Αφιέρωμα: 11.09 Ένας χρόνος μετά ΤΖΟΖΕΦ ΝΑϊ «Βάλτε φρένο στην αλαζονεία»

Δηλώνει μεγάλος θαυμαστής του Θουκυδίδη και υπενθυμίζει την ιστορία του
Πελοποννησιακού Πολέμου, για να συμβουλεύσει τη σημερινή αμερικανική κυβέρνηση
να βάλει φρένο στην αλαζονεία της, αν δεν θέλει να πάθει ό,τι έπαθε η Αθήνα 25
αιώνες πριν…

Συγγραφέας, καθηγητής Πολιτικής και πρύτανης στο Kennedy School of Government
του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, ο Τζόζεφ Νάι (Joseph Nye) έχει γνωρίσει από
πρώτο χέρι την εξωτερική πολιτική: διετέλεσε υφυπουργός Άμυνας επί προεδρίας
Μπιλ Κλίντον, ενώ προηγουμένως είχε θητεύσει και σε άλλες κυβερνητικές θέσεις,
μεταξύ των οποίων στην προεδρία της ειδικής ομάδας του Συμβουλίου Εθνικής
Ασφαλείας για τον τερματισμό των πυρηνικών εξοπλισμών.

Στο καινούργιο του βιβλίο «Το Παράδοξο της Αμερικανικής Ισχύος: Γιατί η
Μοναδική Υπερδύναμη στον Κόσμο δεν μπορεί να συνεχίσει μόνη της» (Εκδ. Oxford
University Press), ο Νάι διευρευνά τις προκλήσεις που θ’ αντιμετωπίσουν οι ΗΠΑ
στον 21ο αιώνα για την υπεράσπιση των εθνικών τους συμφερόντων και τον τρόπο
με τον οποίο αλλάζουν τα διεθνή δεδομένα μετά την 11η Σεπτεμβρίου.

Αλήθεια, πώς αισθάνθηκε ο κ. Καθηγητής το πρωί της 11ης Σεπτεμβρίου;
Φανταζόταν ότι οι συνέπειες, εκτός από τα θύματα, θα ήταν και η κήρυξη του
«πολέμου κατά της τρομοκρατίας»; «Όπως όλος ο κόσμος, σοκαρίστηκα όταν άκουσα
ειδήσεις. Παρ’ όλο που δημοσίως από το 1997 είχα γράψει ότι η μεγαλύτερη
απειλή που έχουν ν’ αντιμετωπίσουν οι ΗΠΑ μετά τον Ψυχρό Πόλεμο είναι αυτή η
μεγάλης κλίμακας καταστροφική τρομοκρατία, σοκαρίστηκα», λέει στα «ΝΕΑ» ο
Τζόζεφ Νάι.

«Η επανάσταση της πληροφορίας και η παγκοσμιοποίηση δίνουν τη
δυνατότητα σε μη κρατικούς παράγοντες, όπως τα τρομοκρατικά δίκτυα, να παίζουν
μεγαλύτερο ρόλο στη διεθνή πολιτική», επισημαίνει.

Με αυτή την έννοια, λοιπόν, «το γεγονός ότι το νέο επίκεντρο για την Αμερική
ήταν η τρομοκρατία, φάνηκε σαν κατάλληλη απάντηση εξωτερικής πολιτικής».
Ταυτόχρονα, τονίζει, «δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν κι
άλλες διαστάσεις εξωτερικής πολιτικής».

Κανένα έθνος, από την εποχή της Ρώμης, δεν είχε την οικονομική,
πολιτιστική και στρατιωτική ισχύ που διαθέτουν σήμερα οι ΗΠΑ, γράφει στο
βιβλίο του ο Νάι. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η δύναμη επιτρέπει στους
Αμερικανούς να λύνουν τα παγκόσμια προβλήματα, από την τρομοκρατία και την
υποβάθμιση του περιβάλλοντος μέχρι τη διάδοση των εξοπλισμών, χωρίς την
εμπλοκή άλλων εθνών.

Γι’ αυτό, στον απόηχο της 11ης Σεπτεμβρίου η Αμερική πρέπει να εγκαταλείψει
τον τοπικισμό, τη μονομέρεια και την αλαζονεία και να υιοθετήσει στάση
συνεργασίας με τον υπόλοιπο κόσμο, υποστηρίζει ο Τζόζεφ Νάι.

