ο υποψήφιος Ο πρώτος που κάνει ψυχανάλυση είναι ο ίδιος ο γιατρός

Βοηθάς τους συνανθρώπους σου, μαθαίνοντας να κρατάς αποστάσεις από τα
προβλήματά τους. Ο ρόλος του ψυχολόγου είναι συχνά καθοριστικός για τη
μετέπειτα πορεία κάθε ασθενούς. Κάποιοι υποστηρίζουν πως η ρήση «ο παθός,
μαθός» είναι προσόν, άλλοι μιλούν για τη σημασία μιας «καλής θεραπευτικής
σχέσης». Και ο δρόμος της επαγγελματικής αποκατάστασης μπορεί να είναι
ανοικτός – και δύσκολος, βέβαια – αρκεί όμως να γνωρίζει κανείς πώς γίνεται
καλός ψυχολόγος.

Για πολλές από τις ειδικεύσεις πρέπει κανείς να στραφεί στο εξωτερικό

Πέρα από τη μακροχρόνια εξειδίκευση, «οι ψυχαναλυτικές τεχνικές ξεκινούν με
την προσωπική ψυχανάλυση του επαγγελματία, γιατί πρέπει να ξεχωρίζει τα
προβλήματα του εαυτού του από τα προβλήματα των άλλων», υποστηρίζει ο
ψυχολόγος και πρόεδρος της Εταιρείας Ψυχολογικής Ψυχιατρικής Ενηλίκου και
Παιδιού, Γιάννης Κούρος.

«Όπως και στην Ιατρική υπάρχουν ειδικότητες, έτσι και στην ψυχολογία υπάρχουν
ειδικεύσεις» αναφέρει ο κ. Κούρος, διευκρινίζοντας ότι απαιτείται χρόνος
μετεκπαίδευσης και για πολλές από τις ειδικεύσεις πρέπει κανείς να στραφεί στο
εξωτερικό. Ο ίδιος αναφέρεται στην ομαδική θεραπεία ως την πιο σύγχρονη
τεχνική που έχει διαδοθεί τα τελευταία χρόνια, ενώ θα μιλήσει και για τη
σχολική ψυχολογία, τη βιομηχανική και εργασιακή ψυχολογία, όπου όμως δεν
υπάρχει άμεση σχέση με τον πελάτη-ασθενή αλλά με κάποια επιχείρηση ή σχολείο.

Τα τελευταία χρόνια – επισημαίνει – η ψυχολογία έχει γίνει γνωστή και όλο και
περισσότεροι προσφεύγουν στις υπηρεσίες της. Το γεγονός αυτό σημαίνει πως
είναι ένα επάγγελμα που δεν πάσχει από ανεργία.

Ωστόσο, είναι ένα επάγγελμα που “απαιτεί όριο στην πελατεία του επαγγελματία,
διότι δεν μπορεί να εργαστεί πολλές ώρες αφού θα φορτιστεί από τα άγχη των
πελατών του”». Και για το λόγο αυτό προσθέτει πως «το μόνο που μπορεί να
υπολογίζει ένας ψυχολόγος επαγγελματικά είναι μία ικανοποιητική αμοιβή και όχι
υπερβολικά έσοδα».

Η διάθεση να βοηθήσεις τον συνάνθρωπό σου είναι ένα από τα βασικά
χαρακτηριστικά που πρέπει να διαθέτει ένας ψυχολόγος. «Συχνά είναι προσόν το
να έχει και ο ίδιος κάποιους ψυχολογικούς προβληματισμούς, ώστε να μπορεί να
κατανοήσει τον πελάτη του», αναφέρει και υποστηρίζει χαρακτηριστικά: «Η λαϊκή
ρήση “ο παθός, μαθός” έχει χρησιμότητα στον κλάδο». Παράλληλα, ο κ. Κούρος
αναφέρει πως οι ψυχολόγοι «δεν πρέπει να έχουν υπερβολικά κριτήρια μάρκετινγκ,
γιατί οι ψυχολογικές διαδικασίες δεν μπορούν να υπεραπλουστευθούν και απαιτούν
χρόνο για να μπορέσεις να έχεις καλό αποτέλεσμα με τους πελάτες σου».

Όσον αφορά μάλιστα τον επηρεασμό του ψυχολόγου από τα προβλήματα των πελατών
του, ο κ. Κούρος σημειώνει ότι «η σωστή εξειδίκευση σε κάθε κλάδο επιτρέπει να
διατηρεί ουδετερότητα και να θωρακίζεται απέναντι στα προβλήματα του πελάτη,
ενώ παράλληλα του επιτρέπει να τα κατανοεί στον μέγιστο δυνατό βαθμό».

Ο ψυχολόγος δεν είναι Θεός

«Ένας καθηγητής μου έλεγε ότι θα τα καταφέρεις καλύτερα με έναν ασθενή, με τον
οποίο έχεις καλή σχέση και χρησιμοποιείς μέτριες τεχνικές, παρά με έναν ασθενή
με τον οποίο έχεις μέτρια σχέση και χρησιμοποιείς άριστες τεχνικές». Τη
συμβουλή αυτή του καθηγητή της χρησιμοποιεί η ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια
Μυρσίνη Κωστοπούλου, για να περιγράψει τη σημασία της θεραπευτικής σχέσης
μεταξύ ψυχολόγου και ασθενούς.

