AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Mας πήραν τα κλειδιά του σπιτιού και πια δεν μπήκαμε μέσα…

Δυτικά παράλια. Ελεγμοί.

Το χωριό Ελεγμοί (τουρκ. Kursunlu) βρίσκεται 10 περίπου χλμ. NA των Μουδανιών
και 20 B-BA της Προύσας. Πριν το 1922 αριθμούσε 2.000 κατοίκους, από τους
οποίους οι 1.700 Έλληνες, που υπάγονταν στην Μητρόπολη Προύσας. Είναι πολύ
κοντά στη θάλασσα του κόλπου των Μουδανιών.

(Μαρτυρία Σοφίας Σπανού – αποσπάσματα)

Αύγουστος 1922. Φάλαγγα προσφύγων και στρατιωτών ενώ κατευθύνεται προς τα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας, στην περιοχή της Χερσονήσου της Ερυθραίας, για να επιβιβασθεί στα πλοία («Ιστορία του Ελληνικού Έθνους»)

Πρώτη φορά ήρθανε ξημερώματα. Καθούμασταν στο περιθαλάσσιο κι ο επίτροπος, ο
Τσορμπατζής· καθόμασταν σ’ ένα τοίχο πλάι. Ήρθαν ξημερώματα και δεν το ξέραμε.
Εγώ ξημερώματα σηκώνουμε, πάντα νωρίς σηκώνουμε. Λέω ν’ ανοίξω το παράθυρο να
δω. Ανοίγω το παράθυρο, κάνω να δω πώς είναι ο καιρός. Βλέπω, τι να δω; Το
χωριό δεμένο· Τούρκοι με τα πιστόλια και τα τουφέκια. Ύστερα βλέπω δυο
τζανταρμάδες· κατεβαίνουν και βροντίζουν του Τσορμπατζή το σπίτι. Κλείνω το
παράθυρο και κάνω έτσι την κουρτίνα από την άκρη και βλέπω. Φωνάζουν: «Τανάς
Τσορμπατζή, Τανάς Τσορμπατζή». Βγήκε με τις νυχτικές του. «Άντε», του λένε,
«καρακολά γκελ»*.

«Να ντυθώ», τους λέει. Του λένε «Όχι». «E, πώς να ‘ρθώ; Να ντυθώ!». «Όχι» του
λένε. Έπειτα πήγε μέσα, έβγαλε τα νυχτικά του και πήγε.

Κατεβαίνει εκείνος, τι είπαν, τι δεν είπαν, τον βάστηξαν στο καρακόλι.
Βλέπουμε, όλος ο κόσμος πάει στη θάλασσα. Λέω: «Τι είναι, τι είναι;». «Μας
διώχνουν», λένε.

Έλληνες τραυματίες μεταφέρουν Τούρκο τραυματία ο οποίος συνελήφθη αιχμάλωτος (Φωτογραφικό Αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών)

– Τι λέτε;

– Ναι, μας διώχνουν.

Πηγαίνω στον άντρα μου: «Γιωργάκη», λέω, «σήκω, οι Τούρκοι στέκουν με το
τουφέκι». Σηκώνεται. «Να πάω να δω», λέει.

Πάει να τραβήξει τα στακοπλέματα, που είχε ρίξει τη νύχτα, δεν τον αφήσαν οι
Τούρκοι. «Φεύγουμε;» του λέω. «Όχι», λέει, «θα αδειάσουν τα σπίτια και θα
κάνουν έρευνα».

Σηκώσαμε τα τρία παιδιά που κοιμόνταν ακόμα. Ήταν ξημερώματα.

«Άντε», μας λένε, «θα κάνουμε έρευνα». Έξω μας βγάλαν και μας πήραν τα κλειδιά
και πια δεν ξαναμπήκαμε μέσα…

* Έλα στο τμήμα