[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Τι έχει αποσαθρώσει περισσότερο τις Δυτικές καπιταλιστικές κοινωνίες; Ένα
φαινόμενο που αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα αλλά που έχει πολύ λίγο
συνειδητοποιηθεί η αντικοινωνική του σημασία. Το φαινόμενο λέγεται
«ταχυφαγία», η δραματική αλλαγή δηλαδή που έχει επέλθει στον τρόπο «που
τρώμε». Ο καθηγητής Fellipe Fernandez-Armesto (συγγραφέας του βιβλίου «Food: a
history» / «Η ιστορία του φαγητού») σ’ ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο στη
Guardian («Meals make us human», 14.9.2002) υποστηρίζει ότι «το φαγητό, ο
τρόπος που τρώμε έχει αποκοινωνικοποιηθεί». Η διαδικασία αυτή ξεκίνησε πριν
από 100 περίπου χρόνια και αρχικά υπήρξε στόχος των σοσιαλιστικών κινήσεων
προκειμένου να συμβάλουν στην απελευθέρωση της γυναίκας από τη «δουλεία της
οικιακής κουζίνας». Οι σοσιαλιστές απέτυχαν στον στόχο αυτό. Πέτυχε όμως ο
καπιταλισμός με τις συνθήκες εργασίας που δημιούργησε. Πέτυχε δηλαδή να
καταργήσει ουσιαστικά το «σπιτικό φαγητό» – το φαγητό δηλαδή στο σπίτι σε
συγκεκριμένες ώρες, όπου όλα τα μέλη της οικογένειας βρίσκονται γύρω από ένα
τραπέζι και ενώ τρώνε διαμορφώνουν ισχυρούς δεσμούς αγάπης, κατανόησης,
αλληλεγγύης. Όπως παρατηρεί ο F. Fernandez-Armesto, η σταθερότητα της
οικογένειας και κατ’ επέκταση της κοινωνίας εξαρτάται πολύ περισσότερο από τις
τακτικές ώρες φαγητού στο σπίτι παρά από οποιεσδήποτε άλλες σχέσεις. Η
εξαφάνιση του «οικιακού φαγητού» σημαίνει ακατάστατες συνήθειες και τελικά
ακατάστατες κοινωνικές σχέσεις. Επιπλέον, η ταχυφαγία φαίνεται να συνδέεται με
το φαινόμενο της παχυσαρκίας που ήδη αναδεικνύεται σε μια από τις ισχυρότερες
απειλές για τη δημόσια υγεία στον αναπτυγμένο κόσμο. Ακόμη η ταχυφαγία
φαίνεται να συνδέεται με τη γρήγορη διάδοση των μικροβίων, κ.λπ.

Το συμπέρασμα από τις διαπιστώσεις αυτές είναι ότι επιβάλλεται η επιστροφή
στους παραδοσιακούς τρόπους επιτραπέζιου φαγητού ως διαδικασία που, εκτός των
άλλων, φέρνει τα άτομα πιο κοντά, τα «κοινωνικοποιεί». Χωρίς επιτραπέζιο
φαγητό δεν μπορούν να υπάρξουν σταθερές κοινωνίες, υποστηρίζει ο καθηγητής
Fernandez-Armesto. Ευτυχώς στην Ελλάδα η «ταβέρνα» αποτελεί ακόμη ένα ισχυρό
κοινωνικό φαινόμενο με σημασία πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι νομίζουμε. Γι’ αυτό
και θα πρέπει να προστατευθεί από τις απειλές που αντιμετωπίζει…

Ο καθηγητής Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου
Ευρωπαϊκών Μελετών (ΕΚΕΜ) και αν. Μέλος της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης.