TPITH AΠOΨH Tο σπίτι, το σχολείο και το «γιατί;»

Δεν χρειάζονταν οι πρόσφατες κινητοποιήσεις των εκπαιδευτικών για να φανεί το
παράδοξο που συνδέεται με το έργο τους. Εδώ και καιρό, η οικογένεια βλέπει με
μισό μάτι τη δουλειά των δασκάλων. Μερικές φορές δείχνει επιφυλακτική ως προς
την επάρκειά τους. Άλλες, δεν διστάζει να παρέμβει και μάλιστα υπονομευτικά.

Οι καιροί άλλαξαν λοιπόν. Άλλοτε η οικογένεια εμπιστευόταν τα παιδιά της στο
σχολείο. Σήμερα τα διεκδικεί, λες και της τα κλέβουν. Είναι φανερό πως ανάμεσα
στους δύο θεσμούς έχει αναπτυχθεί, όσο και αν δεν ομολογείται, μια αντιζηλία.
Αντικείμενο της διαμάχης, η νεαρή συνείδηση, το πώς σκέφτονται και το πώς
δρουν οι μαθητές.

Για να είμαστε ακριβείς, η διεκδίκηση είναι μονομερής. Την ίδια στιγμή που η
οικογένεια ζητεί από τους δασκάλους να διδάξουν τα παιδιά της, αξιώνει από
αυτούς να περιορίσουν την επιρροή τους. Όχι πια συμβουλές και παροτρύνσεις (ή
και επιπλήξεις). Αυτά είναι αρμοδιότητα των γονιών, καθώς και των ψυχολόγων
που βοηθούν τους γεννήτορες να καταλάβουν το τι ακριβώς γέννησαν. Υποχρέωση
του εκπαιδευτικού θεωρείται μόνο ο εφοδιασμός του μαθητή με τα μέσα που θα τον
κάνουν κάποτε «άνθρωπο» – και ως άνθρωπος στην εποχή μας, έλεγε ο Σαρτρ,
υπολογίζεται κάποιος από τη στιγμή που βάζει στην τσέπη του τον πρώτο μισθό.

Όσο γρηγορότερα συμβεί αυτό τόσο το καλύτερο για πολλούς κηδεμόνες. Θέλουν να
ξεμπερδεύουν σύντομα με αυτήν τη θητεία των βλαστών τους, τους κανόνες της
οποίας θεωρούν πως γνωρίζουν καλά. Εγγράμματοι πλέον η μητέρα και ο πατέρας,
εγγράμματοι και οι δάσκαλοι. H μόνη διαφορά ανάμεσά τους έχει σχέση με μια
χρονική κατανομή. Ενώ οι γονείς θα τρέχουν για να βγάλουν λεφτά, οι δάσκαλοι
θα πρέπει να δίνουν στα παιδιά τους τις γνώσεις για να κερδίζουν περισσότερα
και πολύ πιο εύκολα.

Αν εξασφαλιζόταν αυτό δεν θα υπήρχε πρόβλημα για τους επενδυτές – κηδεμόνες.
Να, όμως, που μέσα στις αίθουσες των σχολείων και στα αμφιθέατρα λαμβάνουν
χώρα και πολλά άλλα που παραμένουν μυστήρια για τους μη-μετέχοντες. Μπορεί να
τεθεί ένα ερώτημα που δεν προβλέπεται από κανένα πρόγραμμα επαγγελματικού
προσανατολισμού. Μπορεί να δοθεί μια απάντηση που δεν προβλέπεται από κανένα
εγχειρίδιο διδακτέας ύλης. Ερωτήσεις, απαντήσεις, λάθη, διορθώσεις και σκέψεις
που δεν ασχολούνται υποχρεωτικά με το πόσο κοστίζει το A ή το τι θα αποφέρει
το B.

Όλα αυτά εξακολουθούν να συμβαίνουν μέσα στις τάξεις εις πείσμα αυτών που
διαλαλούν το αντίθετο. Τους δασκάλους – όχι φυσικά όλους – τούς ζηλεύουν
επειδή με τον λόγο τους εξ ορισμού υπερβαίνουν την Ανάγκη.

Οικογένεια, κράτος, εργοδότες, ιδού ο κλοιός έξω από το προαύλιο. Κόσμοι
συναρθρωμένοι, παρά τις αντιθέσεις τους, κάτω από την κοινή συνθήκη της
επιβίωσης. Οι ενήλικοι αδημονούν. Περιμένουν τη νεολαία να βγει από την
καγκελόπορτα με το πτυχίο στο χέρι. Ταυτόχρονα, όμως, ανησυχούν μήπως αυτούς
που θα βγουν δεν θα τους αναγνωρίζουν πια. Πολύ πιθανό να είναι διαφορετικοί,
να μη σκέφτονται μόνο το τι θα αγοράσουν, αλλά και τι σημαίνει αγορά,
συμφέροντα και ξόδεμα για το ξόδεμα.

Λίγο ακόμη και θα μας πείτε πως η εκπαίδευση ευνοεί την αμφισβήτηση, θα
ειρωνευτούν μερικοί. Δεν την ευνοεί, ας το παραδεχθούμε. Την επιτρέπει όμως.
Και δεν την επιτρέπει επειδή κάποιος δάσκαλος πιθανόν να θέλει να παίξει τον
ρόλο του γοητευτικού «εναλλακτικού», ούτε επειδή ορισμένοι νιώθουν, πράγματι,
έτσι, αλλά επειδή μόνο στον χώρο και τον χρόνο της εκπαίδευσης το «γιατί;» δεν
μένει μετέωρο ποτέ.

Αν ρωτήσει ένα παιδί τον γονιό του «γιατί αυτό;», εκείνος βαριεστημένος μπορεί
να σηκώσει τους ώμους του και να πει «άσ’ τα αυτά τώρα, είναι ώρα για ύπνο».
Όμως ο δάσκαλος και να θέλει δεν μπορεί να απαλλαγεί έτσι απλά. Κι αντί να τον
εκτιμούν που σηκώνει το βάρος, τον υποβλέπουν. Ίσως νομίζουν πως με το να
φορτώνεται έτσι κάνει τη φιγούρα του!

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.