TPITH AΠOΨH Πολιτική της πλάκας

Για όσους παρακολουθούν τόσο τις εθνικές εκλογές της 7ης Μαρτίου όσο και τους
προκριματικούς του Δημοκρατικού Κόμματος στις Ηνωμένες Πολιτείες για την
ανάδειξη υποψήφιου Προέδρου, έχει ενδιαφέρον ο εντοπισμός ομοιοτήτων. Και δεν
είναι λίγες, από τις μεταβολές στις δημοσκοπήσεις στην αγωνιώδη προσπάθεια των
υποψηφίων να βρουν το κεντρικό ζήτημα που θα κρίνει τις εκλογές και από τη
στρατηγική απέναντι στους αναποφάσιστους στην κυριαρχία της τηλεόρασης ως το
Μέσο με τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στην πλειονότητα του εκλογικού σώματος.

Ωστόσο, μία πρόσφατη έρευνα του αμερικανικού Pew Research Centre αναδεικνύει
ένα νέο και ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο. Στις ηλικίες από 18 έως 30 ετών,
υπάρχει ένας τρίτος ανταγωνιστής – μετά τις ειδήσεις της τηλεόρασης και τις
εφημερίδες – στις προτιμήσεις των πολιτών σε ό,τι αφορά τη βασική πηγή
ενημέρωσης για την προεκλογική εκστρατεία: οι σατιρικές τηλεοπτικές εκπομπές,
με περίπου ίδια νούμερα – για παράδειγμα το 21% προτιμάει τη σάτιρα και το 23%
τις κανονικές ειδήσεις. Τα αποτελέσματα ενίοτε είναι εμφανή: θα μπορούσε να
λεχθεί πως η υποψηφιότητα Ντιν δεν βυθίστηκε τόσο όταν έβγαλε τον υπερβολικά
παθιασμένο λόγο του (που κατέληξε σε μία κραυγή) μετά την ήττα του στην
Πολιτεία της Αϊόβα αλλά πολύ περισσότερο όταν μία σατιρική εκπομπή χαρακτήρισε
την ομιλία ως «Ι have a scream» (έχω μία τσιρίδα), κάνοντας ειρωνική
αναφορά-σύγκριση με τον ιστορικό λόγο «Ι have a dream» (έχω ένα όνειρο) του
Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν αντίστοιχες έρευνες στην Ελλάδα
για να προβεί κανείς σε απόλυτη σύγκριση. Εν τούτοις, είναι ενδιαφέρον να
υποθέσει κανείς πως η σάτιρα που ακολούθησε τις εικόνες του K. Σημίτη ως
τηλεφωνητή στο IKA είχαν αντίκτυπο στα γκάλοπ και στην τελική απόφαση για
αλλαγή ηγεσίας στο κυβερνών κόμμα.

Τι θα μπορούσαν να σημαίνουν όλα αυτά για την αγορά της ενημέρωσης; Αρχικά,
ότι κατά πάσα πιθανότητα υπάρχει ένα μη αμελητέο κοινό γι’ αυτού του είδους τα
«ενημερωτικά» προϊόντα. Και πως ενδεχομένως υπάρχουν περιθώρια για περαιτέρω
ανάπτυξη αυτής της αγοράς – αφού σήμερα η προσφορά περιορίζεται σε λιγοστές
τηλεοπτικές εκπομπές, στο ραδιοφωνικό σχόλιο, στις γελοιογραφίες και σατιρικές
στήλες κάποιων εφημερίδων καθώς και σε ειδικά έντυπα, τουλάχιστον σε ορισμένες
χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία με το «Private Eye», η Γαλλία με το «Canard
Enchaine» και η Ελλάδα με το «Ποντίκι». Το δεύτερο συμπέρασμα πιθανόν είναι
ότι το συγκεκριμένο κοινό έχει ιδιαίτερη «αξία» στο επικοινωνιακό τοπίο, αφού
μάλλον αποτελείται από «νέους» από 15 έως 34 ετών – δηλαδή από καταναλωτές που
οι διαφημιζόμενοι (εταιρείες ή… κόμματα) δυσκολεύονται ιδιαίτερα να
εντοπίσουν στα MME κι αυτό διότι αυτές οι ηλικίες έχουν μειώσει (σε μερικές
περιπτώσεις σημαντικά) τη χρήση παραδοσιακών MME, ενώ το Ίντερνετ (όπου πολλοί
μετακινούνται) δεν έχει γίνει ακόμα πλήρως αποδεκτό σαν επιλογή μαζικής
επικοινωνίας.

Ίσως συνεπώς να γίνονται διακριτές τρεις κατηγορίες στην ενημέρωση: η επί
πληρωμή, η δωρεάν και η «παρα-ενημέρωση» (σάτιρα). Στην επί πληρωμή ενημέρωση,
οι εφημερίδες και (κάποια περιοδικά) κυριαρχούν, στην (σαφώς μεγαλύτερη) αγορά
των δωρεάν ειδήσεων τα πρωτεία κρατάει η τηλεόραση και ακολουθούν οι
εφημερίδες τύπου «Metro» και το Ίντερνετ, ενώ στην «παρα-ενημέρωση» πάλι η
τηλεόραση έχει ένα (μικρότερο) προβάδισμα, καθώς η χρήση σχετικού
οπτικοακουστικού υλικού διευκολύνει τη σάτιρα. Θα επενδύσει άραγε κάποιο Μέσο
στην Ελλάδα περισσότερο στο χιούμορ, ειδικά σε αυτή την προεκλογική περίοδο;
Ίσως η τηλεόραση, αν και αυτό δεν είναι το πιθανότερο, καθώς θα μπορούσε να
λεχθεί πως με τα καθημερινά τηλεοπτικά «παράθυρα» (που βρίθουν συχνά από
φωνές, κοινοτοπίες και κακά ελληνικά) μάλλον ήδη (υπερ)εξυπηρετεί τη
συγκεκριμένη αγορά…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων
και αντιπρόεδρος του IAB Europe, πανευρωπαϊκού οργανισμού για τη διαδραστική
επικοινωνία.