Ρaul Samuelson Tρία σενάρια για την ανάκαμψη

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Ήδη, το μισό 2003 έχει περάσει. Κι όμως, κανείς δεν ξέρει ακόμη – ούτε ο
πρόεδρος Μπους ούτε ο πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ, Άλαν Γκρίνσπαν,
ούτε πολλοί από τους οικονομολόγους φίλους μου – αν η οικονομική ανάκαμψη στην
Αμερική θα είναι σταθερή ή αν η αμερικανική ατμομηχανή θα είναι νωθρή και το
2004.

Γιατί η απάντηση έχει τόσο μεγάλη σημασία; Οι Καναδοί επιχειρηματίες
παραπονιούνται ότι η χαμηλή ανάπτυξη βλάπτει τις επιχειρήσεις τους, ενώ
αρνητική είναι η επίδραση και στην Ευρώπη. Δεν υπάρχει καμία περιοχή που να
μην επηρεάζεται από τη μελλοντική πορεία των ΗΠΑ. Στις δεκαετίες του ’50, του
’60 και του ’70, υπήρχαν τρεις ισχυρές ατμομηχανές, που οδηγούσαν μπροστά την
παγκόσμια ανάπτυξη: η Γερμανία, η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ. Αυτό συνέβαινε τότε.
Τώρα, όμως, τα πράγματα είναι αλλιώς. Ιδού, λοιπόν, ποιες είναι οι
επικρατέστερες απόψεις για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας, κατά τους
επόμενους 18 μήνες:

Κανείς δεν είναι βέβαιος για τις απαντήσεις. Συνήθως, στο παρελθόν, μπορούσαμε
να προβλέψουμε ότι έπειτα από μια ύφεση ακολουθούσαν περίπου δύο χρόνια
επιταχυνόμενων επενδύσεων, αύξησης στην απασχόληση, κερδών και ανοδικής
πορείας της Γουώλ Στρητ. Και, βέβαια, όταν «τραγουδά» η Γουώλ Στρητ, ενώνουν
τις φωνές τους και τα χρηματιστήρια στη Σεούλ, στο Λονδίνο, στη Φρανκφούρτη ή
στο Μιλάνο.

Το πρώτο σενάριο

Σήμερα, όσοι κάνουν προβλέψεις είναι μπερδεμένοι και προτιμούν να προωθούν
τρία σενάρια, παρά ένα. Το πρώτο σενάριο είναι το αισιόδοξο, που προβλέπει
έντονα ανοδική πορεία της αμερικανικής οικονομίας. Κάτι τέτοιο θα προκαλούσε
υγιή ανάπτυξη στην απασχόληση και αυξημένα κέρδη τα επόμενα έξι τρίμηνα. Αργά
ή γρήγορα, με βάση το σενάριο αυτό, τα χρηματιστήρια στις ΗΠΑ και σε άλλες
χώρες θα ισχυροποιούνταν. Αν επαληθευτεί το πρώτο σενάριο, τότε πιθανότατα θα
υπάρξει επανεκλογή του προέδρου Μπους. Κάτι τέτοιο θα χαροποιούσε τους
Αμερικανούς επιχειρηματίες, αλλά μπορεί να δυσαρεστούσε πολλούς εκτός ΗΠΑ.
Πάντως, με βάση τις προβλέψεις, οι πιθανότητες να βγει αληθινό το πρώτο
σενάριο είναι 30%.

Το δεύτερο σενάριο

Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει 70% πιθανότητα η αμερικανική ανάκαμψη να είναι
αναιμική. Πόσο αναιμική, όμως; Το δεύτερο σενάριο έχει πιθανότητες 50% να
πραγματοποιηθεί και κάνει λόγο για χαμηλή, σχετικά, ανάκαμψη – για παράδειγμα,
της τάξης του 2,5% ή του 3,5% σε ετήσια βάση. Με βάση το δεύτερο σενάριο, η
ανεργία δεν θα υποχωρήσει κάτω από το 6%. H ανεργία στις ΗΠΑ είναι, βέβαια,
χαμηλότερη από ό,τι στη Γερμανία, στη Γαλλία και στην Ιταλία, αλλά είναι πολύ
υψηλότερη από την «οικονομία του μέλιτος», επί προεδρίας Κλίντον, κατά την
τετραετία 1996 – 2000. H Ασία, η Ευρώπη και η Λατινική Αμερική θα
απογοητευτούν στην περίπτωση που επαληθευτεί το δεύτερο σενάριο. Στην
περίπτωση αυτή, θα μειωθούν 1% έως 2% οι ετήσιοι ρυθμοί ανάπτυξης στην Κίνα,
στην Ινδία, στη Βόρειο Κορέα και σε άλλες περιοχές του κόσμου, ενώ ο ρυθμός
ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα παραμείνει λιμνάζων.

Το τρίτο σενάριο

Οι πιθανότητες να επικρατήσει το τρίτο σενάριο είναι 20%. Με βάση το σενάριο
αυτό, ο ρυθμός ανάπτυξης στις ΗΠΑ θα παραμείνει στα χαμηλά επίπεδα των
τελευταίων μηνών. Στην περίπτωση που επαληθευτεί το τρίτο σενάριο, το δολάριο
θα συνεχίσει να υποχωρεί και η Γουώλ Στρητ μπορεί να χάσει το μεγαλύτερο μέρος
από την πρόσφατη ανάκαμψη. H Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, πιστεύω, θα μειώσει κι
άλλο τα επιτόκια αν διαφανεί ότι επαληθεύεται το τρίτο σενάριο. Στην περίπτωση
αυτή, μπορεί να μην επανεκλεγεί ο πρόεδρος Μπους, όπως ακριβώς δεν εξελέγη και
ο πατέρας του, ο οποίος, παρά την υψηλή δημοτικότητά του μετά το τέλος του
πολέμου στο Κουβέιτ, είδε τις ψήφους να χάνονται λόγω των οικονομικών
προβλημάτων που δημιούργησε η ύφεση του 1991. Οι πιο κυνικοί πιστεύουν ότι αν
επαληθευτεί το τρίτο σενάριο, έπειτα από έξι μήνες θα υπάρξει νέο κύμα
ελλειμμάτων στον προϋπολογισμό.

Σε επαγρύπνηση

Είμαστε τυχεροί που σήμερα όλες οι κεντρικές τράπεζες – στην Ουάσιγκτον, στη
Φρανκφούρτη ή στη Στοκχόλμη – βρίσκονται σε επαγρύπνηση για να αναλάβουν
γρήγορα δράση στην περίπτωση που επικρατήσει το τρίτο σενάριο και υπάρξει
κίνδυνος αποπληθωρισμού. Κάτι τέτοιο, δυστυχώς, δεν ήταν δυνατό το 1930 και το
1931, όταν η Μεγάλη Ύφεση σχεδόν κατέστρεψε το καπιταλιστικό σύστημα. Ευτυχώς,
η επιστήμη των μακροοικονομικών έχει διδαχτεί πολλά από τις πολιτικές που
ακολουθήθηκαν μεταπολεμικά.

© Tribune Media Services International, 2002