AΦIEPΩMA: ANΔPEAΣ ΠAΠANΔPEOY Άγνωστα σχολικά κείμενα…

Από τις ελάχιστες φωτογραφίες του Ανδρέα Γ. Παπανδρέου, στην παιδική του ηλικία

Μαθητής του Γυμνασίου στο Κολλέγιο Αθηνών (απ’ όπου έφυγε την τελευταία χρονιά
για να πάει στο Πειραματικό) ο Ανδρέας Παπανδρέου συμμετέχει ενεργά, με
διηγήματα και ποιήματά του, στο μαθητικό περιοδικό «Ο Αθηναίος». Κοντά του
γράφουν κάποιοι συνομήλικοί του που έμελλαν να διακριθούν στον χώρο της
τέχνης, όπως εκείνος στην πολιτική. Ο Αλέξης Σολομός, ο Γιώργος Σεβαστίκογλου,
ο Γιάννης Στεφανέλλης, ο Ανδρέας Βαχλιώτης. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είναι
δεκατριών χρόνων όταν υπογράφει το ποίημα «Μεγάλη θυσία» («Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ»,
23-12-1932), αλλά και ένα σύντομο διήγημα, εμπνευσμένο από το ακριτικό ποίημα
«Ο θάνατος του Διγενή», με τίτλο «Ο θάνατος του Διγενή Ακρίτα» («Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ»
14-11-1932). Το πατριωτικό του φρόνημα και ο σεβασμός του στην ελληνική
Ιστορία ξεχωρίζουν σ’ αυτά τα νεανικά του κείμενα που φέρουν ήδη τη σφραγίδα
του γλαφυρού λόγου του. Ένα χρόνο αργότερα, στις 30 Ιανουαρίου του 1933,
γράφει στον «ΑΘΗΝΑΙΟ» ένα κοινωνικά ευαισθητοποιημένο διήγημα με τίτλο «H
αγωνία». Διαβάζοντάς το και γνωρίζοντας την κατοπινή του δράση θα μπορούσε να
πει κανείς ότι ο νεαρός 14χρονος τότε Ανδρέας συνειδητοποιεί από τότε το
αναγκαίο, αλλά και το δύσκολο των κοινωνικών αλλαγών.

«O θάνατος του Διγενή Ακρίτα»

(από το ακριτικόν ποίημα «Ο θάνατος του Διγενή»)

Ο κρότος της φωτιάς συνόδευε την φωνή της γιαγιάς που γεμάτη θαυμασμό διηγόταν
στο εγγονάκι της μίαν ιστορίαν. Ήταν η γιαγιά, 80 χρόνων περίπου, και φαίνεται
ότι θα είχεν αρχίσει από πολλήν ώραν την ενδιαφέρουσαν διήγησιν γιατί το
ενδιαφέρον του παιδιού ήτο παρά πολύ μεγάλο.

– Λοιπόν, παιδί μου, πηγαίνουν χρόνια πολλά από τότε που πέθανε ο Ακρίτας,
είπεν η γιαγιά.

Λίγος άνεμος φύσηξε, το παράθυρο δεν είχε στηρίγματα και χτύπησε μ’ ορμή, που
διέκοψε την ιστορία της γιαγιάς.

Σύρε και κλείσε, Νίκο παιδί μου, το παράθυρο είπε η γιαγιά, κυττάζουσα με
βλέμμα στοργής το εγγονάκι της το οποίον πρόθυμον εξετέλεσε την παραγγελίαν
της γιαγιάς και επανακάθησε εις το κάθισμα κοντά στη γιαγιά και στην φωτιά.

– Ο θάνατος τον Διγενή τον παραμόνεψε για να τον σκοτώση. Που ‘χε το θάρρος, ο

Χάροντας να τα βάλη μαζύ του! Εκείνος μόνο το ρόπαλό του, που τόσους ληστάς
σκότωσε και πόσοι δεν τον έτρεμαν, να στριφογύριζε θα τον σκότωνε και θα ‘δινε
το σώμα του στα όρνια να το φάνε.

