Ρήξεις με κατεστημένα απαιτεί η οικονομία το 2003

Η συζήτηση του προϋπολογισμού στη Βουλή δεν άφησε πολλά περιθώρια αισιοδοξίας
για τη διαχείριση της οικονομίας τον επόμενο χρόνο. Κυβέρνηση και
αντιπολίτευση ακολούθησαν την πεπατημένη, επιστρατεύοντας προβλέψιμα
επιχειρήματα, για να απευθυνθούν στις εκλογικές τους πελατείες, με τον τρόπο
που αυτές έχουν συνηθίσει. Οι νέες και – γιατί όχι – ανατρεπτικές ιδέες που
τόσο έχει ανάγκη η οικονομία, οι αποφάσεις για ρήξεις με κατεστημένα
συμφέροντα, η ειλικρίνεια στην απεικόνιση της πραγματικότητας απουσίαζαν εν
πολλοίς από την κορυφαία για την οικονομία κοινοβουλευτική συζήτηση.

Και όμως, το 2003 θα μπορούσε – και θα έπρεπε – να είναι χρονιά τομών στην
οικονομία. Υπάρχουν, μάλιστα, ακόμη τα περιθώρια για κάτι τέτοιο, αρκεί να το
αποφασίσει η κυβέρνηση – και να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και η
αντιπολίτευση.

Πρώτα πρώτα, οι μεγάλες τομές πρέπει να γίνουν στο ίδιο το Δημόσιο. Δεν
χρειάζεται να προσπαθήσει πολύ ο κ. Χριστοδουλάκης, ούτε καν να θεσπίσει νέους
νόμους και διατάξεις. Αρκεί να φροντίσει να εφαρμοστεί κατά γράμμα ο
προϋπολογισμός του. Συνήθως οι προϋπολογισμοί ψηφίζονται, αλλά στην πράξη
εφαρμόζεται κάτι άλλο. Οι δαπάνες ξεφεύγουν, τα έσοδα εμφανίζουν υστέρηση και
το κενό καλύπτεται εκ των υστέρων με εμβαλωματικές λύσεις, όπως η πρόωρη
είσπραξη των τελών κυκλοφορίας ή η ρύθμιση φορολογικών υποθέσεων παρελθόντων
ετών. Με τον τρόπο αυτό, όμως, ποτέ δεν προχωρούν οι εξυγιαντικές παρεμβάσεις
που έχει ανάγκη το Δημόσιο και διαιωνίζεται το καθεστώς του σπάταλου και
αναποτελεσματικού ταυτόχρονα κράτους.

Αν το 2003 γινόταν το θαύμα και μπορούσαν πράγματι να συγκρατηθούν τα έσοδα
του Δημοσίου στο προβλεπόμενο ύψος ανά κατηγορία, θα είχε πραγματοποιηθεί ένα
σημαντικό βήμα. Αν, μάλιστα, κατάφερνε το κράτος να συγκεντρώσει και τα
προβλεπόμενα έσοδα χωρίς νέα χαράτσια και με μεγαλύτερη σύλληψη της
φοροδιαφυγής, τόσο το καλύτερο.

Στο ευρύτερο Δημόσιο

Μετά το κράτος σειρά έχει ο ευρύτερος δημόσιος τομέας. Οι Δημόσιες
Επιχειρήσεις και Οργανισμοί, που συνεχίζουν να απομυζούν τα δημόσια ταμεία και
να προσφέρουν χαμηλής ποιότητας υπηρεσίες, παρά τις επιμέρους βελτιώσεις. Ούτε
και γι’ αυτές χρειάζεται να θεσπιστεί κάποιο ειδικό, νέο μέτρο. Αρκεί να
τηρηθούν τα προγράμματα διαχείρισης που οι ίδιες έχουν συντάξει και συμφωνήσει
με το Δημόσιο, στο πλαίσιο της προσπάθειας εξυγίανσής τους. Τα προγράμματα
αυτά, σε πολλές περιπτώσεις, παραβιάζονται εκατέρωθεν. Δηλαδή, ούτε οι
επιχειρήσεις είναι σε θέση να επιβάλουν τις εξυγιαντικές κινήσεις που
προβλέπει το πρόγραμμά τους ούτε το Δημόσιο ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις
του απέναντί τους. Έτσι, επικρατεί μια σιωπηρή συνενοχή, η οποία διαιωνίζει
προβληματικές καταστάσεις και μεταθέτει σε κάποιες επόμενες διοικήσεις και
κάποιες επόμενες κυβερνήσεις την επίλυσή τους.

