Διαστάσεις Aντεπίθεση

«Ο μεγαλύτερος κίνδυνος και το αίτιο της μεγαλύτερης κρίσης που
αντιμετωπίζουν σήμερα οι δημοκρατίες είναι το μονοπώλιο που ασκούν στα δημόσια
πράγματα οι μηχανισμοί τους οποίους συγκροτούν επαγγελματίες πολιτικοί».

Πάολο Φλόρες ντ’ Αρκάις. H δημοκρατία έχει δύο πρόσωπα: από τη μια πλευρά είναι γοητευτική, από την άλλη είναι τραγική

Μας είναι οικεία τον τελευταίο καιρό αυτή η εκτίμηση. Κάπως έτσι δικαιολόγησε
ο Γιώργος Παπανδρέου την απόφασή του να στραφεί προς τους πολίτες για να
νομιμοποιήσει την εκλογή του. Αυτούς τους μηχανισμούς παρέκαμψε – γι’ αυτό
κατηγορήθηκε και από τους επικριτές του. Μιλάμε βέβαια για τα κόμματα. Φταίνε
λοιπόν αυτά για την κρίση της δημοκρατίας; Πρέπει να τα καταργήσουμε, ή έστω
να τα παραμερίσουμε; Όχι, απαντά ο Ιταλός φιλόσοφος Πάολο Φλόρες ντ’ Αρκάις,
στον οποίο ανήκει η παραπάνω ρήση. Απλώς, τα κόμματα είναι μέρος της κρίσης
και δεν μπορούν να αποτελέσουν τη λύση.

H δημοκρατία έχει δύο πρόσωπα, λέει στη Ρεπούμπλικα ο ντ’ Αρκάις, που
το βιβλίο του «Ο ηγεμόνας και ο διαφωνών» κυκλοφόρησε την περασμένη εβδομάδα
στην Ιταλία από τις εκδόσεις «Garzanti». Από τη μια πλευρά είναι γοητευτική,
γιατί για πρώτη φορά είμαστε κύριοι της τύχης μας. Από την άλλη είναι τραγική,
γιατί η αδυναμία της θέτει σε κίνδυνο τη συμβίωση μεταξύ ίσων. H συναίνεση
βασίζεται σήμερα στον κανόνα της πλειοψηφίας. Όμως η πλειοψηφία μπορεί να
οδηγήσει τη δημοκρατία σε κρίση, μπορεί ακόμη και να την καταστρέψει (όπως
έγινε με τον φασισμό και τον ναζισμό). Είναι λοιπόν αναγκαίο να αναγνωρίσουμε
την υπεροχή της διαφωνίας. Το ιδανικό θα ήταν να δημιουργηθεί μια κοινωνία
διαφωνούντων, όπου ο καθένας θα είναι διαφωνών σε σχέση με τον διπλανό του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι θα συγκρούεται μαζί του, αλλά ότι μια μειοψηφία, ή ακόμη
κι ένα άτομο, θα μπορεί ανά πάσα στιγμή να απαντήσει αποτελεσματικά στις
καταχρήσεις της εξουσίας.

Φορέας αυτής της διαφωνίας, συνεχίζει ο συγγραφέας, δεν μπορεί να είναι τα
κλασικά πολιτικά κόμματα, αλλά κριτικά κινήματα που γεννιούνται από την
κοινωνία των πολιτών. Τα κινήματα αυτά είναι μια θεμελιώδης φάση μιας
διαδικασίας πραγματικά δημοκρατικής. H αντιπροσωπευτική μας δημοκρατία πρέπει
να ανανεωθεί. Όχι να δώσει τη θέση της στην άμεση δημοκρατία, όπως ανοήτως
υποστήριζε για χρόνια η Αριστερά. Αλλά να εμπλουτιστεί με τη συμβολή που
μπορούν να προσφέρουν οι πολίτες συμμετέχοντας στην πολιτική. Σήμερα τείνουμε
να πιστέψουμε ότι η οικονομική ανάπτυξη μπορεί από μόνη της να οδηγήσει στην
ελευθερία: το βλέπουμε στην Κίνα, το βλέπουμε στη Ρωσία, το βλέπουμε ακόμη και
στις Ηνωμένες Πολιτείες με τους νέους, δρακόντειους αντιτρομοκρατικούς νόμους.
Σε αυτή την αυτοκαταστροφή της δημοκρατίας δεν αρκεί να λέμε «αντισταθείτε,
αντισταθείτε, αντισταθείτε». Πρέπει να περάσουμε στην αντεπίθεση,
επανεφευρίσκοντας μια κοινοβουλευτική, συμμετοχική δημοκρατία πιο συνεπή προς
τις αρχές στις οποίες στηρίζεται.

Αν ζούσε στην Ελλάδα, ο Πάολο Φλόρες ντ’ Αρκάις θα ήξερε πολύ καλά τι να
ψηφίσει.