Δρόμοι

Τα ερείπια…

… δεν είναι πια όπως ήταν άλλοτε. Άραγε τι μπορούν να προσφέρουν σήμερα τα
αρχαία ερείπια, ακόμη και εκείνα που δοξάστηκαν μέσα στον χρόνο, σε έναν κόσμο
που είναι ξετρελαμένος με την πρόοδο;

Οι περιηγητές…

… που έχουν νιώσει το μεγαλείο και το πάθος ερειπίων που κάποτε αποτελούσαν
το καμάρι της αρχαίας Αθήνας ή της Ρώμης, σίγουρα θα ξαφνιαστούν ακούγοντας
μια σύγχρονη αντίρρηση, όπως την προβάλλει το περιοδικό «Νιου Ριπάμπλικ»: πως,
δηλαδή, όλα αυτά τα μνημεία είναι σήμερα αποστειρωμένα, αρχαιολογικοί τόποι
που η ηλικία τους δεν ξεπερνάει τον έναν αιώνα. Έχουμε συνηθίσει να θαυμάζουμε
τα ένδοξα απομεινάρια της εποχής του Περικλή στην Αθήνα. Όμως, το τοπίο που
αντίκρυζαν οι περιηγητές του δεκάτου ενάτου αιώνα ήταν πολύ διαφορετικό.
«Διάσπαρτο», το είχε πει ύστερα από μια περιήγησή του ο Σατωβριάνδος, «με
μιναρέδες, κυπαρίσσια, ερείπια, εξαρθρωμένες κολόνες και θόλους από τζαμιά με
μεγάλες φωλιές από λελέκια στην κορφή τους». Οι Τούρκοι που ζούσαν στην Αθήνα
έχτιζαν ξένοιαστα τα χαμόσπιτά τους με τα απομεινάρια της Ακρόπολης και
έβγαζαν ασβέστη καίγοντας αβασάνιστα μαρμάρινα αγάλματα και κολόνες. H
αδιαφορία τους μπροστά στο μεγαλείο του κλασικού κόσμου ήταν σκανδαλώδης για
τους καλλιεργημένους περιηγητές, μολονότι επωφελούνταν και αυτοί από την
κατάσταση για να εμπλουτίσουν τις προσωπικές συλλογές τους. Ένας τέτοιος
περιηγητής, ο δόκτωρ Ρίτσαρντ Τσάντλερ, διηγιόταν το 1776 πώς είχε αγοράσει
δύο θαυμάσια αποσπάσματα από τη ζωφόρο του Παρθενώνα: «Τα βρήκαμε ενσωματωμένα
σε υπέρθυρα της πόλης και μας έφεραν και ένα ωραίο κομμάτι που είχε πέσει από
τις μετώπες και βρισκόταν παραπεταμένο στον κήπο ενός Τούρκου».

Τα αρχαία…

… που βλέπουμε σήμερα μπροστά μας δεν είναι πια ερείπια, είναι
«αρχαιολογικοί χώροι» – και ως τέτοιοι η ηλικία τους δεν ξεπερνάει τον ένα –
ενάμιση αιώνα. Ρυμοτομημένοι και αποστειρωμένοι, με τυπωμένες επιγραφές που
καθορίζουν αυστηρά το δρομολόγιο του σύγχρονου περιηγητή (τουρίστα). Μπορεί
ένας εραστής των ερειπίων να περιπλανηθεί τόσο ψυχρά ανάμεσά τους; Μπορεί η
αίσθηση της ιστορίας και του κάλλους να περάσει ανεμπόδιστα από το εκδοτήριο
εισιτηρίων, το κιόσκι με τους τουριστικούς οδηγούς και τους περίφρακτους
αρχαιολογικούς χώρους; Ή μήπως ο Αθηναίος του 1776 (Τούρκος, Έλληνας,
Αρβανίτης) βρισκόταν πιο κοντά από εμάς – έστω αορίστως – σε αυτό που
προσφέρουμε σήμερα στον τουρίστα σε φροντισμένη και επιστημονική συσκευασία;
Ίσως ακόμη και εκείνοι οι πρώτοι χριστιανοί, που πολλές φορές ένιωθαν ηθική
πλήρωση καταστρέφοντας παγανιστικά μνημεία, να είχαν με το αρχαίο μια σχέση
πιο αυθεντική από τη δική μας.

Τα ξεχασμένα…

… και παραμελημένα ερείπια είναι εκείνα που μερικές φορές μάς πλημμυρίζουν
από ένα αίσθημα που μας σπρώχνει να πέσουμε στα γόνατα. Κατά κανόνα, τα άλλα
απλώς κινούν την περιέργεια.