Προσθέτει πως ο ασθενής πρέπει να νιώσει ότι τον αποδέχεσαι, χωρίς
περιορισμούς, αλλά διευκρινίζει πως κάθε ψυχολογική σχολή ακολουθεί
διαφορετικές προσεγγίσεις. Επί παραδείγματι η ψυχαναλυτική θεωρία, όπου η
θεραπευτική σχέση είναι από μόνη της εργαλείο θεραπείας και ο ψυχολόγος
λειτουργεί ως μία φιγούρα αυθεντίας, οι πελατοκεντρικές σχολές όπου μπαίνουν
μικρότερα όρια στη σχέση ή η γνωσιακή ψυχοθεραπεία, που δεν εστιάζεται στη
θεραπευτική σχέση και η τελευταία διαμορφώνεται ανάλογα με την αξιολόγηση του
προβλήματος κάθε ασθενούς.

Περιγράφοντας τα συναισθήματα που βιώνει ένας ψυχολόγος, η κ. Κωστοπούλου θα
μιλήσει για την πρακτική της σε ψυχιατρική κλινική με ανθρώπους που έπασχαν
από σχιζοφρένεια, όπου, όπως λέει, «ένιωσα φόβο». Και διευκρινίζει ότι
«υπάρχει σε όλους υποσυνείδητος φόβος πως μπορεί να φτάσουμε εκεί, τα όρια της
λεγόμενης κανονικότητας και της ψυχικής ασθένειας είναι σαν μια λεπτή γραμμή».

Υποστηρίζει, όμως, πως «δουλεύοντας σταδιακά με αυτούς τους ανθρώπους, μπόρεσα
να κατανοήσω τι σημαίνει να είσαι ψυχικά ασθενής και κατανοώντας το μπορείς να
κρατήσεις και μια απόσταση και να μην μπεις τελείως μέσα στο πρόβλημά τους».

Αναφέρει δε χαρακτηριστικά: «Ο ψυχολόγος δεν είναι Θεός και δεν θεραπεύει ό,τι
βρίσκει μπροστά του, είναι επιστήμονας που μέσα από θεωρίες προσπαθεί να
κατανοήσει και θεραπεύσει ψυχολογικές ιστορίες». Η κ. Κωστοπούλου θα
υποστηρίξει πως «και ο ψυχολόγος είναι άνθρωπος και έχει προβλήματα»,
τονίζοντας πως «υπάρχει ένας μύθος ότι οι ψυχολόγοι δεν έχουν προβλήματα».
Πολλές φορές, αναφέρει, οι ίδιοι οι ψυχολόγοι απευθύνονται σε άλλους για
θεραπεία. Σε κάθε περίπτωση, όμως, είναι αληθές πως έπειτα από χρόνια στο
επάγγελμα «βοηθιέσαι κι εσύ απ’ αυτή τη διαδικασία, αφού καταλαβαίνεις
καλύτερα τον εαυτό σου». Εάν δεν προκύπτει αυτή η βοήθεια, «σημαίνει ότι δεν
έχεις αγαπήσει το επάγγελμα» λέει η κ. Κωστοπούλου.

Σε κάθε συνάντηση με ασθενή – συνεδρία, όπως ονομάζεται – πρέπει να
προετοιμάζεται ο ψυχολόγος. «Κρατάς σημειώσεις την ώρα της συνεδρίας, τις
οποίες μελετάς μετά, και βλέπεις πώς μπορεί να γίνει καλύτερα την επόμενη
φορά» τονίζει. «Πάντως», προσθέτει, «ο ψυχολόγος μπορεί εύκολα να βιώσει μια
ματαίωση, όταν ο πελάτης δεν έχει βελτίωση».

Όσο για τα χαρακτηριστικά ενός ψυχολόγου, η κ. Κωστοπούλου λέει πως δεν πρέπει
να τα έχεις από πριν, αυτά δουλεύονται συνεχώς. Αναφέρει όμως ότι πρέπει «να
έχεις σεβασμό στον πελάτη, να εμπνέεις εμπιστοσύνη, να τον καταλαβαίνεις και
να τον αποδέχεσαι, να δείχνεις ικανός ότι μπορείς να χειριστείς καταστάσεις
και να προσφέρεις την προσδοκία αλλαγής».

