Aφιέρωμα Στάση αναμονής επ’ αόριστον…

ΝΟΡΜΠΕΡΤ ΑΝΣΟΥΤΖ

O δρόμος για το Οβάλ Γραφείο περνούσε από τη CIA

Απρίλιος 1967. Τα άρματα μάχης παρατεταγμένα στη Βουλή των Ελλήνων

΄Οπως διαβεβαιώνει στη δική του συνέντευξη και ο Νόρμπερτ Άνσουτζ (Norbert
Anschutz), επιτετραμμένος την ίδια περίοδο στην αμερικανική πρεσβεία της
Αθήνας, η πρεσβεία εξεπλάγη: «Παρακολουθούσαμε κάποιους ανώτερους
αξιωματικούς, αλλά δεν παρακολουθούσαμε στενά τους συνταγματάρχες. Δεν θέλαμε
να διαταράξουμε την εσωτερική κατάσταση, έτσι η αντίδραση ήταν να τηρήσουμε
επιφυλακτική στάση με την ελπίδα ότι σύντομα θα είχαμε αποκατάσταση της
συνταγματικής κυβέρνησης. Λένε πως ο Jack Morey – ο σταθμάρχης της CIA
– όταν έμαθε για το πραξικόπημα, έβαλε την εφεδρική στολή του και κατέβηκε
στην πρεσβεία. Κάποιος θα συμπέραινε ότι δεν το περίμενε».

Ακατάλληλη λύση

Λίγες ώρες μετά το πραξικόπημα ο Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα, Φίλιπς Τάλμποτ
(Philips Talbot) συναντήθηκε με τον βασιλιά. «Του είπε πως πιστεύαμε
ότι το πραξικόπημα δεν ήταν η κατάλληλη λύση. Ο βασιλιάς είπε, “αυτή η λύση
δεν ήταν δική μας”. Νομίζω πως ήταν αρκετά εμφανές ότι είχαν συζητήσει με
κάποιους από τους ανώτερους αξιωματικούς γι’ αυτή την πιθανότητα. Αλλά τους
πρόλαβαν οι συνταγματάρχες που τους πήραν την μπάλα. Προφανώς η κατακραυγή
ήταν μεγάλη και η θέση, νομίζω που πήρε η Ουάσιγκτον και η πρεσβεία, ήταν ότι
αυτή δεν ήταν η κατάλληλη λύση και ότι έπρεπε να γίνει κάθε προσπάθεια για την
αποκατάσταση της συνταγματικής κυβέρνησης όσο το δυνατόν συντομότερο.
Ταυτόχρονα, έπρεπε να είμαστε συγκρατημένοι, γιατί δεν θέλαμε να αναλάβουμε
μια σειρά δράσεων που θα εκτόξευαν τον Ανδρέα και την Αριστερά στην εξουσία,
επιτρέποντάς τους να παίξουν με την αμερικανική δυσαρέσκεια και ανησυχία».

Όπως αφηγείται ο Άνσουτζ, οι Παπαδόπουλος, Παττακός και Μακαρέζος τηλεφώνησαν
στο σπίτι του: «Αναμάσησα τη θέση της πρεσβείας και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ότι
έπρεπε να επιστρέψουμε το συντομότερο δυνατό σε συνταγματική κυβέρνηση.
Θυμάμαι έναν απ’ αυτούς να λέει, “το ξέρω, αλλά το Σύνταγμα πρέπει ν’
αναθεωρηθεί. Δεν μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε μ’ αυτή τη μορφή”. Τους είπα
“ωραία, ξεκινήστε. Μπορείτε να το κάνετε σε μία ή δύο εβδομάδες”. Απάντησαν,
“όχι, όχι, θα χρειαστούμε μήνες για να το κάνουμε”… Ύστερα επέμεναν να τους
κάνω παρέα για δείπνο. Το έκανα, αλλά το χάσμα στις απόψεις ήταν τεράστιο. H
πολιτική μας εκείνη την εποχή ήταν να προσπαθήσουμε να μη δώσουμε κύρος στην
ομάδα». Πάντως, όπως προκύπτει από τα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που έχουν
δοθεί στη δημοσιότητα, πολιτική των Αμερικανών ήταν επίσης να μην καταδικάσουν
τη χούντα…

