Πρόσωπα Ο καθηγητής των νεοσυντηρητικών

Πίσω από τους νεοσυντηρητικούς που σχεδίασαν την εισβολή στο Ιράκ,
βρίσκεται ο καθηγητής Μπέρναρντ Λιούις. Τώρα αρχίζει να βγαίνει και στο
προσκήνιο.

Μπέρναρντ Λιούις. Το σκίτσο του Σπρινγκς από τη «Σάντεϋ Τέλεγκραφ»

«Ο παλιομοδίτικος οριενταλισμός του μοιάζει να μην έχει αισθήματα για καμιά
χώρα της περιοχής εκτός από την Τουρκία», είχε πει ο Έντουαρντ Σαΐντ για τον
Λιούις, τον ιστορικό που «αθώωσε» τους Τούρκους για τη γενοκτονία των
Αρμενίων. Αναμφίβολα ωστόσο, ο Μπέρναρντ Λιούις είναι ένας από τους
σπουδαιότερους δυτικούς μελετητές του μουσουλμανικού κόσμου και έχει επηρεάσει
βαθιά τον τρόπο με τον οποίο ο Λευκός Οίκος και το Πεντάγωνο αντιμετωπίζουν τη
Μέση Ανατολή. Φέτος, στα 88 του, βρίσκεται στο απόγειο της ισχύος του. Σύμφωνα
με την «Ουώλ Στρητ Τζέρναλ», είναι ο εγκέφαλος πίσω από «την τολμηρότερη
στροφή της αμερικανικής πολιτικής στα τελευταία 50 χρόνια».

Γεννήθηκε το 1916 στο Λονδίνο, γόνος μιας σχετικά εύπορης μεσοαστικής εβραϊκής
οικογένειας, και φοίτησε στα Πανεπιστήμια του Λονδίνου και του Παρισιού πριν
γίνει, το 1938, λέκτορας – και μετά τον πόλεμο καθηγητής – στη Σχολή
Ανατολικών Σπουδών του Λονδίνου. Στη διάρκεια του πολέμου υπηρέτησε στις
βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών στη Μέση Ανατολή. Το 1974 μετανάστευσε στην
Αμερική, όπου πήρε την έδρα της Εγγύς Ανατολής στο Πρίνστον. Και άρχισε τις
επαφές με τους νεοσυντηρητικούς που τώρα καθορίζουν την εξωτερική πολιτική των
ΗΠΑ. Ο Ρίτσαρντ Περλ, ο Πωλ Γούλφοβιτς, ο Έλιοτ Έιμπραμς έμαθαν για τη Μέση
Ανατολή από τον Λιούις. Ο Χάρολντ Ρόουντ, σύμβουλος του Γούλφοβιτς σε θέματα
της Μέσης Ανατολής, ήταν φοιτητής του Λιούις. Το δίκτυο υπάρχει χρόνια και
μετά την εκλογή του Μπους, το 2000, έχει βαλθεί να αλλάξει τον κόσμο.

Ο Λιούις προτείνει να εγκαθιδρυθούν συναινετικοί πολιτικοί θεσμοί στη Μέση
Ανατολή, ξεκινώντας από το Ιράκ. Με τον πετρελαϊκό πλούτο του, την πολυάριθμη
μεσαία τάξη και τον κοσμικό χαρακτήρα του, το Ιράκ έχει περισσότερες
πιθανότητες να δει τη δημοκρατία να ριζώνει, υποστηρίζει ο Λιούις, απ’ ό,τι
οποιαδήποτε άλλη χώρα στον ισλαμικό κόσμο. Το μήνυμά του είναι απλό και
κατηγορηματικό: αν οι λαοί της Μέσης Ανατολής συνεχίσουν τη σημερινή πορεία
τους, προειδοποιούσε τον Δεκέμβριο του 2001, «σε λίγο η έκφραση καμικάζι
βομβιστής θα φέρνει στον νου ολόκληρη την περιοχή». «Θα πρέπει να
διαπραγματευθούμε με τους αγιατολάχ του Ιράν;», τον ρώτησε πέρυσι την άνοιξη
στο Χάρβαρντ ο Χένρυ Κίσινγκερ. «Ασφαλώς και όχι!», ήταν η απάντησή του. Το
τελευταίο του βιβλίο, «H κρίση του Ισλάμ», έγινε μπεστ-σέλερ μέσα σε μία
εβδομάδα – παρά τις επικρίσεις πανεπιστημιακών ότι υποτιμά τους μουσουλμάνους
– και ο Λιούις άρχισε να εμφανίζεται στα μεγάλα τοκ-σόου των αμερικανικών
δικτύων. Ακόμη και ο ίδιος παραδέχεται πάντως πως οι εξελίξεις στο Ιράκ είναι
αυτές που τελικά είτε θα τον επιβεβαιώσουν είτε θα τον καταδικάσουν.