Στον δημόσιο χώρο θα μπορούσε να προσθέσει κανείς και την τοπική αυτοδιοίκηση,
η οποία έχει πλέον αυξημένες αρμοδιότητες, χωρίς να έχει εξοπλιστεί με τις
αντίστοιχες δυνατότητες. Ανίσχυρη τεχνολογικά, αλλά και χωρίς το κατάλληλο
στελεχικό δυναμικό, η Τοπική Αυτοδιοίκηση καλείται, εκτός των άλλων, να
προωθήσει ένα μεγάλο μέρος των προγραμμάτων του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης.
Ο εξαιρετικά χαμηλός βαθμός απορροφητικότητας των σχετικών κονδυλίων των
Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων μέχρι τώρα λέει πολλά για την εικόνα
που επικρατεί στο τοπικό επίπεδο. Το 2003 οι νέοι τοπικοί άρχοντες θα
δοκιμαστούν στα καθήκοντά τους και τίποτα δεν προοιωνίζεται αλλαγές προς το
καλύτερο.

Στον ιδιωτικό τομέα

Αλλά και στον ιδιωτικό τομέα οι αλλαγές και οι τομές είναι το μεγάλο
ζητούμενο. Ο πληθωρισμός είναι, σε μεγάλο βαθμό, αποτέλεσμα της ατελούς
λειτουργίας του ανταγωνισμού και της παραοικονομίας. Όσους κανόνες κι αν
επιβάλλει το κράτος, η αγορά βρίσκει τον τρόπο να ξεφεύγει από τον έλεγχο και
να επιβάλλει τους δικούς της όρους στον απροστάτευτο καταναλωτή. Σε ελάχιστες
περιπτώσεις λειτουργούν οι αμυντικοί μηχανισμοί που προσφέρει η οικονομία στον
καταναλωτή – όπως, για παράδειγμα, με την εισαγωγή κουνουπιδιών που οδήγησαν
σε μείωση των τιμών τους, κατά το προσφιλές παράδειγμα του κ. Στ. Μάνου. Κατά
κανόνα, η κερδοσκοπία κυριαρχεί και επιβάλλει τους δικούς της όρους
παιχνιδιού.

Ακόμη, οι ελληνικές εξαγωγές, που συνεχώς υποχωρούν, αποτελούν, σε μεγάλο
βαθμό, ευθύνη των ιδιωτών επιχειρηματιών. Οι πρακτικές του εύκολου κέρδους και
της υποβάθμισης της ποιότητας δεν είναι άμοιρες ευθυνών για την κατρακύλα των
ελληνικών εξαγωγών. Μια εξέλιξη που, αργά ή γρήγορα, θα μεταφραστεί σε
απώλειες θέσεων εργασίας.

Το 2003 ίσως κρύβει δυσάρεστες εκπλήξεις για την οικονομία στο διεθνές
σκηνικό. Ας ευχηθούμε πως όχι. Ακόμη, όμως, και στην καλύτερη περίπτωση, η
ελληνική οικονομία πρέπει να επιβάλει στον εαυτό της αυτοπειθαρχία, για να μην
πνιγεί από τις υποχρεώσεις των Ολυμπιακών του 2004 και για να θέσει τις βάσεις
μιας ανταγωνιστικής επιβίωσής της στο πλαίσιο της Ευρώπης των 25, από το 2004.
Ακόμη δεν είναι πολύ αργά για να γίνουν τα βήματα που χρειάζονται…