ο υποψήφιος «Κατακτήστε» τα κείμενα για να αποκαλύψουν τα μυστικά τους

Μόνο ένας τρόπος υπάρχει για να αποδώσει κανείς άριστα εξεταζόμενος στη
Νεοελληνική Λογοτεχνία: Να την ερωτευτεί σε πείσμα του ελάχιστου χρόνου του. Ο
έρωτας για τον Λόγο και την Τέχνη του είναι απόλυτο όπλο. Το γνωρίζουν καλά οι
περυσινοί μαθητές Γ’ τάξης του 5ου Λυκείου Γλυφάδας, που όχι μόνο την
ερωτεύτηκαν, αλλά εξέδωσαν ένα συλλογικό βιβλίο με ποιήματα που βγήκαν
αυθόρμητα από μέσα τους, ενώ διάβαζαν το σχολικό βιβλίο. Με μια διαδικασία
μυστικού διαλόγου ανάμεσα στα σχολικά κείμενα και τα δικά τους ποιήματα. Ο
τίτλος του βιβλίου τους «Μιλώντας μέσα από την Τέχνη», θα μπορούσε να είναι
και «Γράφοντας για την Τέχνη», αφού αν υπήρχαν εξετάσεις έμπνευσης θα είχαν
περάσει. Με άριστα.

Η ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Μπορεί κανείς να διανοηθεί μια σονάτα χωρίς μελωδία;

Το βιβλίο με ποιήματά τους, που εξέδωσαν οι μαθητές της περσινής Γ’ τάξης του 5ου Λυκείου Γλυφάδας. Ο τίτλος του, «Μιλώντας μέσα από την Τέχνη»

Η κ. Τασούλα Καραγεωργίου, μέλος της συγγραφικής ομάδας του βιβλίου
«Νεοελληνική Λογοτεχνία» Γ’ Λυκείου Θεωρητικής Κατεύθυνσης, μιλά για το
βιβλίο:

«Έχει δυστυχώς γίνει κοινώς αποδεκτό ότι οι εξετάσεις συχνά μεταβάλλουν,
στιγμιαία έστω, την ανθρώπινη ιδιότητα όσων υποβάλλονται στη δοκιμασία τους.
Δεν είναι πλέον άνθρωποι ακριβώς, αλλά υποψήφιοι. Αισθήσεις ή αισθήματα
υποχωρούν, χρώματα ξεθωριάζουν, ξεθυμαίνουν αρώματα, κανένα όνειρο δεν
επιπλέει στο κύμα, οι μελωδίες σιγούν, το φεγγάρι κρύβεται και μέσα στη σιωπή
και στην ερήμωση ένας ήχος μονότονα ακούγεται: αυτός των οδηγιών προς τους
ναυτιλλομένους υποψηφίους.

Μπορούμε να φανταστούμε έναν άνθρωπο που γνωρίζει τα πάντα για το φεγγάρι,
αλλά ποτέ δεν σήκωσε τα μάτια του στον ουρανό για να ζήσει τη μαγεία της
λάμψης του; Μπορεί κανείς να διανοηθεί μια σονάτα χωρίς μελωδία; Κι όμως, ένας
υποψήφιος μπορεί να διανοηθεί την ποίηση χωρίς τα ποιήματα. Κάπου εγκλωβισμένη
μέσα στα συγκείμενα και τα διακείμενα, μέσα σε κριτικές και συνταγές. Μια
συμβουλή τολμώ να δώσω στα παιδιά που χειμάζονται στη δίνη των εξετάσεων: να
διαβάσουν πρώτα τα κείμενα πολλές φορές δυνατά ή ψιθυριστά, να συνομιλήσουν με
αυτά, να κατακτήσουν τη γλώσσα τους, να βιώσουν τη συγκίνηση που τα γέννησε,
να κερδίσουν έτσι την εμπιστοσύνη τους, ώστε στη συνέχεια τα κείμενα να τους
αποκαλύψουν τα μυστικά τους. Και μετά ας επιδοθούν τα παιδιά σε όλα τα άλλα:
προλόγους, εισαγωγές, σχόλια, κριτικές και ερμηνείες. Όμως πρώτα και κυρίως ας
διαβάσουν τα κείμενα. Ως αναγνώστες που διαθέτουν συνείδηση, κρίση, ευαισθησία
και αυτοπεποίθηση, εφόδια αναγκαία που εγγυάται η γόνιμη επαφή με τη
Λογοτεχνία, στοιχεία απαραίτητα την ώρα της γραπτής δοκιμασίας στο μάθημα για
να πετύχουν ως υποψήφιοι, ως άνθρωποι και ως πολίτες προικισμένοι με τις
σπάνιες ποιότητες που εγγυώνται τα κείμενα της λογοτεχνίας μας. Με τη μόνη
περιουσία που κληροδοτεί η φτωχή κατά τα άλλα ελληνική εκπαίδευση στα παιδιά της».

