ο υποψήφιος ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΝΤΕΡΜΑΛΗΣ Δουλειά που χρειάζεται πάθος και σχολαστικότητα

«Τριάντα δύο χρόνια σκάβω τούτο τον άγιο τόπο και δεν έχει περάσει
χρονιά δίχως ένα νέο εύρημα να με συνταράξει». Αυτή η φράση, του καθηγητή
Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και προέδρου του Οργανισμού για
την Ανέγερση του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως, κ. Δημήτρη Παντερμαλή, συμπυκνώνει
όλη τη γοητεία που εκπέμπει το επάγγελμα του αρχαιολόγου. «Ένα επάγγελμα, που
για να το κάνεις καλά, όπως λέει, πρέπει να συνδυάζεις δυο… αντίθετες
ιδιότητες: εξαντλητική σχολαστικότητα και πάθος, πολύ πάθος».

Το πάθος για την Αρχαιολογία στον ίδιο πάντως ξύπνησε η… Ροτόντα (το
κυκλικό μαυσωλείο του Γαλέριου στη Θεσσαλονίκη, που τον 4ο αιώνα μ.Χ.
μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό), με αποτέλεσμα να «προδώσει» την πρώτη του
συμπάθεια, τη Λογοτεχνία, την οποία μάλιστα είχε φλερτάρει επιτυχώς, στο πρώτο
έτος σπουδών, με μιαν εξαίρετη εργασία για τον Παλαμά. Βέβαια, έβαλαν το
χεράκι τους, ή μάλλον το… λογάκι τους, και οι μεγάλοι του δάσκαλοι: ο
Γεώργιος Μπακαλάκης και ο Μανόλης Ανδρόνικος.

Την επιτακτική ανάγκη να συνδυάζει ο αρχαιολόγος τη σχολαστικότητα με το πάθος
εξηγεί ο κ. Παντερμαλής με ένα πολύ εύστοχο παράδειγμα: «Αν ανοίξεις έναν τάφο
και βρεις μέσα ένα αντικείμενο από καμένο υλικό, το βλέπεις ακέραιο. Αν όμως
βιαστείς και το ακουμπήσεις, θα σου μείνει στα χέρια η σκόνη. Όταν στο Δίον
βρήκαμε την ύδραβλι (πρόγονος του εκκλησιαστικού οργάνου) αρχίσαμε και βγάζαμε
σωληνάκια. Κάποια στιγμή όμως σταματήσαμε, γιατί κινδύνευε να διαλυθεί. Φέραμε
τον συντηρητή, ο οποίος “φάσκιωσε” όλο αυτό το πράγμα, μαζί με τα χώματα και
το δούλεψε στο εργαστήριο για τρεις μήνες. Αν δεν γινόταν αυτό, δεν ξέρω
πραγματικά τι θα είχε απομείνει σήμερα στα χέρια μας».

Αν όμως οι υποψήφιοι αρχαιολόγοι νομίζουν ότι διαθέτοντας μόνο σχολαστικότητα
και πάθος έχουν εξασφαλίσει λαμπρή καριέρα, απατώνται.

«Ο καλός αρχαιολόγος χρειάζεται ακόμη οπωσδήποτε – επισημαίνει ο κ.
Παντερμαλής – άλλα τέσσερα… εργαλεία δουλειάς:

– Ενέργεια, γιατί διαφορετικά δεν θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις
δυσκολίες που θα προκύπτουν από τον διαφορετικό τρόπο και ρυθμό της δουλειάς
του, σε σχέση με την υπόλοιπη ζωή. Όταν γίνεται π.χ. ένας δρόμος, μια γέφυρα,
ο χρόνος μετράει διαφορετικά για τους μηχανικούς και διαφορετικά για τους
αρχαιολόγους και θα πρέπει να βρεθεί μια πρακτική λύση.

– Ευστροφία, γιατί αν δεν έχει γρήγορη και συστηματική σκέψη θα «χαθεί» μέσα
στα ευρήματα.

