Διαστάσεις Οι κάστες ποτέ δεν πεθαίνουν

Καλά τα πηγαίνει ο κυβερνητικός συνασπισμός του Ατάλ Βατζπαγί στον πρώτο
γύρο των εκλογών που έγινε χθες στην Ινδία. Έμαθαν τα νέα οι «άθικτοι» και
πανηγυρίζουν.

Υψηλή συμμετοχή: οι Ινδοί ψηφίζουν από χθες μαζικά στις εκλογές που θα κρατήσουν τρεις εβδομάδες

Πριν από λίγο καιρό έγινε στην Ινδία ένα ενδιαφέρον πείραμα. Έφηβοι από μια
ανώτερη και μια κατώτερη κάστα κλήθηκαν, με ένα οικονομικό κίνητρο, να βρουν
τις εξόδους σε μια σειρά απλών λαβυρίνθων. Όταν η κάστα τους δεν αναφερόταν
δημοσίως, τα παιδιά από τις δύο ομάδες τα κατάφερναν εξίσου καλά. Όταν όμως
ανακοινωνόταν η κάστα του καθενός πριν αρχίσει το παιχνίδι, τα παιδιά που
ανήκαν στην κατώτερη κάστα τα παρατούσαν πιο εύκολα, με αποτέλεσμα να λύνουν
λιγότερα προβλήματα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα παιδιά αυτά θεωρούσαν ότι
οι οργανωτές θα τα υποτιμούσαν μόλις μάθαιναν την κάστα τους, και κατά
συνέπεια δεν θα τα αποζημίωναν για τις προσπάθειές τους. Έτσι, δεν έκαναν καν
τον κόπο να προσπαθήσουν.

Το Σύνταγμα που υιοθέτησε η Ινδία μετά την ανεξαρτησία της καταργούσε επισήμως
το παραδοσιακό καστικό σύστημα και προέβλεπε θετικές διακρίσεις για τους
«άθικτους» (παρίες ή Νταλίτ) στην πολιτική, στη δημόσια διοίκηση, στα
πανεπιστήμια. Χάρις σε αυτές τις διακρίσεις, κατέστη δυνατή κάποια ανακατανομή
του πλούτου υπέρ των χαμηλότερων κοινωνικών τάξεων. Ο βασικός στόχος που
αναφερόταν όμως στο Σύνταγμα, δηλαδή η ένταξη αυτών των τάξεων στην κοινωνία
ώστε να εξαφανιστεί τελικά η ίδια η έννοια της κάστας, δεν έχει επιτευχθεί.
Στα χωριά, οι ανώτερες και οι κατώτερες κάστες ζουν συχνά σε διαφορετικές
καλύβες. Οι Νταλίτ μπορεί να έχουν επωφεληθεί από την οικονομική ανάπτυξη της
χώρας, αλλά η θέση τους απέναντι στην υπόλοιπη κοινωνία ελάχιστα έχει αλλάξει.
Οι σχέσεις ανάμεσα στις κάστες παραμένουν ιεραρχικές: σε έρευνα που έγινε
πρόσφατα σε πολλά χωριά της Βόρειας Ινδίας, το 56% των Νταλίτ δήλωσαν ότι
πρέπει να στέκονται όρθιοι όταν είναι παρών κάποιος από μια ανώτερη κάστα. Και
το χειρότερο είναι ότι την ίδια γνώμη έχει το 58% των Ινδών που ανήκουν σε
ανώτερες κάστες.

Υπάρχει όμως κι ένα άλλο πρόβλημα. Όπως επισημαίνει στη Λιμπερασιόν η Έστερ
Ντάφλο, οικονομολόγος και καθηγήτρια στο MIT, οι κάστες αποτελούσαν αρχικά
επαγγελματικές ομάδες (οι «ξατρίγια» ήταν έμποροι και γεωργοί, οι «βαϊσίγια»
ήταν τεχνίτες) και συνεχίζουν ακόμη και σήμερα να τροφοδοτούν ορισμένα
επαγγέλματα. Στη Βομβάη, για παράδειγμα, ορισμένες κάστες διατηρούν το
μονοπώλιο στους λιμενεργάτες. Για τους γονείς, ένας τρόπος να εκδηλώνουν την
προσκόλλησή τους σε αυτό το δίκτυο είναι λοιπόν να επιλέγουν την τοπική
διάλεκτο (μαράτι), και όχι τα αγγλικά, για την εκπαίδευση των παιδιών τους. Τα
παιδιά εξασφαλίζουν έτσι μια δουλειά για το μέλλον τους, αποκλείονται όμως από
τις αγορές που προσφέρει στην Ινδία η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας της.

Σύνθετα προβλήματα, που χρειάζονται φαντασία και πάθος για να λυθούν.