Διαστάσεις H δικαίωση του Aισώπου

Το ψέμα είναι ευεργετικό. Το ψέμα είναι ανθρώπινο δικαίωμα. Το ψέμα ανοίγει
δρόμους, λύνει προβλήματα, αποτρέπει δυσάρεστες καταστάσεις. Πότε όμως λέμε
ψέματα πιο εύκολα; Ποια τεχνολογία διευκολύνει περισσότερο τη συγκάλυψη της
αλήθειας;

«Με την άδειά σας, πήρα το θάρρος να βάλω τον Μάρβιν στο “βουβό”» (από τον Νιου Γιόρκερ)

Το ερώτημα αυτό απασχόλησε τον καθηγητή Τζεφ Χάνοκ, από το Πανεπιστήμιο Κορνέλ
της Νέας Υόρκης. Ο Αμερικανός καθηγητής ζήτησε από 30 φοιτητές – υπό τον όρο
βέβαια να μην αποκαλύψει ποτέ τα ονόματά τους – να τον αφήσουν να καταγράψει
τις τηλεφωνικές τους συνομιλίες άνω των δέκα λεπτών και να του εμπιστευθούν τη
γραπτή επικοινωνία που είχαν με άλλα άτομα για ένα συγκεκριμένο χρονικό
διάστημα. Ύστερα μετατράπηκε σε εξομολογητή και τους ρώτησε πόσες φορές είπαν
ψέματα. Το αποτέλεσμα της έρευνας έχει ενδιαφέρον: ψευδές είναι το 14% των
e-mail, το 21% των γραπτών μηνυμάτων μέσω κινητών τηλεφώνων και το 27% των
συνομιλιών τετ-α-τετ. Πρωταθλήτρια όμως, με ποσοστό 37%, βγαίνει η τηλεφωνική
συνομιλία! Πάνω από μία στις τρεις λέξεις που ανταλλάσσονται από το τηλέφωνο
είναι ψέμα. Το μόνο για το οποίο μπορούμε να είμαστε σίγουροι είναι το
«Εμπρός;». Από εκεί και πέρα, αρχίζουν οι αμφιβολίες.

Ο δρ Χάνοκ παρουσίασε την έρευνά του σε συνέδριο που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα
στη Βιέννη με αντικείμενο τις επιπτώσεις της πληροφορικής στον άνθρωπο.
Σύμφωνα με το περιοδικό Νιου Σάιεντιστ, που δημοσιεύει την είδηση, οι
σύνεδροι αιφνιδιάστηκαν. Πρωταθλητής του ψέματος το τηλέφωνο, και όχι ο
ηλεκτρονικός υπολογιστής, όπου μπορείς να διατυπώσεις ο,τιδήποτε κρυμμένος
πίσω από τη μοναξιά της οθόνης; Δεν θα ήταν πιο λογικό τα ψέματα να
κυκλοφορούν κυρίως μέσω των ψυχρών, απρόσωπων e-mail, με τη βοήθεια των οποίων
μπορείς να ισχυριστείς ότι είσαι κομψός και γαλανομάτης όταν στην
πραγματικότητα είσαι ένα τέρας, μπορείς να αλλάξεις χαρακτήρα, προσωπικότητα,
ακόμη και φύλο;

Όχι, απάντησε ο καθηγητής. Αντίθετα με ένα τηλεφώνημα (το οποίο σπανίως θα
σκεφτεί κάποιος να καταγράψει), ο υπολογιστής αφήνει ίχνη. Το e-mail μένει στη
μνήμη, ο αποδέκτης του μπορεί να το τυπώσει, να το δημοσιοποιήσει, να το
μοιράσει. Και η συνομιλία πρόσωπο με πρόσωπο; Πώς είναι δυνατόν να είναι εκεί
τόσο μεγάλο το ποσοστό του ψέματος, όταν μπορείς να προδοθείς, έστω όχι από τη
μύτη, αλλά από τα μάτια, από τη φωνή, όταν κινδυνεύεις να κοκκινίσεις από την
ντροπή, να κομπιάσεις, να ψελλίσεις; H απάντηση εδώ έχει πιθανότατα ιστορικό
χαρακτήρα. Ακριβώς επειδή το ψέμα έχει την ίδια ηλικία με τον άνθρωπο, εδώ και
χιλιετίες ο τελευταίος προσπαθεί να τελειοποιήσει την τεχνική του ώστε να
ασκήσει όσο το δυνατόν πιο πειστικά αυτό το δικαίωμά του. H γλώσσα έχει το
μονοπώλιο της συγκάλυψης της αλήθειας, έλεγε ο Αίσωπος. Είναι βέβαια και θέμα
ταλέντου. Δεν είναι όλοι ικανοί να πουν ψέματα. Εκείνοι που αποτυγχάνουν
εντελώς καταφεύγουν στο τηλέφωνο. Και οπωσδήποτε αποφεύγουν να ασχοληθούν με
την πολιτική.