– «Ανησυχία», με την έννοια τού να μην υπάρχει εφησυχασμός. Η μελέτη, η άσκηση
και η έρευνα πρέπει να είναι μόνιμοι σύντροφοί του.

– «Αστυνομική», διεισδυτική ματιά, γιατί όλοι βλέπουμε πράγματα, αλλά λίγοι τα
κατανοούμε και για τον αρχαιολόγο αυτό είναι το άλφα και το ωμέγα της δουλειάς
του.

Ακόμη όμως κι αν τα έχει όλα αυτά ένας αρχαιολόγος, για να ζήσει, να βιώσει τη
μοναδική, τη συγκλονιστική στιγμή της ανακάλυψης θα πρέπει να διαθέτει ακόμη
δύο στοιχεία, λέει ο κ. Παντερμαλής: «κατάρτιση και… τύχη. Αν έχεις τη σωστή
κατάρτιση, σε συνδυασμό με το εξασκημένο μάτι, μπορείς να δεις κάτι που ο
άλλος δεν θα δει και θα το πετάξει στα μπάζα. Κι έχουμε δυστυχώς άπειρα τέτοια
παραδείγματα, όπως π.χ. στη Δήλο, που πετάχτηκαν χιλιάδες σφραγίσματα. Αν…
δεν έχεις τύχη μπορεί να σκάβεις ένα χώρο που υπήρχε ένα λαμπρό μνημείο και να
το έχουν ξεριζώσει τελείως».

Ο κ. Παντερμαλής λέει ανεπιφύλακτα ναι στον υποψήφιο που θέλει να γίνει
αρχαιολόγος, εκτιμώντας ότι υπάρχουν καλές προοπτικές, αν λάβει κανείς υπόψη
του ότι στη χώρα μας, που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα επιστημονικά από το
παγκόσμιο αρχαιολογικό γίγνεσθαι, τα ευρήματα είναι μέσα στην καθημερινότητά
μας. Παράλληλα όμως επισημαίνει ότι στις μέρες μας, με τα μεγάλα έργα, για το
επάγγελμα του αρχαιολόγου «τίποτα δεν έχει αλλάξει, αλλά και τίποτα δεν είναι
όπως παλιά»: «ο αρχαιολόγος είναι πλέον κάθε άλλο παρά ο άνθρωπος που
ασχολείται αποκλειστικά και μόνο με την αναζήτηση του παρελθόντος και την
αυστηρή… μουσειακού τύπου “ταξινόμησή” του. Ο αρχαιολόγος έχει μπει στην
οικονομική ζωή της χώρας. Βρίσκεται σε διάλογο με μηχανικούς, αρχιτέκτονες,
εργολάβους. Είναι υποχρεωμένος να δει τις αρχαιότητες σε συνδυασμό με τη
σύγχρονη ζωή. Έχει σήμερα την επιπρόσθετη ευθύνη να ξεχωρίσει ποιο εύρημα
είναι σημαντικό και ποιο όχι. Άρα αντιμετωπίζει εκ των πραγμάτων την πρόκληση
να ασχοληθεί με όλες τις εκφάνσεις της ζωής – σύγχρονης και παρελθούσης. Και
είναι πραγματικά πολύ ελκυστικό για ένα νέο άνθρωπο, που έχει κέφι να
δουλέψει, να σκεφθεί, να δημιουργήσει, να αντιμετωπίσει το αντικείμενο της
εργασίας του όχι μέσα σε ένα κουτάκι, αλλά ευρύτερα.

Ταυτόχρονα όμως η Αρχαιολογία στην ουσία της δεν θα πάψει ποτέ να είναι μια
δουλειά που απαιτεί πολύ, σκληρή και μακρόχρονη προετοιμασία, μια δουλειά
“κουζίνας”, και θα ισχύει πάντα, κυριολεκτικά και μεταφορικά, αυτό που λέγαμε
κατά κόρον παλαιότερα: “ο αρχαιολόγος πρέπει να φάει χώμα”».