Ρaul Samuelson Η Ιστορία μάς διδάσκει, αλλά εμείς την αγνοούμε

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Νομίζω ότι το πρόβλημα με τις σύγχρονες μακροοικονομικές θεωρίες είναι ότι δεν
έχουν δοκιμαστεί στην πράξη. Μάλιστα τώρα που η Ιστορία έχει διδάξει τους
οικονομολόγους πολλά για τα μακροοικονομικά και τη λειτουργία τους σε μια
δημοκρατία, οι ψηφοφόροι και οι πολιτικοί φαίνεται να αγνοούν την επιστήμη των
οικονομικών περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν.

Ας αναλογιστούμε για λίγο κάποια δεδομένα: η ιαπωνική οικονομική ατμομηχανή
βρίσκεται σε λήθαργο, για να μην πούμε ότι έχει βάλει την όπισθεν. Η γερμανική
ατμομηχανή – κάποτε ήταν στην τριάδα των πιο ισχυρών οικονομιών μαζί με αυτές
της Ιαπωνίας και των ΗΠΑ – δεν αποδίδει, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με τη
γαλλική.

Μήπως αυτό συμβαίνει επειδή σήμερα οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο αντιμετωπίζουν
προβλήματα και διλήμματα, για τα οποία δεν μπορεί να κάνει τίποτε η οικονομική
επιστήμη; Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τη σύγχρονη Ιατρική, η οποία έχει να
αντιμετωπίσει την έξαρση του AIDS στην Αφρική και σε άλλες φτωχές περιοχές.

Έχει να κάνει με ανθρώπους

Από το 1920 μέχρι σήμερα, η παγκόσμια οικονομία κατόρθωσε να αποφύγει διάφορα
προβλήματα που παρουσιάστηκαν, περιλαμβανομένης και της Μεγάλης Ύφεσης. Αυτά
τα μεγάλα προβλήματα δεν απεφεύχθησαν, βέβαια, επειδή όλα είχαν προβλεφθεί ή
επειδή ακολουθήθηκε πάντα σωστή πολιτική. Απόλυτες λύσεις για όλα τα
οικονομικά προβλήματα δεν μπορούν να δοθούν, επειδή η επιστήμη των Οικονομικών
έχει να κάνει με ανθρώπους και όχι με μόρια, των οποίων η κίνηση διέπεται από
συγκεκριμένους κανόνες.

Μήπως όμως υπάρχουν οικονομικές θεωρίες οι οποίες γνωρίζουν παγκόσμια αποδοχή
με τον ίδιο τρόπο που γίνεται αποδεκτή μια θρησκεία; Φυσικά και όχι. Ένας
Μίλτον Φρίντμαν ή ένας Πολ Σάμιουελσον θα δώσουν διαφορετικές συμβουλές για
την επίλυση μιας οικονομικής κρίσης. Ωστόσο, αν μελετήσει κανείς προσεκτικά
διάφορα συγγράμματα και οικονομικές συνθήκες θα δει ότι υπάρχουν αρκετά
πράγματα με τα οποία οι περισσότεροι συμφωνούν.

Τι γίνεται σήμερα

Τώρα, όμως, το 2003, πώς μπορεί κανείς να κρίνει την πορεία της δημοσιονομικής
και νομισματικής πολιτικής, σε σχέση πάντοτε με τις τάσεις που επικρατούν στις
αρχές του 21ου αιώνα;

Για περίπου δώδεκα χρόνια, η Ιαπωνία εξακολουθεί να υφίσταται τις συνέπειες
από δύο συνεχόμενες φούσκες που έχουν παραλύσει τους πολιτικούς, τους
επιχειρηματίες και τους καταναλωτές, με αποτέλεσμα να ουδείς να μπορεί να πει
ότι εφαρμόστηκαν σωστές οικονομικές πρακτικές.

Τι γίνεται σήμερα, εξάλλου, με τη Γερμανία και τη Γαλλία; Αυτές οι δύο χώρες
είχαν πρωτοστατήσει στη δημιουργία του θαύματος της κοινής αγοράς, από το 1945
έως το 1970. Μπορεί μάλιστα να πει κανείς ότι, αν η Γερμανία είχε ακόμη τη
δική της κεντρική τράπεζα, θα είχε προηγηθεί των αποφάσεων που έλαβε η
Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ. Τώρα, όμως, ούτε η Γερμανία ούτε η Γαλλία μπορούν να
ακολουθήσουν διαφορετική επιτοκιακή πολιτική από αυτήν που θεωρεί ως πρέπουσα
για τις 15 χώρες της Ε.Ε. η Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα.

Έτσι, η Γερμανία δεν μπορεί να μειώσει την ανεργία από το 11% που είναι σήμερα
στο 5,7% που είναι η ανεργία στις ΗΠΑ, ενώ τα ελλείμματα στη Γερμανία και τη
Γαλλία έχουν ήδη φθάσει σε οριακά επίπεδα, σε σχέση με τα επιτρεπόμενα από το
Σύμφωνο Σταθερότητας.

Η Βρετανία είναι μια διαφορετική περίπτωση. Οι Βρετανοί αποφάσισαν να μείνουν
στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά να μη συμμετάσχουν στη νομισματική ένωση. Το
αποτέλεσμα ήταν η Τράπεζα της Αγγλίας να έχει την ευχέρεια να ακολουθεί τη
δική της πολιτική και – όπως και η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ – έχει λάβει τις
κατάλληλες αποφάσεις για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο της ύφεσης.

Η πολιτική του Μπους

Πάντως, η Αμερική, από την πλευρά της, δεν έχει ακολουθήσει τις καλύτερες
μακροοικονομικές πολιτικές. Όπως και στις περισσότερες προηγμένες κοινωνίες, ο
αριθμός των γεννήσεων παραμένει χαμηλός. Αυτό σημαίνει ότι μέχρι το 2020 θα
αυξηθεί ο αριθμός όσων βγαίνουν στη σύνταξη, με αποτέλεσμα να χρειάζεται να
τεθούν στόχοι προς την κατεύθυνση της αυξημένης αποταμίευσης. Η πολιτική του
προέδρου Μπους όμως δεν ασχολείται καθόλου με την πραγματικότητα αυτή.
Αντίθετα, γίνεται προσπάθεια μείωσης των φόρων για τα υψηλότερα εισοδήματα, με
αποτέλεσμα να δημιουργούνται όλο και μεγαλύτερες ανισότητες.

Εκείνοι που θα νιώσουν περισσότερο από όλους τις επιπτώσεις τού να αγνοούμε
την Ιστορία είναι οι Αμερικανοί. Όμως, όπως είναι διαμορφωμένη σήμερα η
οικονομία, θα επηρεαστούν οι άνθρωποι και στον υπόλοιπο κόσμο. Και αυτή είναι
η πιο λυπηρή διαπίστωση από όλες.

© Tribune Media Services International, 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γ. Καννελλόπουλος