ΓIEPΓK ΦPINTPIX «Ο σκοτεινός συνοδοιπόρος του πολιτισμού μας»

H Γκεντέχνις Κίρχε, στην καρδιά του Βερολίνου, είναι δύο μόλις τετράγωνα
από το καφέ όπου συναντώ τον ιστορικό Γιέργκ Φρίντριχ. H μισογκρεμισμένη
εκκλησία είναι το σύμβολο της βαρβαρότητας και της καταστροφής του πολέμου.

Αμβούργο, Βερολίνο, Δρέσδη, Ντόρτμουντ, Κολωνία, αλλά και πόλεις χωρίς
στρατιωτική υποδομή και στρατιωτική αξία όπως το Μάνχαϊμ και το Βίρτσμπουργκ,
ένα «ευρωπαϊκό κόσμημα του Μπαρόκ»: συνολικά 161 πόλεις καταστράφηκαν κατά
50%-99% από τους 1,4 εκατομμύρια τόνους βομβών που έριξαν οι Βρετανοί στην
τελική φάση του πολέμου και οι Αμερικανοί μεταξύ 1940-45. H επιχείρηση, με
αποκλειστικό στόχο τον άμαχο πληθυσμό, έμεινε στην ιστορία ως «βομβαρδισμός
του ηθικού». Τα θύματα μεταξύ των αμάχων υπολογίζονται μεταξύ 420.000 και
570.000.

Ήταν η πρώτη φορά που ο πληθυσμός βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα όπλο μαζικής
καταστροφής. Και η Γερμανία, λέει ο Φρίντριχ, είναι από τις λίγες χώρες, μαζί
με την Ιαπωνία και λιγότερο τη Βρετανία, που βίωσαν κάτι τέτοιο. Το βιβλίο του
«Der Brand» («Ο εμπρησμός», Εκδ. Propylaen 2002) βρίσκεται σταθερά στη λίστα
των μπεστ σέλερ. Τον περασμένο Οκτώβριο συμπληρώθηκε με το φωτογραφικό άλμπουμ
«Brandstatte». («Πυρπολημένοι τόποι»). Είναι η τοπογραφία της κόλασης των
εμπρηστικών βομβών, «όπου η νοσοκόμα στο νοσοκομείο και το μωρό στην κούνια
έγιναν πολεμικός στόχος, όπως ο στρατηγός, μόνο που ο τελευταίος ήταν πιο
ασφαλής». Ο «Εμπρησμός» έχει ήδη μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, το φθινόπωρο
θα κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Σοκόλη, μόνο βρετανικό
ενδιαφέρον δεν υπάρχει, για «ευνόητους λόγους».

H κόλαση. Οι Γερμανοί ξαναγράφουν την ιστορία του πολέμου; «Δεν είναι
δουλειά μου, ούτε με ενδιαφέρει να αποδώσω ευθύνες μεταξύ των δύο εμπόλεμων
πλευρών. Μοναδικό μου ενδιαφέρον είναι να δω με ποια βήματα έγινε αυτή η
κόλαση πραγματικότητα», απαντά ο 60χρονος ιστορικός. Βεβαίως, την αρχή είχε
κάνει ο Χίτλερ με τον βομβαρδισμό της Βαρσοβίας τον Σεπτέμβριο του 1939 και
στη συνέχεια του Λονδίνου και άλλων βρετανικών πόλεων. Αλλά χρειάστηκε η
σύμπτωση δύο βιομηχανικά ανεπτυγμένων κρατών, της Γερμανίας και της Αγγλίας,
που «σαν ανταγωνίστριες εταιρείες σχεδίασαν και τελειοποίησαν το προϊόν,
μαθαίνοντας ο καθένας από την πρόοδο του αντιπάλου».