Η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

Ακριβής διατύπωση και σαφήνεια στις απαντήσεις των ζητούμενων

Χριστίνα Βέικου, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων

Η κ. Χριστίνα Βέικου, πρόεδρος της ΠΕΦ, εξηγεί τις δυσκολίες του
μαθήματος και συμβουλεύει:

«Οι δυσκολίες του μαθήματος και το κύριο “πρόβλημα” σχετικά με την εξέτασή του
απορρέουν από την πολυσημία και την πολλαπλότητα των ερμηνευτικών προσεγγίσεων
του λογοτεχνικού έργου. Δευτερεύον πρόβλημα είναι ο περιορισμένος αριθμός
έργων στην εξεταστέα ύλη. Ο μικρός αριθμός κειμένων, αντί να μειώνει, αυξάνει
τη δυσκολία, διότι το πλήθος και το εύρος των ενδεχομένων ερωτήσεων
εξαντλείται εύκολα, εκτός αν επικεντρωθούν σε επιμέρους λεπτομέρειες, κάτι,
όμως, που αποβαίνει εις βάρος των περισσότερων υποψηφίων. Επίσης, οι ερωτήσεις
ελέγχου γνώσεων συγκεντρώνουν μικρότερη βαθμολογία από ό,τι οι ερωτήσεις
κατανόησης, ερμηνείας ή σύντομης ανάλυσης φράσεων, ή οι ερωτήσεις υφολογικής
διερεύνησης της αφηγηματικής τεχνικής. Για να περιοριστούν οι μεγάλες διαφορές
στη βαθμολόγηση, πρέπει η Επιτροπή Πανελλαδικών Εξετάσεων να δίνει ιδιαίτερη
προσοχή στην ακριβή διατύπωση και σαφήνεια των ζητουμένων.

Οι υποψήφιοι πρέπει να ασκήσουν την ικανότητά τους να οργανώνουν, να
χαρακτηρίζουν και να τεκμηριώνουν την προσωπική θέση τους, αφού η αξιολόγηση
του μαθήματος είναι ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία, ρίχνει δηλαδή βάρος σε
εκείνα τα σημεία που πιο δύσκολα ελέγχονται, όπως το βάθος των σκέψεων και
παρατηρήσεών τους, ο βαθμός συνειδητοποίησης νοημάτων και φαινομένων του
κειμένου, η ικανότητα για κριτική ανάλυση των ιδεών, για εντοπισμό ή και
παραλληλισμό αξιών που έχουν σχέση με την εποχή του έργου και τον τρόπο με τον
οποίο βιώνονται αυτές σήμερα. Θετικά αξιολογούνται επίσης το πλάτος και το
βάθος της επιχειρηματολογίας, η συνοχή και η αλληλουχία των σκέψεων και η
σύγκριση, μέσω παράλληλων κειμένων, με άλλα έργα του ιδίου ή άλλων συγγραφέων
της ίδιας εποχής ή σχολής. Οι υποψήφιοι θα ενισχύσουν την καλή απόδοσή τους αν
ασχοληθούν με τη μελέτη ολόκληρων έργων (αποσπάσματα των οποίων διδάσκονται
στο σχολείο) και αποκτήσουν έτσι ευρύτερη εποπτεία της ιστορίας της λογοτεχνίας».

Ο ΜΑΘΗΤΗΣ

Προσεγγίστε τα με την ψυχή σας

Αλκιβιάδης Ευαγγελάτος, φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, αριστούχος πέρυσι στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

Φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών σήμερα ο Αλκιβιάδης Ευαγγελάτος,
αρίστευσε πέρυσι στη Λογοτεχνία και δίνει οδηγίες προς ναυτιλλομένους, από
κάποιον που έπιασε, επιτέλους, στεριά!