«Στη βάση μια μακράς ιστορικής σύνδεσης, το παλάτι και ειδικά η βασίλισσα
Φρειδερίκη, πίστευαν ότι ενώ οι σχέσεις με την πρεσβεία ήταν σχετικά καλές, ο
πραγματικός δρόμος για το Οβάλ Γραφείο ήταν μέσα από τη CIA. Έτσι αυτές οι
σχέσεις καλλιεργήθηκαν πολύ επιμελώς. Ήταν πιο δύσκολο για την πρεσβεία, κατά
την άποψή μου, να έχει έναν συνεχή διάλογο με το παλάτι. Είναι δίκαιο να πω
ότι οι σχέσεις μας με το παλάτι, παρόλο που ήταν αρκετά θερμές, δεν ήταν όσο
στενές ήταν οι σχέσεις της CIA. Δεν ξέρω μέχρι σήμερα πόσα ήξερε η CIA για το
πραξικόπημα των συνταγματαρχών. Ξέρω, όπως όλοι, ότι ο Παπαδόπουλος είχε
δουλέψει ως πράκτορας και είχε μακρά και συνεχή επαφή με τη CIA», λέει ο
Νόρμπερτ Άνσουτζ.

ΤΣΑΡΛΣ ΜΑΚΑΣΚΙΛ

O Στρατός φοβήθηκε την εκλογή του Γ. Παπανδρέου

«Συζητιόταν ότι αν ο Παπανδρέου εκλεγόταν, θα γινόταν ένα πραξικόπημα. Αυτή η
υπόθεση επικεντρωνόταν κατά κύριο λόγο στο αποκαλούμενο “πραξικόπημα του
παλατιού” ή “πραξικόπημα των στρατηγών”, ένα πραξικόπημα από μια ομάδα
υψηλόβαθμων Ελλήνων αξιωματικών με την ευλογία του παλατιού. Όταν τελικά το
πραξικόπημα έγινε, ηγούνταν τρεις συνταγματάρχες που ήταν άγνωστοι στην
Ουάσιγκτον. Όταν τηλεφώνησα στο Λάνγκλεϊ το πρωί που έγινε το πραξικόπημα και
ρώτησα ποιος ήταν ο Παπαδόπουλος, o συνομιλητής μου δήλωσε ότι δεν γνώριζε,
παρόλο που ανασκοπώντας, νομίζω ότι πιθανόν υποκρινόταν ότι δεν γνώριζε.
Νομίζαμε ότι αν γινόταν πραξικόπημα, θα ήταν πραξικόπημα του παλατιού ή
τουλάχιστον με τις ευλογίες του παλατιού. Όταν συνέβη, ήταν πραγματικό σοκ
εδώ», λέει ο Τσαρλς Μακάσκιλ (Charles McCaskill), υπάλληλος στο Γραφείο
Κύπρου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ την περίοδο 1964-67.

Υποψιάζονταν και τον Ανδρέα

Όταν έγινε γνωστή η είδηση του πραξικοπήματος των συνταγματαρχών, οι υπάλληλοι
του Γραφείου Υποθέσεων Εγγύς Ανατολής στην Ουάσιγκτον «προσπαθούσαν να
καταλάβουν ποιοι ήταν αυτοί οι τύποι και τι έπρεπε να περιμένουμε απ’
αυτούς…». Το πραξικόπημα προκλήθηκε από τον φόβο εκλογής του Γεωργίου
Παπανδρέου και τον πιθανό ρόλο του Ανδρέα στη νέα κυβέρνηση, τονίζει ο
Μακάσκιλ: «Υπήρχε ο φόβος στον ελληνικό στρατό ότι ο Ανδρέας ήταν
“αριστεριστής” και “ριζοσπαστικός”. Ο Παπαδόπουλος και οι οπαδοί του ήταν όλοι
ακραίοι αντικομμουνιστές, στην πραγματικότητα, αρκετά ανισόρροποι. Νομίζω πως
είναι αλήθεια ότι ένας άνδρας με τη στόφα του Ανδρέα ερέθισε τόσο πολύ τους
φόβους τους και τις υποψίες τους, ώστε πήραν το ακραίο μέτρο να επιβάλουν ένα
στρατιωτικό πραξικόπημα κατά της νόμιμης ελληνικής κυβέρνησης. Το καθεστώς
αυτό ήταν έκπληξη για εμάς. Ήταν μια κυβέρνηση που δεν την περιμέναμε και δεν
ήμασταν άνετοι με αυτήν. Νομίζω ότι γίναμε πιο άνετοι αργότερα».