Άρα, δεν συμφωνεί με τον ρεαλιστή Θουκυδίδη, που έγραψε ότι «ο ισχυρός
κάνει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύναμος υποχωρεί και
συμβιβάζεται»; «Είμαι μεγάλος θαυμαστής του Θουκυδίδη», απαντά ο κ. Νάι, «αλλά
νομίζω ότι ο Θουκυδίδης ήταν δισδιάστατος στο απόσπασμα αυτό από τον διάλογο
των Μηλίων. Σε άλλο σημείο βάζει τους Αθηναίους να λένε ότι “αυτοί που
πραγματικά αξίζουν τον έπαινο είναι εκείνοι που, ενώ είναι αρκετά ανθρώπινοι
για ν’ απολαμβάνουν τη δύναμη, ωστόσο δίνουν στη δικαιοσύνη σημασία μεγαλύτερη
απ’ όσο τους υποχρεώνει η κατάστασή τους”…».

Και δεν παραλείπει να σημειώσει πως «δυστυχώς, οι Αθηναίοι ξέχασαν αυτήν τη
μεγάλη σοφία κατά την αιχμαλωσία της Μήλου. Νομίζω ότι εκείνη η συμβουλή του
Θουκυδίδη είναι κατάλληλη και για τις σημερινές ΗΠΑ…».

Ο Τζόζεφ Νάι κάνει διάκριση ανάμεσα στη «σκληρή ισχύ» (στρατιωτική και
οικονομική δύναμη) και την «ήπια ισχύ» και πιστεύει ότι ένα κυρίαρχο κράτος,
όπως οι ΗΠΑ, δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσει και τα δύο είδη δυνάμεων. Ο
ίδιος υποστηρίζει ότι η βασική αρχή που θα πρέπει να διέπει την εξωτερική
πολιτική των Αμερικανών μέσα στις επόμενες δεκαετίες είναι η «ήπια ισχύς».

Όπως εξηγεί, «η ήπια ισχύς είναι η ικανότητα να κάνεις τους άλλους να θέλουν
αυτό που θέλεις κι εσύ. Διαφέρει από τη σκληρή ισχύ, που είναι η ικανότητα να
κάνεις τους άλλους να κάνουν κάτι που αλλιώς δεν θα ήθελαν να το κάνουν. Η
σκληρή ισχύς αναπαύεται στα καρότα και τα ραβδιά του οικονομικού και
στρατιωτικού κράτους. Η ήπια ισχύς δεν αντικαθιστά, αλλά συμπληρώνει τη
σκληρή. Και δεν λειτουργεί εκεί που δεν υπάρχει δέλεαρ, όπως στην περίπτωση
του Ιράκ».

Και σε ποια περίπτωση υπάρχει δέλεαρ; «Δέλεαρ υπάρχει εκεί που οι άλλοι
επιθυμούν να συνεργαστούν μαζί σου, επειδή συμφωνούν. Και δεν πρέπει να
είμαστε ποτέ αδιάφοροι σε τέτοιο δέλεαρ. Άλλωστε, είναι πολύ φθηνότερο από τα
καρότα και τα ραβδιά. Και είναι ιδιαίτερα σχετικό με τις σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης,
όπου η κουλτούρα και οι αξίες σε μεγάλο βαθμό ταιριάζουν».

Ο Μπους θα έπρεπε να ακούει τους Ευρωπαίους

Ο Αμερικανός πρόεδρος Τζωρτζ Μπους έχει αποδείξει ότι δεν τα πάει και πολύ
καλά με την «ήπια ισχύ». Έτσι δεν είναι;

«Το πρόβλημα με την υπεραπλούστευση και τη μονομέρεια της διακυβέρνησης του
Μπους είναι ότι συχνά ανταγωνίζεται τους φίλους μας και μειώνει την “ήπια
ισχύ” μας», σχολιάζει ο Τζόζεφ Νάι, τονίζοντας πως «όπως εξηγώ στο βιβλίο μου,
μπορεί οι ΗΠΑ να είναι η ισχυρότερη χώρα στον κόσμο από την εποχή της Ρώμης,
αλλά παραμένει μια σειρά διεθνικών θεμάτων, όπως η τρομοκρατία, τα οποία οι
ΗΠΑ δεν μπορούν να διαχειριστούν χωρίς τη συνεργασία των άλλων χωρών».

Το συμπέρασμα; «Η κυβέρνηση Μπους θα φερόταν σοφότερα αν έβρισκε περισσότερο
χρόνο για ν’ ακούει τις απόψεις των Ευρωπαίων φίλων μας», καταλήγει ο
καθηγητής Νάι.

Πάντως, το βιβλίο του περιέχει και μια πραγματική προειδοποίηση: Οι ΗΠΑ πρέπει
ν’ αποφύγουν το πεπρωμένο της Ρώμης, ενός πολιτισμού που, όπως λέει ο ίδιος,
σάπισε από μέσα…