Στη θέση του «αδυνάτου» βρισκόταν ο Τσώρτσιλ τον Φεβρουάριο του 1942, όταν
στράφηκε προς τους αμάχους και έθεσε ως στόχο των βομβαρδισμών τους 900.000
νεκρούς και το ένα εκατομμύριο βαριά τραυματίες για να κάμψει την αντίσταση
της Γερμανίας. «H απόφαση να σκοτώσεις ένα εκατομμύριο αμάχους είναι αδιανόητη
για τη σημερινή κοινωνία», λέει ο Φρίντριχ και περιγράφει γλαφυρά με τι ένταση
στις δημόσιες αναγνώσεις το γερμανικό κοινό τού ζητά να χαρακτηρίσει τους
βομβαρδισμούς «έγκλημα πολέμου». Στην άλλη πλευρά, λέει ο Φρίντριχ, είναι η
αντίδραση του Βρετανού δημοσιογράφου, που τον ρωτά: «Μήπως θέλετε να πείτε ότι
ο Τσώρτσιλ ήταν εγκληματίας πολέμου;». Ο ίδιος αποφεύγει αυτό τον όρο και
απαντά: «Ήταν ο μεγαλύτερος παιδοκτόνος-χασάπης στην αγγλική ιστορία, που
έσφαξε – τη λέξη σφαγή χρησιμοποίησε ο ίδιος ο Τσώρτσιλ – 72.000 παιδιά».

Τότε ήταν οι εμπρηστικές βόμβες, αλλά τα όπλα μαζικής καταστροφής είναι ένας
«σκοτεινός συνοδοιπόρος του πολιτισμού μας», λέει ο Φρίντριχ. Διότι, με την
εξέλιξη της εκβιομηχάνισης ήρθε η βιομηχανοποίηση του πολέμου και εξαλείφθηκε
η ασυλία του αμάχου. Στα βιβλία του ο Φρίντριχ αρχίζει 30 δευτερόλεπτα μετά
την εκτόξευση της βόμβας και περιγράφει με εξονυχιστική λεπτομέρεια,
πλαστικότητα, αλλά και συναισθηματική φόρτιση, «τι γίνεται στο έδαφος, πώς
αντιδρώ ως πρόσωπο όταν η μοίρα μου δεν εξαρτάται από τη συμπεριφορά μου, την
κατάσταση στο καταφύγιο που επιβραδύνει την καταστροφή για δύο-τρεις ώρες,
αλλά μετατρέπεται στη συνέχεια σε φυλακή του θανάτου». Στις συνεχείς
περιοδείες του δεν λείπουν τα επεισόδια από ομάδες φοιτητών, αλλά και «το
τεράστιο ενδιαφέρον των 16χρονων να μάθουν τι συνέβη στους δρόμους που μένω
τώρα εγώ».

Και οι Γερμανοί θύματα του πολέμου

Πώς συμβιβάζεται ένας πρώην τροτσκιστής της γενιάς του ’68, η οποία αποκάλυψε
και προέβαλε πολλά από τα εγκλήματα που διέπραξαν οι Γερμανοί, να σπάει το
ταμπού, παρουσιάζοντας τους Γερμανούς ως θύματα του πολέμου; «Για τα εγκλήματα
των Γερμανών έγραψα αρκετά βιβλία», λέει ο Φρίντριχ. Μέχρι το 1990, ο
εκτοπισμός των Γερμανών από την Ανατολική Ευρώπη για τους Δυτικούς και η
«τρομοκρατία των βομβαρδισμών» για τους Ανατολικούς ήταν προπαγανδιστικό όπλο.
Με την πτώση του Τείχους οι Γερμανοί «ως ενιαίο έθνος αναζητούν τα στοιχεία
της εθνικής τους ταυτότητας και τα βιώματα των οικογενειών τους». Ο Φρίντριχ
δεν είναι ο μόνος που ερευνά τα δεινά των Γερμανών – το ίδιο κάνουν ο Γκίντερ
Γκρας και ο Πέτερ Γκλοτς.

Υπάρχει ένα «τεράστιο ρεύμα» στην κοινωνία για το κομμάτι αυτό της ιστορίας,
καταλήγει ο Φρίντριχ. Κι αν το ρεύμα αυτό το παραβλέψουν οι δημοκράτες, θα
γίνει «μονοπώλιο των ναζί και νεοναζί».