ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η ήττα της αυτοκρατορίας

Η πολιορκία της Βαγδάτης έχει ήδη αρχίσει. Όμως η αλαζονική εξουσία του
προέδρου Μπους κατηγορείται ήδη με σφοδρότητα ότι έχει ρίξει «βόμβες
ακριβείας» σε ένα μαιευτήριο κ.λπ. Η παρατήρηση τούτη αποκαλύπτει εναργώς τη
σημαντικότερη πτυχή της υπόθεσης του Ιράκ. Δηλαδή, ότι η αμερικανική κυβέρνηση
έχει υποστεί μια παγκόσμια ηθική ήττα πριν ακόμα ξεκινήσει η μητέρα όλων των
μαχών. Ας διερευνήσουμε, λοιπόν, σε ποια ειδικότερα επίπεδα καταρρέει το
πατριωτικό μέτωπο του «αυτοκράτορα Μπους».

Κατ’ αρχήν, αρχίζει να «σπάει» το πλαίσιο της επικοινωνιακής δικτατορίας που
είχαν εκκολάψει τα αμερικανικά media. Έτσι, την τελευταία εβδομάδα
παρουσιάζεται αρκετά συχνά στις κεντρικές σελίδες πολλών εφημερίδων η εκδοχή
ότι η Αμερική είναι σήμερα ηθικά απομονωμένη (Ν.Υ. Times, 3/4/2003). Επιπλέον,
γίνεται δεκτό ότι η σφοδρή παγκόσμια αντίθεση στον πόλεμο προέρχεται από ένα
βασικό γεγονός. Δηλαδή από την ιδεολογική απόπειρα των ΗΠΑ να ακρωτηριάσουν το
σύστημα της συλλογικής ασφάλειας που είχε συγκροτηθεί μεταπολεμικά μέσα από τη
διαμόρφωση των διεθνών οργανισμών (όπως είναι ο ΟΗΕ).

Βέβαια η παραπάνω θεώρηση είναι ασύμβατη με τις πολιτικές τάσεις των έξαλλων
νεοσυντηρητικών κύκλων (neoconservatives), που ονειρεύονται παρανοϊκά μια
αναδημιουργία του κόσμου με αυτοκρατορική δομή. Έτσι ο αντιπρόεδρος Τσένι
προσπαθεί να μπολιάσει την αμερικανική κοινωνία με μία «χομπσιανή λογική»,
ώστε να την κάνει να πιστέψει ότι ο πόλεμος είναι μία φυσιολογική κατάσταση
για την ανθρωπότητα. Φαίνεται ότι κάποιοι δεν μελέτησαν καλά τον Μακιαβέλι,
που υποστήριζε ότι μια υπερδύναμη δεν μπορεί να επιβιώσει όταν στηρίζεται
αποκλειστικά στην αλαζονική της ισχύ.

Από την άλλη μεριά, τα μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα της Αμερικής εξακολουθούν να
καλύπτουν τα πολεμικά γεγονότα με ισχυρές δόσεις πατριωτικής λογικής. Έτσι το
CNN ανταγωνίζεται το Fox news, του οποίου ο πολεμικός ανταποκριτής Α. Brown
κατακρίνει πάντοτε τη δολιότητα των Ιρακινών. Αυτή η ιδεολογική ασφυξία των
τηλεοπτικών δικτύων δικαιώνει τον Ν. Τσόμσκι που μιλούσε για την «κατασκευή
συναίνεσης».

Η δεύτερη ηθική ήττα της αυτοκρατορίας συσχετίζεται με την κοινή γνώμη. Με
άλλα λόγια εμφανίζονται μικρές, αλλά αξιοσημείωτες διαφοροποιήσεις στη στάση
της αμερικανικής κοινωνίας των πολιτών απέναντι στον πόλεμο. Οι μετατοπίσεις
τούτες οφείλονται κατ’ αρχήν στα πολλά ανθρώπινα θύματα που έχουν στις μάχες
οι «συμμαχικές» δυνάμεις. Σήμερα υπολογίζεται ότι οι ΗΠΑ έχουν τις
περισσότερες απώλειες από την εποχή του Βιετνάμ (Ν.Υ. Times, 26/3/2003).

Επιπλέον, ο σύγχρονος πόλεμος ανατρέπει τη βασική θέση του Κλαούζεβιτς, που
απαιτούσε να υπάρχει μια ηθική ενότητα στο εσωτερικό μέτωπο των επιτιθέμενων
δυνάμεων (U. Eco). Έτσι, σήμερα το ανταγωνιστικό Αλ Τζαζίρα κλονίζει ακόμη
περισσότερο την εμπιστοσύνη των Αμερικανών πολιτών στον πόλεμο που κάνει η
πατρίδα τους, αφού αποκαλύπτει τον τεράστιο αριθμό των αμάχων θυμάτων που
έχουν οι Ιρακινοί.

Τέλος, υπάρχει και μια τελευταία ηθική ήττα που εκθέτει ανεπανάληπτα το
πολιτικό σύστημα της Αμερικής. Δηλαδή, πολλοί κατακρίνουν πλέον ανοικτά την
εξάρτηση των περισσοτέρων στελεχών της σημερινής κυβέρνησης από τα ισχυρά
συμφέροντα των μεγάλων εταιρειών (που επιθυμούν – χωρίς τη συμμετοχή του ΟΗΕ –
να συμμετάσχουν στο «μεγάλο φαγοπότι» που θα συνδεθεί με την ανοικοδόμηση του
μεταπολεμικού Ιράκ, Ν.Υ. Times, 27/3/2003).

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η Ευρώπη κατηγορείται ότι βρέθηκε για μια ακόμη φορά
ιστορικά απροετοίμαστη. Κανείς δεν αμφιβάλλει γι’ αυτό. Όμως δεν πρέπει να
λησμονούμε ότι η ήπειρος τούτη έχει στην πλάτη της μια μακραίωνη ιστορία
εθνικών κρατών που δεν παραγκωνίζεται εύκολα. Μπορεί, επίσης, το ιδεολογικό
όραμα του Ευρωπαίου πολίτη να μην είναι τόσο ισχυρό (ή όπως λέει
χαρακτηριστικά ο Ζ. Brzezinski: «Κανένας Ευρωπαίος δεν είναι διατεθειμένος να
πεθάνει σήμερα για την Ευρώπη»).

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Η Βαγδάτη κάποια στιγμή θα πέσει. Όμως
οι ΗΠΑ θα έχουν υποστεί ήδη μια τεράστια ηθική ήττα. Πρέπει λοιπόν οι
μαχόμενοι άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη που συγκρότησαν το μεγαλειώδες
αντιπολεμικό κίνημα, να αγωνιστούν για έναν πολυκεντρικό κόσμο. Για να μην
ακολουθήσει μετά το Ιράκ η Συρία. Για να μην μας επιβάλλουν οι Αμερικανοί την
ισοπεδωτική λογική του Τζον Γουέιν, τη λογική των πιστολιών (Habermas).

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.