οδηγός Eπαναστατική ελευθερία

Δεν είναι απλά μια εναλλακτική λύση – είναι η εφαρμογή μιας επανάστασης.
Το ανοιχτό και ελεύθερο λογισμικό, τα προγράμματα «open source» (ανοιχτού
πηγαίου κώδικα) είναι ένα δυνατό χτύπημα στην επιχειρηματική και λογιστική
λογική που διέπει τη διαχείριση της έμπνευσης και της διανόησης παγκοσμίως.
Πολλοί μιλούν για επανάσταση, όλοι συμφωνούν πως πρόκειται για ελευθερία – για
την απόλυτη ελευθερία, που φαίνεται να έχει ασύγκριτη δυναμική.

Το «δωρεάν», στη φιλοσοφία του ανοιχτού λογισμικού, δεν μετρά περισσότερο από
το «ελεύθερα». Αντιθέτως… Οι υποστηρικτές του κινήματος open source
διακρίνουν τέσσερις βασικές ελευθερίες: ελευθερία χρήσης ενός προγράμματος,
για κάθε σκοπό, ελευθερία να μελετήσει κανείς το πώς δουλεύει και να το
προσαρμόσει στις ανάγκες του (γι’ αυτό και έχει πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα),
ελευθερία να το μοιράσει και να το αντιγράψει σε όσους ανθρώπους θέλει,
ελευθερία να το βελτιώσει και να διανείμει τις βελτιωμένες εκδόσεις δημόσια.

Ο όρος «ελεύθερο λογισμικό» (free software) ακούστηκε για πρώτη φορά το 1984,
όταν ο Richard Stallman, ένας Αμερικανός ειδικός ηλεκτρονικών υπολογιστών,
εγκατέλειψε την έρευνά του στο Τεχνολογικό Ίδρυμα Μασαχουσέτης (ΜΙΤ – το
κορυφαίο Πανεπιστήμιο του κλάδου) για να δημιουργήσει το Free Software
Foundation. Στόχος του ήταν να σχεδιάζει υψηλής ποιότητας ηλεκτρονικά
προγράμματα, ελεύθερα και προσιτά σε όλους, χωρίς κόστος και χωρίς
διεκδικήσεις δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Το μεγάλο παράπονο του Stallman ήταν ότι οι εμπορικές εταιρείες «έπνιγαν» τα
προγράμματά τους με πατέντες και δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας
(copyright), κρατώντας ως επτασφράγιστο μυστικό τον αρχικό κώδικα (source code
– η αρχική μορφή του προγράμματος που γράφεται σε μια γλώσσα προγραμματισμού
όπως η C++). Αυτή η πρακτική, για τον Stallman, ήταν καταστροφική. Έβαζε φρένο
στην ελεύθερη διακίνηση και ανταλλαγή ιδεών, ενώ το αποτέλεσμα ήταν πάντα
κακής ποιότητας προγράμματα, ευάλωτα σε ιούς και κάθε λογής δυσλειτουργίες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, από τη στιγμή που οι επιστήμονες ηλεκτρονικών υπολογιστών
δεν μπορούσαν να μάθουν ο ένας από τους κώδικες του άλλου, αναπόφευκτα η
«τέχνη του προγραμματισμού» θα κατέληγε σε αδιέξοδο: σε λιμνάζοντα και στάσιμα
νερά.

Οι ιδέες του Stallman βρήκαν αμέσως απήχηση και ανταπόκριση στην κοινότητα των
προγραμματιστών και κέρδισαν δύναμη από την τεχνολογία του Internet. Πολλοί
ήταν εκείνοι που συγχρονίστηκαν μαζί του, ενώ το «πείραμα» τείνει να
καθιερωθεί ως πρακτική στον χώρο. Εκατοντάδες ομάδες σε ολόκληρο τον κόσμο
συνεργάζονται πάνω σε ανοιχτό λογισμικό, δοκιμάζουν τα προγράμματα, τα
προσαρμόζουν, τα τελειοποιούν.

Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και μέχρι σήμερα, οι δημιουργίες σε
ελεύθερο λογισμικό έχουν πολλαπλασιαστεί – γεγονός που οφείλεται κυρίως στη
μαζική εξάπλωση του Internet. H κοινότητα των «επαναστατών του ελεύθερου
λογισμικού» συνεργάζεται πια και δέχεται επενδύσεις από εμπορικές εταιρείες,
όπως η Hewlett Packard, η IBM, η Sun, ενώ νέα επιχειρησιακά μοντέλα, που
στηρίζονται στο ελεύθερο λογισμικό, εμφανίζονται δυναμικά.

LINUX

Το… αντίπαλο δέος των Windows

Ίσως ο πιο διάσημος εκφραστής του κινήματος ελεύθερου λογισμικού είναι το
λειτουργικό πρόγραμμα Linux, το οποίο δημιούργησε αρχικά, στις αρχές της
δεκαετίας του ’90, ένα Φινλανδός σπουδαστής, ο Linus Torvalds και το έθεσε στη
διάθεση όλων. Σήμερα, το Linux είναι εγκατεστημένο σε 18 εκατομμύρια
ηλεκτρονικούς υπολογιστές παγκοσμίως και αποτελεί το αντίπαλον δέος, τον υπ’
αριθμόν ένα ανταγωνιστή, για τα Windows της Microsoft. Μία από τις εταιρείες
που διανέμουν το Linux, η RedHat, είναι εισηγμένη στο χρηματιστήριο και
εμφανίζει σταθερά κέρδη.

Γλωσσάρι

Για τους προγραμματιστές υπάρχουν μικρές εννοιολογικές διαφορές στους όρους
Open Source και Free Software.

Open Source (ανοιχτού πηγαίου κώδικα) – όποιος θέλει, μπορεί να το
αναπροσαρμόσει και να το αναδιανείμει ακόμη και ως δικό του.

Free Software (ελεύθερο λογισμικό) – όποιος θέλει μπορεί να το
αναπροσαρμόσει και να το αναδιανείμει, με την ίδια άδεια όμως – δηλαδή πάντα
ως ελεύθερο λογισμικό.