Μα, τόσο δυνατός Γιαγιά ήτανε ο Ακρίτας;

– Αστεία λες, εγγονάκι μου; Φαντάσου πηδούσε κάμπους και βουνά, λειβάδια μ’
ένα πήδημα. Στο τρέξιμο έφθανε το λάφι, κι όταν πηδούσε πέρναγε και το ταχύ
γεράκι. Αμάδες έπαιζε βουνά, και βράχια και λιθάρια και όταν ήθελε ποτές
ξερρίζωνε τα όρη. Και πόσων παλληκαριών δεν ριχτήκανε τα σώματα στον τάφο, που
το μακρύ κοντάρι του τα είχε διαπεράσει!

Λοιπόν κρυφά, κρυφά παραμόνεψε, πίσω από τους κάμπους. Περνάει ο Ακρίτας. Το
βάδισμά του πεταχτό, το τόξο εις το χέρι. Μακρύ, μακρύ ακόντιο, κρατούσε στ’
άλλο χέρι.

Κανένα δεν φοβήθηκε, μέσα σ’ αυτό το δάσος. Μα εκεί πίσω από το μεγάλο δένδρο
που μες στις ρίζες του βαθειά κόκκαλα Ηρώων είναι, ‘κει ήταν ο Χάροντας
κρυμμένος με το τόξο. Είχε το τόξο το μακρύ, γιατί που με το δρεπάνι, το σώμα
του θα το ‘δινε στα όρνια να το φάνε.

Σταλαγματιές ιδρώτος έπεφταν σιγανά από το φοβισμένο μέτωπο. Για πρώτη φορά
ίδρωνε ο Χάροντας, από φόβο. Αχ! φοβότανε ο Χάροντας να απολύση το βέλος.
Έτρεμαν τα χέρια του γιατί κι αυτά φοβόντουσαν εκείνον που περνούσε. Μα ο
Ακρίτας φάνηκε, έπρεπε να του δίνη. Το χέρι του Χάροντα το φονικό αγγίζει το
τόξον, ιδρώτος σταλαγματιές του στάζουν τα χέρια. Μα να! τεντώνει τη χορδή! Το
βέλος δείλιασε να φύγη.

– Μα ο Χάροντας ταμόλησε. Το βέλος σφύριξε, έφυγε και στην καρδιά εχώθη του
Ακρίτα.

Και ο Ακρίτας ο άμοιρος το ρόπαλο στριφογυρίζοντας πέφτει. Τα βουνά τραντάζουν
και σκορπούν, ο Άδης όλος σειέται. T’ άστρα τρεμοσβύνουνε κ’η γη όλη
κουνιέται. Πτηνά, πουλιά, και ζωντανά, μαζύ όλα τον κλαίνε.

Μα ο Χάροντας τον έχει αρπαγμένο. Κανένας δεν τον γλύτωσε, κανείς δεν θα
γλυτώση.

Ο Διγενής ψυχομαχά, σε λίγο αποθνήσκει. Ήρθαν πτηνά του ουρανού τα
μαυροφορεμένα και κλαίγοντας τον θάβανε μέσα εις τον βαθύ τον τάφο.

Μα ‘κει που τον σκεπάζανε το σκέπασμα τους σπάζει, χωρίζεται σε δύο και
τρέμει. Κι αυτό λογίζεται και λέει, πώς θα σκεπάση τον Ακρίτα.

A.Γ. Παπανδρέου (Διήγημα του 13χρονου Ανδρέα Παπανδρέου στον «Αθηναίο» 14/11/1932)

« H αγωνία»

ΠΑΡΑΜΟΝΗ Πρωτοχρονιάς. Το σπίτι είναι συγυρισμένο, το κάθε τι είναι στη θέση
του. Λάμπει ολόκληρο από καθαριότητα και μοσκοβολεί από τα γλυκά. Τα πρόσωπα
όλων έχουν φορέσει την πιο φαιδρή φορεσιά τους, την χαρούμενη.

Ο Τώνης και ο Τάκης, δύο χαριτωμένα παχουλά αγοράκια, μπαινοβγαίνουν στο
πλούσιο σπίτι του παππού περιμένοντας μ’ αγωνία τον ερχομό τη νύχτας και μαζί
το κόψιμο της Βασιλόπηττας.

