Aφιέρωμα Mαρτυρίες – ντοκουμέντα για χούντα και Kυπριακό

Έχουν περάσει 37 χρόνια από το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 και παρά
τη δημόσια συγγνώμη του προέδρου Κλίντον κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του
στην Αθήνα τον Νοέμβριο του1999, με την οποία οι ΗΠΑ αναγνώρισαν εμμέσως πλην
σαφώς το μερίδιο της ευθύνης τους στην επιβολή και εδραίωση της δικτατορίας
και αργότερα στην τραγωδία της Κύπρου, οι λεπτομέρειες της αμερικανικής
ανάμειξης στις δύο αυτές τραγικές σελίδες της νεώτερης ελληνικής ιστορίας
παραμένουν εν πολλοίς άγνωστες.

Παραμένουν κρυμμένες στις απόρρητες εκθέσεις της CIA, τις οποίες εξακολουθεί
να προστατεύει ως κόρην οφθαλμού το κατεστημένο της Ουάσιγκτον, ενισχύοντας
έτσι την παγιωμένη στην Ελλάδα και την Κύπρο αντίληψη ότι τα γεγονότα της
εποχής τα σχεδίασαν και εκτέλεσαν με ακρίβεια οι Αμερικανοί.

Πολλοί περίμεναν ότι μετά την αμερικανική προεδρική «αυτοκριτική» για εκείνη
τη μαύρη περίοδο των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, θα χυνόταν άπλετο φως στις
σκοτεινές σχέσεις συνταγματαρχών και CIA και θα αποκαλυπτόταν η επώδυνη
ιστορική αλήθεια της περιόδου εκείνης.

Ωστόσο, τα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που δόθηκαν στις 15 Αυγούστου του 2002
στη δημοσιότητα, περιείχαν ελάχιστα απόρρητα έγγραφα της CIA ή του Στέιτ
Ντιπάρτμεντ που να μπορούν να βοηθήσουν στη συνολική εκτίμηση της αλήθειας για
εκείνη την περίοδο. Μάλιστα, η ίδια η CIA πολέμησε με νύχια και με δόντια τον
αποχαρακτηρισμό ακόμη και των λιγοστών εγγράφων που βγήκαν τότε προς τα έξω.

Τέσσερις σχεδόν δεκαετίες έχουν περάσει από την ημέρα που τα τανκς των
συνταγματαρχών βγήκαν στους δρόμους της Αθήνας και η ιστορία της χούντας και
της εισβολής των Τούρκων στην Κύπρο δεν είναι απλώς ελλιπής, αλλά – το
χειρότερο – σε πολλά σημεία είναι γραμμένη με τον τρόπο που η Ουάσιγκτον
επιθυμεί να τη γράψει. Και τα αμείλικτα ερωτήματα παραμένουν ώς ένα σημείο
αναπάντητα. Τι ρόλο έπαιξαν οι Αμερικανοί στον σχεδιασμό και την υλοποίηση του
χουντικού πραξικοπήματος του 1967; Δεδομένου ότι η CIA γνώριζε τη συνωμοτική
ομάδα του Παπαδόπουλου πριν από το πραξικόπημα – όπως προκύπτει ξεκάθαρα από
τα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ – πόσο την ενθάρρυνε να προχωρήσει στο
πραξικόπημα; Τι ήξερε για τις κινήσεις των συνταγματαρχών η πολιτική ηγεσία
στην Ουάσιγκτον; Και όσον αφορά την Κύπρο, τι ήξερε ο Χένρι Κίσινγκερ για το
σχεδιαζόμενο προδοτικό πραξικόπημα του Ιωαννίδη εναντίον του Μακάριου, που
έδωσε αφορμή για την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο και γιατί δεν το απέτρεψε;

«TA NEA» επιχειρούν σήμερα να ρίξουν περισσότερο φως στη σκοτεινή εκείνη
περίοδο παρουσιάζοντας ένα ιδιαίτερα σημαντικό ντοκουμέντο: τις μαρτυρίες των
Αμερικανών διπλωματών που υπηρέτησαν την κρίσιμη περίοδο 1967-74 στην Ελλάδα,
στην Κύπρο και στις αρμόδιες Διευθύνσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Οι μαρτυρίες –
καταθέσεις έγιναν με ενημερωτικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς, τόσο για τους
διπλωματικούς υπαλλήλους του Στέιτ Ντιπάρτμεντ όσο και για τους μελετητές της
αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και περιλαμβάνονται στη σειρά «Προφορικές
Ιστορίες» του Ινστιτούτου ADST (Association for Diplomatic Studies and
Training).

Διαβάζοντας κανείς τις μαρτυρίες αυτές διακρίνει ανάγλυφα την
αντικουμμουνιστική υστερία της Ουάσιγκτον στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου,
που οδήγησε στη στήριξη αυταρχικών καθεστώτων σε όλο τον κόσμο, με μοναδικό
κριτήριο τον αντικομμουνισμό τους. Έτσι η αρχική αδιαφορία του κατεστημένου
των ΗΠΑ για την ανώμαλη πολιτική κατάσταση που διαμορφωνόταν στην Αθήνα
μετατράπηκε, όπως φαίνεται και από τις μαρτυρίες – ιδιαίτερα κατά την προεδρία
Νίξον – σε απόλυτη στήριξη της χούντας και των μοιραίων επιλογών της, από τη
στιγμή που εξυπηρετούνταν τα ευρύτερα γεωπολιτικά συμφέροντα των Αμερικανών
στην περιοχή. Ευχαριστούμε τον διευθυντή του Προγράμματος «Oral Histories
Collection» του ADST κ. Charles Stuart Kennedy, για την άδεια δημοσίευσης των
συνεντεύξεων.

Επιμέλεια αφιερώματος: Αριστοτελία Πελώνη Επιμέλεια ύλης: Χρήστος
Λιάλιος