[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Το πολυσυζητημένο θέμα της συμμετοχικής δημοκρατίας έχει έντονη
ευρωπαϊκή διάσταση. Το σχέδιο του Ευρωπαϊκού Συντάγματος θεσπίζει ρητά για
πρώτη φορά την αρχή της «συμμετοχικής δημοκρατίας» (participatory democracy)
μαζί με τη θέσπιση επίσης της αρχής της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Το
περιεχόμενο της «συμμετοχικής δημοκρατίας» όπως ορίζεται από το Σύνταγμα
στηρίζεται σε τρεις άξονες: (α) τον ανοιχτό, διαφανή και τακτικό διάλογο των
οργάνων της Ένωσης με τις αντιπροσωπευτικές ενώσεις και την κοινωνία των
πολιτών, (β) τη διεξαγωγή από την Επιτροπή διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα
μέρη προκειμένου να διασφαλίζεται η συνοχή και διαφάνεια των δράσεων της
Ένωσης, (γ) την οιονεί νομοθετική πρωτοβουλία σύμφωνα με την οποία τουλάχιστον
ένα εκατομμύριο πολίτες της Ένωσης, από σημαντικό αριθμό κρατών-μελών, μπορούν
να καλούν την ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλλει κατάλληλες νομοθετικές
προτάσεις. Από μια άποψη θα μπορούσε, επομένως, να υποστηριχθεί ότι η προώθηση
της «συμμετοχικής δημοκρατίας» στην Ελλάδα συνιστά και εξέλιξη «πολιτικής
σύγκλισης» με τα όσα συμβαίνουν στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο. Εγγράφεται δηλ.
στην ευρύτερη διαδικασία του εξευρωπαϊσμού του πολιτικού συστήματος της χώρας.
Το 1998 σε μελέτη μας με τίτλο «Ευρωπαϊκή Ένωση και Ελληνικό Κράτος» (εκδόσεις
Θεμέλιο) είχαμε επισημάνει ότι «… οι κανονισμοί, ρυθμίσεις και πολιτικές της
Ευρωπαϊκής Ένωσης ανάγκασαν τους κεντρικούς κρατικούς θεσμούς να
συμβουλευθούν, να συνεργαστούν και τελικά να δεχτούν τη συμμετοχή της
κοινωνίας σε μια διαδικασία διαμόρφωσης πολιτικής με δεσμευτικό εφαρμόσιμο
περιεχόμενο». Με άλλα λόγια, η βαθύτερη συμμετοχή της χώρας στην Ευρωπαϊκή
Ένωση συνεπάγεται αλλά και επιβάλλει να κινηθεί η χώρα προς το πρότυπο «της
συμμετοχικής δημοκρατίας». Προς το νέο αυτό σύστημα φαίνεται ότι κινούμεθα
τώρα. Το σύστημα αυτό αναδεικνύει πράγματι μια νέα σχέση ανάμεσα στο κράτος
και την κοινωνία/πολίτες, ενώ η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει
αποφασιστικά τις προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση «της κοινωνίας των πολιτών».
Βαθμιαία η κοινωνία των πολιτών «επιβάλλει» τη λογική της στην πολιτική
διαδικασία. Οι πολίτες αναζητούν τη συμμετοχή και όλες οι πολιτικές δυνάμεις
οφείλουν να παράσχουν τις δυνατότητες για κάτι τέτοιο…

Ο Π.K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος
στο Ελληνικό Κέντρο Ευρωπαϊκών Μελετών (EKEM).