Στα νοσοκομεία οι ψυχολόγοι παίρνουν αμοιβές διοικητικού υπαλλήλου

Ο ψυχολόγος είναι ένα επάγγελμα που «αγγίζει όλες τις ηλικίες» λέει ο Άγγελος
Καράμπελας, γραμματέας της Πανελλήνιας Ένωσης Νοσοκομειακών Ψυχολόγων. Και
σημειώνει πως έχει εφαρμογές σε διαφορετικούς χώρους, με κυρίαρχο αυτόν της
υγείας. Οι θέσεις, όμως, στον χώρο αυτό είναι προς το παρόν περιορισμένες
δηλώνει και τονίζει πως κατά μέσο όρο για μία θέση υπάρχουν 50 έως 80
υποψήφιοι, ενώ το ποσοστό των ψυχολόγων που στελεχώνουν το σύστημα υγείας
είναι κατ’ αναλογίαν πληθυσμού 5 φορές μικρότερο από άλλες χώρες της Ε.Ε.

Την ίδια στιγμή, «εργασιακά δεν έχει τις αναμενόμενες απολαβές» δηλώνει ο κ.
Καράμπελας, επισημαίνοντας πως «μισθολογικά οι ψυχολόγοι είναι από τους
ελάχιστους επιστημονικούς κλάδους που στο Δημόσιο λαμβάνουν παραπλήσιους ή και
χαμηλότερους μισθούς από τους διοικητικούς υπαλλήλους». Ο ίδιος θα αναφερθεί
σε νέους κλάδους απασχόλησης, όπως η συγκοινωνιακή ψυχολογία – στην Ισπανία το
25% των ψυχολόγων απασχολείται στον τομέα των συγκοινωνιών, αναφέρει – ή η
ψυχολογία αντιμετώπισης κρίσεων, «ένας νέος τομέας που έχει αναπτυχθεί στο
εξωτερικό».

Παρά τις δυσκολίες απασχόλησης, θα μιλήσει για ένα επάγγελμα με «έντονο
ενδιαφέρον», το οποίο «δεν είναι τεχνικό, δεν μπορεί να λειτουργεί
μηχανιστικά, σχετίζεται με ανθρώπους και έχει στόχο να συνδράμει το άτομο στην
καθημερινή του ζωή και γενικότερα στην ποιότητα ζωής». Παράλληλα, απαιτείται
ένας ψυχολόγος να έχει δυνατότητα επικοινωνίας αφού «οι περισσότερες
παρεμβάσεις γίνονται μέσω του λόγου» και οργανωμένη προσωπικότητα για να
επηρεάζεται όσο το δυνατόν λιγότερο.

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΩΝ

Από τα Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών δεν βγαίνεις ψυχολόγος

Σίγκμουντ Φρόυντ. Ο πατέρας της ψυχανάλυσης

«Πολλοί νομίζουν ότι απλά και μόνο επειδή θα μπουν σε κάποια σχολή θα γίνουν
ψυχολόγοι», λέει η γενική γραμματέας του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων, Βασιλική
Μπουκουβάλα. Και σπεύδει να εξηγήσει πως στην Ελλάδα ψυχολόγοι γίνονται μόνον
όσοι ολοκληρώσουν τις σπουδές σε ένα από τα 4 πανεπιστημιακά Τμήματα
(Πανεπιστημίων Κρήτης, Θεσσαλονίκης, Αθήνας και Παντείου) και λάβουν την άδεια
άσκησης επαγγέλματος. Έχοντας απαντήσει δεκάδες φορές στο ερώτημα, λέει πως
«από τα Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών δεν θα βγεις ψυχολόγος» και τονίζει ότι «αυτά
τα πιστοποιητικά παρακολούθησης δεν αναγνωρίζονται και σε καμία περίπτωση δεν
δίνουν πρόσβαση στο επάγγελμα του ψυχολόγου».

Η κ. Μπουκουβάλα εκφράζει την ελπίδα «στο μέλλον να αυξηθούν τα χρόνια των
βασικών σπουδών, ούτως ώστε να παρέχεται καλύτερη εκπαίδευση και να υπάρχουν
και καλύτερες αμοιβές». Όπως τονίζει, στην Ελλάδα οι σπουδές είναι σήμερα
τετραετείς, ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη διαρκούν 5 χρόνια. «Στόχος είναι να
υπάρχει 5ετής υποχρεωτική εκπαίδευση και ένας επιπλέον χρόνος άσκησης υπό
εποπτεία, δηλαδή συνολικά 6 χρόνια», αναφέρει. Σε αυτό αποσκοπεί – δηλώνει –
Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία προωθείται, και αναμένεται το πρώτο
εξάμηνο του 2003 και θα οδηγεί στην απόκτηση ευρωπαϊκού διπλώματος ψυχολογίας.

Η ίδια υποστηρίζει πως δεν μπορείς να ασκήσεις το επάγγελμα εάν δεν το θέλεις.
«Αν αγαπάς το επάγγελμα, σου δίνει και ικανοποίηση», τονίζει, κάτι που, όπως
επισημαίνει, ισχύει για όλα τα επαγγέλματα. Αναφέρει, ωστόσο, τον κίνδυνο:
«Εάν ασχολείσαι για πολλά χρόνια με το ίδιο αντικείμενο, αντιμετωπίζεις το
σύνδρομο να “καείς”», τονίζοντας πως «πολλές φορές δημιουργείται η ανάγκη να
αλλάξουμε αντικείμενο, παραμένουμε όμως ψυχολόγοι».