«Το μάθημα ήταν σίγουρα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα της Θεωρητικής
Κατεύθυνσης. Κι αυτό γιατί μας έδωσε τη δυνατότητα να μελετήσουμε σε βάθος
έργα ολοκληρωμένα και πολύ σημαντικά και να γνωρίσουμε τους δημιουργούς τους.
Εκεί, βέβαια, έγκειται και η ιδιομορφία του, καθώς αφενός πρόκειται για
ενασχόληση με κάτι ανώτερο όπως η τέχνη, αφετέρου δεν παύει να είναι
εξεταζόμενο μάθημα. Ως έργο τέχνης, ένα λογοτεχνικό κείμενο το προσεγγίζει
κανείς αρχικά με την ψυχή και τις αισθήσεις του. Πριν από όλα, προσφέρει
αισθητική απόλαυση στον αναγνώστη. Κι εσείς, λοιπόν, ως αναγνώστες πρέπει να
αφεθείτε στο κείμενο ώστε να σας αγγίξει, να ενεργοποιήσει τη φαντασία σας.

Η ανάλυση του έργου κινείται, από εκεί και πέρα, σε δύο άξονες: τεχνική και
περιεχόμενο. Τα βασικότερα στοιχεία τεχνικής είναι γνωστά από τη Λογοτεχνία
των προηγούμενων ετών. Πολύ κατατοπιστικό, για ειδικά θέματα, είναι και το
Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Σε κάθε περίπτωση οι καθηγητές είναι σε θέση να σας
κατατοπίσουν σωστά ώστε να γνωρίζετε όσα χρειάζονται, χωρίς περιττά στοιχεία ή
παραλείψεις. Ως προς την ερμηνεία, η διδασκαλία στην τάξη κατέχει κυρίαρχο
ρόλο. Απολαύστε λοιπόν και (γιατί όχι;) αγαπήστε το μάθημα και τότε το
διάβασμα θα γίνει δημιουργική και ευχάριστη ενασχόληση και θα περιοριστεί το
άγχος των εξετάσεων».

Η ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΤΡΙΑ

Προσοχή στο αδίδακτο κείμενο

Αθηνά Γκουτζινοπούλου, φιλόλογος, βαθμολογήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

Στα 16 χρόνια υπηρεσίας της η φιλόλογος κ. Αθηνά Γκουτζινοπούλου έχει
βαθμολογήσει εκατοντάδες γραπτά Λογοτεχνίας και γνωρίζει τις δυσκολίες
εξετάσεων και βαθμολόγησης:

«Η εξέταση αναφέρεται σε πεζό ή ποιητικό κείμενο, αυτούσιο όταν το επιτρέπει η
έκτασή του, ή αποσπασματικά για μεγάλης έκτασης έργο, που όμως έχει διδαχθεί
ολόκληρο. Η επίδοση στο μάθημα είναι μέτρια έως χαμηλή, λόγω των ενδογενών του
δυσκολιών, αφού ο μαθητής πρέπει να έχει κατανοήσει επαρκώς αρκετούς βασικούς
όρους για την ανάλυση του λογοτεχνικού κειμένου. Η ερώτηση, στην οποία οι
μαθητές αποδίδουν, αφορά στον σχολιασμό σε 1-2 παραγράφους, ορισμένων χωρίων
του κειμένου. Η συνολική κατά τη διδασκαλία θεώρηση του περιεχομένου του
έργου, βοηθάει τον μαθητή στην ευκολότερη αντιμετώπιση του μερικού,
εντάσσοντάς το στο γενικό. Η μεγαλύτερη δυσκολία συναντάται στις 2 ερωτήσεις
που σχετίζονται με τη δομή του κειμένου, με την επαλήθευση ή διάψευση μιας
κρίσης με βάση το κείμενο και με παρατηρήσεις επί των εκφραστικών μέσων. Οι
μαθητές εξοικειώνονται ουσιαστικά μόλις στη Γ’ Λυκείου με έννοιες ειδικότερες,
όπως κειμενοκεντρική ανάγνωση, αναχρονία, αφηγηματικοί τρόποι, αφηγητής,
ρυθμός της αφήγησης, καθόσον μελετούν ολοκληρωμένα ένα έργο και καθίσταται
δυνατή η προσέγγισή του μέσα από σφαιρικότερη οπτική. Αφού λοιπόν γίνουν
κατανοητές αυτές οι έννοιες μέσα από τη διδασκαλία στην τάξη, οφείλουν οι
υποψήφιοι να μπορούν να τις εντοπίζουν μέσα στο κείμενο και στη λειτουργία
του. Στην ερώτηση που αφορά στον συγγραφέα και σε γραμματολογικά στοιχεία που
προκύπτουν από το κείμενο, οι μαθητές απαντούν με περισσότερη ευκολία, γιατί
συνήθως η εκφώνηση σε συνδυασμό με τη θεωρητική κατάρτιση και εξάσκηση στην
τάξη διευκολύνει τη σκέψη στη σωστή πορεία. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί ο
σχολιασμός αδίδακτου κειμένου ίσης δυσκολίας με το διδαγμένο. Ο μαθητής
καλείται να κατανοήσει σωστά το αδίδακτο, ώστε να μπορέσει να προχωρήσει σε
σύγκριση χαρακτήρων, συμπεριφορών και καταστάσεων ανάμεσα στα δυο κείμενα».

