Tο Eλντοράντο των θαλασσών

Ναυάγια και θαμμένοι θησαυροί. Δίνουν τροφή στη φαντασία και έχουν
εμπνεύσει χιλιάδες ιστορίες – ταινίες, βιβλία και θρύλους. Δεν ανήκουν,
ωστόσο, αποκλειστικά στη σφαίρα της φαντασίας. Στην πραγματικότητα, η άμμος
του χρόνου μετακινείται διαρκώς για να αποκαλύψει, από τα βάθη των ωκεανών,
απαστράπτοντα μυστικά.

Το τελευταίο ναυάγιο που ανακαλύφθηκε είναι ένα ατμόπλοιο το οποίο βυθίστηκε
τον Οκτώβριο του 1865, ενώ ταξίδευε από τη Νέα Υόρκη στη Νέα Ορλεάνη. Θύμα
ενός τυφώνα, το 1.170 τόνων αυτό πλοίο χάθηκε γρήγορα κάτω από τα κύματα και
παρόλο που μόνο ένας επιβάτης πνίγηκε, το φορτίο του – 20.000 χρυσά νομίσματα
αξίας είκοσι δολαρίων το καθένα – θάφτηκε στον βυθό. Εκατόν τριάντα επτά
χρόνια αργότερα, καθένα από αυτά τα νομίσματα τιμάται στα 4.175 ευρώ. Αυτό
σημαίνει πως η συνολική αξία του φορτίου ξεπερνά τα 90 εκατομμύρια ευρώ.

Οι ειδικοί που ετοιμάζονται να ανασύρουν τον θησαυρό πιστεύουν πως μπορεί να
αποδειχθεί ακόμα μεγαλύτερη. Ένα ισχυρό κίνητρο για όσους διαθέτουν τα
προσόντα που απαιτούνται για τον εντοπισμό ενός ναυαγίου.

Και δεν είναι μόνο οι θάλασσες γύρω από την Αμερική γεμάτες θησαυρούς. Γύρω
από τις βρετανικές ακτογραμμές υπάρχει ένα πραγματικό νεκροταφείο πλοίων,
πολλά από τα οποία φέρεται να κρύβουν ανεκτίμητες ποσότητες χρυσού και
κοσμημάτων. Όπως το «Merchand Royal», που βυθίστηκε το 1641 στον ύφαλο Σέβεν
Στόουνς, στα νησιά Σίλι, επιστρέφοντας από τις Δυτικές Ινδίες, και έχει μείνει
στην ιστορία ως το Ελντοράντο των θαλασσών. Πολλά ναυάγια έχουν ανακαλυφθεί.
Αρκετά άλλα όμως κείτονται ακόμα στον πυθμένα της θάλασσας περιμένοντας να
αποκαλύψουν τα μυστικά τους. Το πρόβλημα έγκειται στον εντοπισμό τους.

«Το να ψάχνεις για ένα ναυάγιο είναι σαν να ψάχνεις μια βελόνα μέσα στα
άχυρα», λέει στη βρετανική εφημερίδα «Daily Express» ο Φιλ Ρόμπερτσον,
υπεύθυνος εκπαίδευσης στη Ναυτική Αρχαιολογική Ένωση της Σκωτίας και βετεράνος
δύτης. «H περιοχή την οποία πρέπει να καλύψεις είναι συνήθως τόσο μεγάλη που ο
προσδιορισμός της ακριβούς τοποθεσίας είναι πολύ πολύ δύσκολος. H άμμος
μετατοπίζεται διαρκώς, δυσχεραίνοντας ακόμα περισσότερο την προσπάθεια».
Εκείνο, ωστόσο, που ανησυχεί περισσότερο τον Ρόμπερτσον και άλλους θαλάσσιους
αρχαιολόγους είναι οι ερασιτέχνες κυνηγοί χαμένων θησαυρών, που ορθώνουν
εμπόδια στον δρόμο της σοβαρής αρχαιολογικής έρευνας. «Για εμάς», εξηγεί, «η
αξία ενός χρυσού νομίσματος δεν εντοπίζεται στην εμπορική του τιμή αλλά στα
όσα μπορεί να αποκαλύψει για μια παλαιότερη κοινωνία και ιστορική περίοδο.

O νόμος των ναυαγίων

Είναι εκπληκτικό, όμως, το πόσο λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν τη νομοθεσία όσον
αφορά τα ναυάγια. Ο τόπος ενός ναυαγίου ανακηρύσσεται τις περισσότερες φορές
τόπος εθνικής ιστορικής σημασίας και δεν επιτρέπεται η κατάδυση σε όσους δεν
έχουν ειδική άδεια. Είναι πολύ εύκολο να παρασυρθεί κανείς από τον ενθουσιασμό
που προκαλεί το κυνήγι ενός χαμένου θησαυρού. Υπάρχει όμως πάντα μια παγίδα.
Στην πραγματικότητα, όλα τα αντικείμενα αξίας που ανακαλύπτονται
προστατεύονται από τον νόμο». Αυτές οι νομικές δικλίδες ασφαλείας εμποδίζουν
τους θησαυρούς με ιστορική σημασία να καταλήξουν στα χέρια ιδιωτικών
συλλεκτών. Δεν αρκούν, ωστόσο, για να αποθαρρύνουν όσους ονειρεύονται να
ανακαλύψουν σε κάποιον βυθό ένα σεντούκι ξέχειλο με χρυσάφι ή κοσμήματα.