Στο φως το μυστικό της πρώτης μεταμόσχευσης

Ο Χάμιλτον Νάκι, ο οποίος ζει με μια πενιχρή σύνταξη κηπουρού κοντά στο
Κέιπ Τάουν, φύλαξε το μυστικό του σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Ακόμη και τα δέκα
παιδιά και εγγόνια του δεν ξέρουν καλά – καλά τι ακριβώς έκανε την εποχή του απαρτχάιντ.

Χάμιλτον Νάκι. Με τον Κρίστιαν Μπάρναρντ (δεξιά), ο οποίος είχε πει γι’ αυτόν: «Πιθανόν έχει μεγαλύτερη τεχνική δεξιότητα από εμένα»

Ο 78χρονος Νάκι αποκαλύπτεται τώρα, σε ένα νοτιοαφρικανικό ντοκιμαντέρ, ως ο
μαύρος χειρουργός που διαδραμάτισε κορυφαίο ρόλο στην πρωτοποριακή
μεταμόσχευση καρδιάς που πραγματοποίησε τον Δεκέμβριο του 1967 ο καθηγητής
Κρίστιαν Μπάρναρντ.

Ο Νάκι, ο οποίος προέρχεται από φτωχή, αγροτική οικογένεια της επαρχίας του
Ανατολικού Ακρωτηρίου, εργάσθηκε με τον δρα Μπάρναρντ επί εννέα χρόνια,
τελειοποιώντας την επαναστατική τεχνική της μεταμόσχευσης. Ήταν ένας από τους
χειρουργούς που βοήθησαν να αφαιρεθεί η καρδιά από την Ντενίζ Ντάρβαλ, την
πρώτη δότρια καρδιάς στον κόσμο, προτού ο δρ Μπάρναρντ μεταμοσχεύσει το όργανο
στο στήθος του νέου αποδέκτη της, του 55χρονου καρδιοπαθούς διαβητικού Λούις
Βασκάνσκι. Αλλά ο Νάκι, ο οποίος εγκατέλειψε το σχολείο στα 14 του, ουδέποτε
αναγνωρίσθηκε για τη συμβολή του στην πρωτοποριακή αυτή επέμβαση, επειδή η
Νότια Αφρική του απαρτχάιντ απαγόρευε στους μαύρους να γίνονται γιατροί ή να
πραγματοποιούν επεμβάσεις σε λευκούς.

Και ο Νάκι δεν περίμενε ποτέ ότι θα αναγνωριζόταν η συμβολή του. Επιβίωνε με
τα 140 ευρώ που έπαιρνε ως σύνταξη τον μήνα και είχε αποδεχθεί ότι ο εκλιπών
Κρίστιαν Μπάρναρντ θα ήταν ο μοναδικός άνθρωπος στον οποίο θα πιστωνόταν η
πρώτη μεταμόσχευση καρδιάς στον κόσμο. Ο Νάκι, ο οποίος ζει τώρα στο γκέτο
Λάνγκα, έξω από το Κέιπ Τάουν, είχε υποχρεωθεί να μείνει στη σκιά, ενώ τα
παγκόσμια μέσα ενημέρωσης χαιρέτιζαν τον Μπάρναρντ ως «χειρουργική ιδιοφυΐα».

Οι νόμοι της εποχής του απαρτχάιντ υποχρέωσαν τον Νάκι να προσποιείται πως
είναι κηπουρός. Στην πραγματικότητα ήταν ο χειρουργός που ο Μπάρναρντ είχε
ζητήσει να είναι το δεξί του χέρι στην επέμβαση, εξαιτίας των εξαιρετικών
χειρουργικών ικανοτήτων του. «Πιθανόν έχει μεγαλύτερη τεχνική δεξιότητα από
εμένα», είχε πει ο Μπάρναρντ για τον Νάκι, παραδεχόμενος πως ο μαύρος βοηθός
του ήταν ικανός να πραγματοποιήσει μόνος του μεταμοσχεύσεις ήπατος, πνευμόνων
και καρδιάς σε ζώα, κάτι που ουδείς άλλος γιατρός στον κόσμο ήταν τότε ικανός
να καταφέρει. Χειρουργοί από όλη τη Νότια Αφρική και από όλο τον κόσμο ήρθαν
να διδαχθούν και να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους υπό την καθοδήγηση του
Νάκι. Και υπολογίζεται ότι ο Νάκι μετέδωσε σε περισσότερους από 3.000 γιατρούς
σε όλο τον κόσμο τη γνώση που απέκτησε από τις αναρίθμητες επεμβάσεις του σε
ζώα.

Ερευνητές συγκεντρώνουν τώρα στοιχεία για τα πρώτα χρόνια της ζωής τού Νάκι,
στο απομακρυσμένο χωριό Νγκτσινγκάν, όπου γεννήθηκε το 1926. Σε ηλικία 14 ετών
αποφάσισε να πάει στο Κέιπ Τάουν, ψάχνοντας για δουλειά. Προσελήφθη ως
κηπουρός στο Πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν και δούλεψε στους κήπους για δέκα
χρόνια, μέχρι που το Τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου, στο πλαίσιο οικονομιών,
τον κάλεσε για να βοηθήσει με τα ζώα του εργαστηρίου. Εκεί έκανε τη βασική του
εκπαίδευση και έφτασε να πειραματίζεται με μεταμοσχεύσεις οργάνων σε ζώα. Οι
λευκοί συνάδελφοί του θαύμαζαν το «σταθερό χέρι» του. Και η έρευνα την οποία ο
Νάκι τελειοποίησε στη διάρκεια πολλών ετών έθεσε τα θεμέλια για την
πρωτοποριακή επέμβαση του Μπάρναρντ, στην οποία ο Νάκι ήταν ο βασικός βοηθός
του και η οποία έχει βοηθήσει να παραταθεί η ζωή χιλιάδων ανθρώπων σε όλο τον
κόσμο.

© The Times, 2003