Διαστάσεις Η επιμονή του Κακού

Σε λίγες ημέρες ο Ιησούς θα σταυρωθεί και πάλι για να εξιλεωθεί για τις
ανθρώπινες αμαρτίες και να μας προσφέρει τη σωτηρία. Μια πράξη ελέους, για να
καταπραΰνει τη θεία δικαιοσύνη.

«Μπροστά σας θα βρείτε ένα πικρό χάπι και ένα ποτήρι με νερό» (σκίτσο από τον «Νιου Γιόρκερ»)

Τι είναι το Κακό; Μια ενεργή παρουσία στις ανθρώπινες υποθέσεις, όπως έλεγαν
οι Μανιχαϊστές; Ένα δικαίωμα, στο όνομα του οποίου εξεγέρθηκαν οι άγγελοι κατά
του Θεού διακηρύσσοντας, όπως έγραψε ο ποιητής Τζων Μίλτον, «”ας γίνει Κακό το
Καλό μου” κάθε καλό πράγμα πάνω μου έχει χαθεί»; Ή μήπως το Κακό είναι η
άρνηση του Καλού, όπως έλεγαν οι μαθητές του Θωμά του Ακινάτη, μια διαταραχή
δηλαδή της ελεύθερης βούλησης, ένα (παρα)προϊόν της ανθρώπινης ελευθερίας;

Η ύπαρξη ανθρώπων όπως ο Σαντάμ Χουσεΐν, ο Χίτλερ ή ο Στάλιν – γράφει ο
Ουίλιαμ Πφαφ στη Χέραλντ Τρίμπιουν – παραπέμπει μάλλον στην πρώτη, τη
διαλεκτική ερμηνεία. Η δεύτερη ερμηνεία πάλι, που έχει θεολογικό χαρακτήρα (αν
δεν υπήρχε η ελευθερία, ο άνθρωπος δεν θα ήταν ελεύθερος να κάνει κακό),
ταιριάζει περισσότερο με τις σύγχρονες ουτοπίες. Αν μπορούσε να δημιουργηθεί
μια ανθρώπινη ουτοπία, τότε το Κακό δεν θα είχε νόημα. Όλοι οι μεγάλοι Ρώσοι
συγγραφείς του 19ου αιώνα πίστευαν ότι υπήρχαν λύσεις στα μεγάλα προβλήματα,
ότι αυτές οι λύσεις μπορούσαν να ανακαλυφθούν και, με λίγη προσπάθεια, να
εφαρμοστούν. Το πρόβλημα είναι ότι όλες οι προσπάθειες να δημιουργηθούν
ανθρώπινες ουτοπίες είχαν ως αποτέλεσμα να προκληθεί ακόμη μεγαλύτερο κακό.
Αφού λοιπόν δεν βρήκαν λύσεις, οι ολοκληρωτικές ουτοπίες αποφάσισαν να
απαγορεύσουν τα προβλήματα. Κι έτσι φτάσαμε στις ατέλειωτες παρελάσεις του Κιμ
Γιονγκ Ιλ μπροστά στις εξαθλιωμένες μάζες της Βόρειας Κορέας, σύμβολο της
ανθρώπινης ευτυχίας και προόδου.

Ο ουτοπισμός παραμένει λοιπόν μαζί μας, έστω και στις πιο απεχθείς του
εκδοχές. Αυτό που μοιάζει να μην έχει θέση στις σημερινές δυτικές κοινωνίες
είναι ο φόβος για τη δίκαιη οργή του Θεού. Μιλώντας για τη δουλεία, ο Τόμας
Τζέφερσον έλεγε: «Τρέμω για τη χώρα μου όταν αναλογίζομαι ότι ο Θεός είναι
δίκαιος». Κανείς δεν τρέμει σήμερα για τίποτα. Κανείς δεν μοιάζει να
προβληματίζεται για το μέγεθος της θεϊκής οργής απέναντι σε τόση καταπίεση, σε
τόση φτώχεια, σε τόσο μίσος. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ακόμη και στις
ανεπτυγμένες, στις αυτάρεσκες, στις τραυματισμένες Ηνωμένες Πολιτείες, το
μίσος και ο φόβος έχουν φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Και
ότι η πρόκληση κακού ως απάντηση στο κακό αποτελεί εθνική πολιτική.

Έλεος υπόσχεται το Πάσχα, τόσο το εβραϊκό όσο και το χριστιανικό. Ίσως να μην
το αξίζουμε αυτό το έλεος, καταλήγει ο Πφαφ. Παρά ταύτα, μας προσφέρεται. Ως
ένδειξη, ίσως, της πεποίθησης των προγόνων μας ότι ο άνθρωπος, μέσα στην
ελευθερία του, είναι βαθύτατα ευάλωτος.