Κανένα παιχνίδι δεν τους ευχαριστεί τώρα. Κανένας φίλος τους δεν τους έκαμε
εντύπωση καμμιά. H μόνη ευχαρίστησις, που αισθάνονταν, ήταν να τριγυρνούν στο
τραπέζι το καλοστρωμένο που ήταν απάνω το ευλογημένο αυτό ψωμί, και να
κουβεντιάζουν μαζί του. Καθένας ήθελε το νόμισμα για τον εαυτό του.

– Παππού, πότε θα κόψωμε τη Βασιλόπηττα, έλεγε με μια φωνή χαριτωμένη το
μεγαλύτερο, ο Τώνης.

– Παππού, θα πέση σε μένα το νόμισμα; έλεγε με μια φωνή παρακλητική ο Τάκης,
το χαριτωμένο μικρό αγοράκι.

Κι ο παππούς πρόσεχε να ικανοποιήσει και τους δύο στις ερωτήσεις τους γιατί
αλλοίμονο αν δεν πρόσεχε σ’ αυτό!

H μέρα αργοπεθαίνει, δίνοντας σιγά – σιγά τη σειρά της στη μαυροφόρα νύχτα. Το
γραμμόφωνο τραγουδάει τον αη-Βασίλη και μαζί και τα παιδιά.

… Σκοτείνιασε. Όλοι οι συγγενείς έχουν μαζευτή στο σπίτι του παππού και
κάθονται γύρω από το πλούσιο τραπέζι. Τρώνε με χαρά τα καλομαγειρεμένα και
μυρωδάτα φαγητά. Σιγά – σιγά όλοι χορταίνουν και σηκώνονται όλα για να βάλουν
τώρα απάνω στο τραπέζι τη Βασιλόπηττα. Τα μικρά, με τα μάτια ολάνοιχτα από
χαρά, αρχίζουν να χτυπούν τα χεράκια τους και να βγάζουν χαρούμενες φωνούλες.
Ο παππούς αρχίζει να κόβη τη Βασιλόπηττα.

Του μπαμπά… της Μαμάς… της…. του… του Τώνη. Ο Τάκης αρπάζει το κομμάτι
του Τώνη πρωτήτερα απ’ αυτόν και το ψάχνει. «Τίποτα» φωνάζει του Τώνη. Ο Τάκης
το αρπάζει πριν προφθάσει ο Τώνης να του το πάρη και το ψάχνει. Τα μάτια του
βουρκώνουν και το παράπονο απλώνεται στο πρόσωπό του. Κατορθώνει όμως να
κρατήση τα δάκρυά του, γατί θέλει να ιδή πού θα πέση το αφιλότιμο νόμισμα. Και
να! στο τελευταίο κομμάτι, στο κομμάτι της υπηρέτριας βρίσκεται μέσα.
Θυμωμένοι και οι δυο αρχίζουν να μη θέλουν πια την καλή τους Κατίνα, που τους
πήρε το νόμισμα. Είναι ανάγκη να επέμβη ο μπαμπάς τους, για να μη χειροτερέψη
η κατάστασις. Και με λίγα λογάκια γλυκά κατορθώνει να τους καθησυχάση λέγοντάς
τους:

Ότι ο άη-Βασίλης θα τους έφερνε το βράδυ στα κρεββατάκια τους τα καλύτερα δώρα
και παιχνίδια.

Και τα παιδιά, ικανοποιημένα πια, πηγαίνουν στα κρεββατάκια τους τα καλά, που
εύρισκαν τόσα δώρα το πρωί.

A.Γ. Παπανδρέου. (Ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν 14 χρόνων, όταν έγραψε στον
μαθητικό «Αθηναίο» αυτό το ευαίσθητο διήγημα.)

«Μεγάλη θυσία»

Ώ θυσία μεγάλη Ελλήνων τόση τρανή που το αίμα σας χύθηκε στερεώνοντας μαζί
την πατρίδα την Ελλάδα στα θεμέλια της βαθειά.

Μεγαλώνει και τρανεύει χάριν σας καλά παιδιά.

H θυσία σας μεγάλη τ’ αποτέλεσμα τρανό Εστερέωσε Ελλάδα τ’ έργο το τρανό,
Εθεμέλειωσε εσένα, ω πανέμορφη μικρή, εις την έκτασι μικρούλα μα μεγάλη στην ψυχή.

A.Γ. Παπανδρέου. (Ποίημα του 13χρονου Ανδρέα Παπανδρέου στον «Αθηναίο»
23/12/1932)