Πρόσωπα «Όταν οι γλώσσες λυθούν…»

«Γιατί όλες αυτές οι διαδηλώσεις; Αν ένας από τους ειρηνιστές που
διαδήλωναν είχε ζήσει μία μόνο ημέρα στη δικτατορία του Σαντάμ, πιστεύετε πως
θα διαδήλωνε;»

Σαάντ Σαλμάν. Το οδοιπορικό τού σκηνοθέτη στο Ιράκ προβάλλεται από αύριο στο Παρίσι

Ο εξόριστος Ιρακινός σκηνοθέτης Σαάντ Σαλμάν ήταν διχασμένος. Οπαδός της «μη
σταλινικής» Αριστεράς, ουδέποτε είχε σκεφτεί πως θα μπορούσε ποτέ να είναι με
το μέρος των Αμερικανών. Από την άλλη, όμως, να στηρίξει τον δικτάτορα; «Ο
πατέρας μου έλεγε πως ο Σαντάμ είναι ο Στάλιν και ο Χίτλερ μαζί», λέει στον
«Νουβέλ Ομπσερβατέρ.

Ο Σαλμάν δεν ήταν ο μόνος «μη σταλινικός» αριστερός που αμφιταλαντεύτηκε –
κάθε άλλο. Στο τελευταίο τεύχος του «Νιου Γιόρκερ», περιοδικού-φάρου της
αμερικανικής Αριστεράς που δημοσίευσε άρθρα τόσο υπέρ όσο και κατά του
πολέμου, ο διευθυντής του, ο Ντέηβιντ Ρέμνικ, γράφει πως ο Σαντάμ έπρεπε
τελικά να ανατραπεί, αφού «δεν μπορεί κανείς παρά να αισθανθεί ανακούφιση και
χαρά για την προοπτική ενός κόσμου χωρίς αυτόν». Ο Σαλμάν αμφιταλαντεύτηκε
λιγότερο από τον Ρέμνικ. Γιατί ήξερε από πρώτο χέρι.

Γεννήθηκε το 1950 στη Βαγδάτη. Φοιτητής της Σχολής Καλών Τεχνών το 1969,
συνελήφθη από τον ίδιο τον αδελφό τού Σαντάμ κατ’ εντολή της CIA, που τότε
υποστήριζε τον Ιρακινό δικτάτορα. «Αγωνιζόμουν με τους φοιτητές. Θέλαμε να
ξαναφτιάξουμε τον κόσμο» εξηγεί. Κρατήθηκε μια εβδομάδα, αφέθηκε ελεύθερος και
διέφυγε στη Βηρυτό. Επέστρεψε στη Βαγδάτη το 1972, αλλά τον περίμεναν. Πέρασε
13 μήνες σε μια φυλακή από την οποία έβγαινες τρελός ή νεκρός. «Ήμουν τυχερός»
λέει σήμερα. «Ήταν πριν έρθουν οι Γερμανοί ειδικοί για να διδάξουν στο Μπάαθ
την πρακτική των βασανιστηρίων». Έτσι αποφυλακίστηκε με επίσημο χαρτί τρελού.
Διέφυγε στη Βηρυτό κι από εκεί στο Παρίσι. Σπούδασε θέατρο, «αλλά
συνειδητοποίησα πως είχαμε φτάσει στο τέλος του θεάτρου. Όλα είχαν γίνει.
Έμενε ο κινηματογράφος…».

Γύρισε επτά ταινίες – ανάμεσά τους οι «Λόγω συνθηκών» (1982), «Ήταν μια φορά η
Βηρυτός» (1984), «Ρεμπώ, η ώρα της φυγής» (1990) -, αλλά του έλειπε η Βαγδάτη,
όπου εξακολουθούσε να ζει ο σιίτης γιατρός πατέρας του. Και πέρυσι το
φθινόπωρο έκανε ένα ταξίδι στα βάθη της νύχτας. Πήγε στο Βόρειο Ιράκ και
γύρισε λαθραία και με ψηφιακή βιντεοκάμερα την ταινία «Baghdad On/Off», με
θέμα την προσπάθεια ενός εξόριστου Ιρακινού σκηνοθέτη να φτάσει λαθραία στη
Βαγδάτη, όπου η μητέρα του είναι ετοιμοθάνατη. Δεν θα φτάσει ποτέ στην
πρωτεύουσα, αλλά θα αποτυπώσει ένα συγκλονιστικό οδοιπορικό και πολλές
μαρτυρίες Ιρακινών, ανδρών, παιδιών, γυναικών, πολλών γυναικών. «Κάθε γυναίκα
στο Ιράκ έχει προσωπικούς λογαριασμούς με τον Σαντάμ», λέει ο σκηνοθέτης. «Όχι
πολιτικούς, όχι ιδεολογικούς. Προσωπικούς. Σύντομα οι γλώσσες θα λυθούν». Και
θα περιγράψουν τη φρίκη.