ΤΣΑΡΛΣ ΣΤΙΟΥΑΡΤ KENENTI

Είχαμε στρατηγικά συμφέροντα στην Ελλάδα

Είναι η εποχή της κρίσης των πυραύλων στην Κούβα και μια από τις περιόδους
μεγαλύτερης έντασης του Ψυχρού Πολέμου. H Ελλάδα αποτελεί κλειδί για τα
αμερικανικά στρατιωτικά και στρατηγικά συμφέροντα. «Ήμασταν κατά κάποιον τρόπο
κολλημένοι στην Ελλάδα λόγω της θέσης της στη Μεσόγειο. Είχαμε τρεις μεγάλες
στρατιωτικές εγκαταστάσεις εκεί, μια αεροπορική βάση συνδεδεμένη με το
αεροδρόμιο της Αθήνας που ήταν χρήσιμη για τις διελεύσεις των πτήσεων από τη
Μέση Ανατολή στην Ευρώπη… Είχαμε μια αεροπορική μονάδα στην Κρήτη που
βρισκόταν σε καλή θέση για να παρακολουθεί συγκεκριμένες μεταφορές σε αυτή την
περιοχή. Είχαμε επίσης πεδίο βολής από διάφορα αεροπλάνα στο ένα μέρος της
Κρήτης. Αυτό το χρησιμοποιούσαν οι πιλότοι όλων των χωρών του ΝΑΤΟ. Το ναυτικό
μας είχε μια μεγάλη επικοινωνιακή βάση κοντά στον Μαραθώνα. Τέλος, είχαμε
μερικές μονάδες πυροβολικού με πυρηνικά όπλα στη βόρεια Ελλάδα», αναφέρει σε
προσωπικά του σημειώματα ο Τσαρλς Στιούαρτ Κένεντι (Charles Stuart
Kennedy), γενικός πρόξενος στην Αθήνα την περίοδο 1970 – 1974.

Ο ίδιος συνειδητοποίησε ότι η εικόνα που παρουσίαζε στον Αμερικανό πρέσβη
Χένρι Τάσκα (Henri Tasca) για τις δραστηριότητες της χούντας κατά των
διαφωνούντων ήταν πολύ διαφορετική απ’ αυτήν που του παρουσίαζε η CIA: «Επειδή
πολλοί Ελληνοαμερικανοί ζούσαν στην Ελλάδα, ακούγαμε πολύ λίγα για το πώς
φερόταν η ελληνική κυβέρνηση στην αντιπολίτευση, ειδικά η ΕΣΑ. Με μια λέξη,
τους συμπεριφέρονταν πολύ άσχημα. Αυτό βρισκόταν σε ασυμφωνία με την εικόνα
που παρουσίαζε ο σταθμάρχης της CIA, αφού οι πηγές πληροφόρησής του είχαν
στενές σχέσεις με το καθεστώς, δηλαδή ήταν αντι-κομμουνιστικές. Οι
στρατιωτικοί μας ακόλουθοι ήταν από αναγκαιότητα στενά συνδεδεμένοι με τον
ελληνικό στρατό… Πολλοί Ελληνοαμερικανοί (των μυστικών υπηρεσιών) δεν ήταν
μόνον εξαιρετικά πατριωτικοί με τις ΗΠΑ, αλλά με τον συντηρητικό, δεξιόστροφο
τρόπο κι αυτό τους έκανε συμπαθούντες του καθεστώτος των συνταγματαρχών, το
οποίο ήταν αυταρχικό και αντικομμουνιστικό».

Επιμέλεια αφιερώματος: Αριστοτελία Πελώνη Επιμέλεια ύλης: Χρήστος
Λιάλιος