H λογοκρισία φέρνει λιμούς!

Ελευθερία του Τύπου. Ινδονήσιος δημοσιογράφος διαδηλώνει κατά της λογοκρισίας

Δεν είναι πάντοτε εύκολο να αγαπά κανείς τα MME. Ο Τύπος έχει τη δύναμη
να εκφοβίζει και να απειλεί μέσω διαστρεβλωμένων ρεπορτάζ και μπορεί να
καταστρέψει ζωές όταν σκόπιμα παραβιάζει την ιδιωτική ζωή. Ο Τύπος πρέπει να
κάνει ό,τι μπορεί για να ελαχιστοποιεί την κατάχρηση της εξουσίας (η
ενδοσκόπηση μπορεί να βοηθήσει, όπως και ο ανταγωνισμός). Επιπλέον, πρέπει να
προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε με σαφήνεια γιατί και πώς η ελευθερία του Τύπου
μπορεί να εμπλουτίζει την ανθρώπινη ζωή, να βελτιώνει τη δημόσια δικαιοσύνη
ακόμη και να προωθεί την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

H ελευθερία του Τύπου είναι σημαντική για ποικίλους λόγους:

Πρώτον, συνεισφέρει άμεσα με την ελευθερία του λόγου στην ποιότητα της ζωής
μας. H έλλειψη ελευθερίας στον Τύπο και η καταστολή της δυνατότητας
επικοινωνίας υποβιβάζουν την ποιότητα της ζωής μας.

Δεύτερον, η ελευθερία του Τύπου λειτουργεί προστατευτικά, δίνοντας δυνατότητα
έκφρασης στους φτωχούς και τους κατατρεγμένους, πράγμα που συμβάλλει σημαντικά
στην ασφάλεια. Οι διοικούντες ζουν συχνά απομονωμένοι στον δικό τους κόσμο,
μακριά από τη φτώχεια των κοινών θνητών. Μπορούν να ξεπεράσουν μια εθνική
συμφορά, όπως ένας λιμός ή μια καταστροφή, χωρίς να μοιράζονται την τύχη των
θυμάτων. Ωστόσο, όταν αντιμετωπίζουν δημόσια κριτική στα MME ή λαμβάνουν μέρος
σε εκλογές έχοντας απέναντί τους έναν ελεύθερο Τύπο, πρέπει να πληρώσουν και
το τίμημα, γεγονός που αποτελεί ισχυρό κίνητρο για να λάβουν έγκαιρα μέτρα
προς αποφυγήν κρίσεων.

Δεν είναι παράξενο το γεγονός ότι ουδεμία ανεξάρτητη χώρα με δημοκρατικό
πολίτευμα και σχετική ελευθερία του Τύπου έχει υποστεί πραγματικό λιμό, σε
αντίθεση με αυταρχικά αποικιακά καθεστώτα (όπως οι Βρετανικές Ινδίες),
καταπιεστικά στρατιωτικά κράτη (όπως η Αιθιοπία ή το Σουδάν) και μονοκομματικά
συστήματα (όπως η Σοβιετική Ένωση τη δεκαετία του ’30, η Κίνα, η Καμπότζη και
η Βόρεια Κορέα τα τελευταία χρόνια). Παρ’ όλο που ένας λιμός σπανίως πλήττει
πάνω από 10% του πληθυσμού (ποσοστό ασήμαντο σε εκλογικούς όρους), η δημόσια
συζήτησή του μπορεί να τον μετατρέψει σε μείζον πολιτικό ζήτημα.

Τρίτον, ο Τύπος επιτελεί σημαντικό ρόλο στη διάδοση της γνώσης και την
προώθηση της δημόσιας κριτικής. Ο ενημερωτικός ρόλος του Τύπου έχει αντίκτυπο
και στην πρόληψη καταστροφών. Παράδειγμα, ο λιμός στην Κίνα το 1958-61, όπου
έχασαν τη ζωή τους 23 ώς 30 εκατομμύρια άνθρωποι. H κινεζική κυβέρνηση δεν
αναθεώρησε την καταστροφική της πολιτική όχι μόνο επειδή απουσίαζε μια
πολιτική αντιπολίτευση και κριτική από τα μέσα ενημέρωσης, αλλά και επειδή δεν
υπήρχε επαρκής πληροφόρηση για τα αίτια που είχε αποτύχει το Μεγάλο Άλμα προς
τα Εμπρός. Επομένως, μια πληροφορία που χάνεται ως αποτέλεσμα λογοκρισίας του
Τύπου από μια αυταρχική κυβέρνηση μπορεί όχι μόνο να παραπλανήσει το κοινό,
αλλά και την ίδια την κυβέρνηση.

Τέλος, η διαμόρφωση των αξιών απαιτεί ανοιχτή επικοινωνία και
επιχειρηματολογία. H λογοκρισία υποβαθμίζει τη ζωή μας, ελαχιστοποιεί την
ανθρώπινη γνώση, διαστρεβλώνει την ανθρώπινη υπόσταση και πλήττει την
ικανότητά μας να μαθαίνουμε ο ένας από τον άλλον. Για να υπερβούμε λοιπόν αυτά
τα εμπόδια είναι απαραίτητο να υπάρχει ελευθερία στην επικοινωνία, που βεβαίως
περιλαμβάνει και προϋποθέτει και ελευθερία του Τύπου.

Ο Αμάρτια Σεν είναι Ινδός οικονομολόγος και έχει βραβευθεί με το βραβείο
Νόμπελ των Οικονομικών. Έγραψε το άρθρο αυτό για την Παγκόσμια Ένωση
Εφημερίδων, με αφορμή τη φετινή Ημέρα της Ελευθερίας του Τύπου.