Η ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ

Σημαντική η συνεχής επαφή με εξωσχολικά λογοτεχνικά έργα

Σεβαστή Καστρίτη, φιλόλογος, καθηγήτρια του 5ου Ε.Λ. Γλυφάδας

Έμπειρη καθηγήτρια η φιλόλογος του 5ου Λυκείου Γλυφάδας κ. Σεβαστή
Καστρίτη, έχει διδάξει δεκάδες μαθητές που αρίστευσαν:

«Η κατάκτηση της Νεοελληνικής Γραμματείας ως μορφωτικού αγαθού και η ικανότητα
προσέγγισης των κειμένων της, αποτελεί σύνθετη διαδικασία η οποία αρχίζει από
τις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου για να ολοκληρωθεί στις τελευταίες του
Λυκείου. Σταδιακά ο μαθητής μυείται στον κόσμο της και οικειώνεται τα κείμενα
των λογοτεχνών μας, με την προϋπόθεση βέβαια ότι καταβάλλεται από την Πολιτεία
και τον κάθε διδάσκοντα κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε η διδασκαλία να αποβαίνει
άρτια. Με δεδομένο ότι η Λογοτεχνία ως μάθημα πανελληνίως εξεταζόμενο
παρουσιάζει ιδιαιτερότητες, θα επιχειρήσουμε να προσδιορίσουμε πώς ο υποψήφιος
θα είναι αποτελεσματικός. Πρώτο εφόδιο η σε βάθος γνώση γραμματολογικών
στοιχείων που αφορούν σε σχολές, ρεύματα, αισθητικές τάσεις,
κοινωνικοοικονομικά, πολιτικά και ιστορικά δεδομένα, τα οποία επηρεάζουν άμεσα
τον δημιουργό. Οι γνώσεις όμως αυτές ούτε αποστηθίζονται, ούτε κατακτώνται σε
μια σχολική χρονιά. Οι μαθητές από τις μικρότερες τάξεις οφείλουν σταδιακά να
τις αποθησαυρίσουν. Το ενδιαφέρον, η προσοχή στο μάθημα και η καθημερινή
μελέτη με τη βοήθεια ολοκληρωμένων σημειώσεων, η αξιοποίηση του “Λεξικού
Λογοτεχνικών Όρων” και του συνοδευτικού υλικού των σχολικών εγχειριδίων, η
εξάσκηση με γραπτές εργασίες, θα πρέπει να γίνουν έξις. Περισσότερο από όλα θα
τους βοηθήσει η συνεχής και άμεση επαφή με εξωσχολικά λογοτεχνικά έργα. Με τον
τρόπο αυτό σιγά-σιγά, σχεδόν αυτόματα, θα προσεγγίζουν από μόνοι τους τα
κείμενα, θα τα κατανοούν και θα βιώνουν το περιεχόμενό τους, ενώ θα επιτύχουν
να επεξεργάζονται “παράλληλα” κείμενα που διαλέγονται μυστικά με το διδαγμένο
(κάτι που επίσης αξιολογείται στις εξετάσεις). Πιστεύω τέλος ότι αυτά θα έχουν
αντίκρυσμα μόνο αν αποβληθεί η νοοτροπία ότι το μάθημα, επειδή είναι
“ενδοσχολικά” εξεταζόμενο ως μάθημα Γενικής Παιδείας, δεν έχει τη βαρύτητα
άλλων. Την τελική ευθύνη έχει η Πολιτεία, η οποία προσδοκούμε να τοποθετήσει
τη Λογοτεχνία στη θέση που της αρμόζει στο σχολείο, μιας και αντικατοπτρίζει
όχι μόνο τη δυναμικότητα της γλώσσας μας αλλά και της εθνικής μας κληρονομιάς».