Αφιέρωμα: 11.09 Ένας χρόνος μετά Όταν η λαϊκή αποστροφή προς τις ΗΠΑ γίνεται της μόδας

Σε απλούστερες εποχές ήταν εύκολο να καταλάβει κανείς τον αντιαμερικανισμό. Οι
ΗΠΑ αποκηρύσσονταν κατά κύριο λόγο για την υποκρισία τους. Η Ουάσιγκτον έλεγε,
για παράδειγμα, ότι υποστηρίζει τη φιλελεύθερη δημοκρατία, αλλά συμμαχούσε με
δικτάτορες. Αυτό προκαλούσε διαδηλώσεις, διπλωματικά διαβήματα και αιχμηρά
editorials, αλλά έως εκεί. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου η κατάσταση έχει αλλάξει.
Ο αντιαμερικανισμός έχει γίνει πιο έντονος, διαδεδομένος και επικίνδυνος.
Χιλιάδες οργισμένοι μουσουλμάνοι εκπαιδεύονται και είναι έτοιμοι να πεθάνουν.
Εκατομμύρια ομόθρησκοί τους, αν και αποδοκιμάζουν την τρομοκρατία, μοιράζονται
την οργή τους. Στο μεταξύ, στην Ευρώπη η λαϊκή αποστροφή, ακόμη και το μίσος
για τις ΗΠΑ είναι της μόδας. Αν αυτό οφειλόταν απλώς στην εγωιστική προβολή
της αμερικανικής ισχύος, στην παραβίαση των δικαιωμάτων άλλων εθνών θα υπήρχε
ένα προφανές αντίδοτο: λιγότερη παραβίαση. Όμως, στην Ελλάδα, αλλά και σε
ολόκληρο τον κόσμο ο αντιαμερικανισμός δεν πηγάζει, πλέον, μόνο από τις
πολιτικές που επιβάλλουμε ή τον φθόνο που εμπνέουμε, αλλά και από τις αρχές
που εξάγουμε. Αρχές οι οποίες συγχέονται συχνά με την παγκοσμιοποίηση και
εκλαμβάνονται ως απειλή για την ταυτότητα της χώρας. (Σύμφωνα με μία
δημοσκόπηση, το 30% των Ελλήνων θεωρεί τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου
δικαιολογημένες. Μόνο το 7% υποστήριξε την αμερικανική εκστρατεία εναντίον της
τρομοκρατίας. Και το 95% δήλωνε αντίθετο με τον ΝΑΤΟϊκό βομβαρδισμό της
Σερβίας, το 1999.) Τι μπορεί να κάνει η Αμερική; Πρώτα από όλα, να αναγνωρίσει
ότι ο καπιταλισμός της ελεύθερης αγοράς όχι μόνο δεν θα ευδοκιμήσει, αλλά
μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επικίνδυνος για τα αμερικανικά συμφέροντα όταν
δεν συνοδεύεται από την ανάπτυξη φιλελεύθερων δημοκρατικών θεσμών. Διότι όταν
δεν υπάρχουν δυνάμεις εξισορρόπησης, οι ελεύθερες αγορές συσσωρεύουν, πολύ
γρήγορα, πλούτη και ισχύ στα χέρια των πολύ λίγων. Η Αμερική εξάγει με μεγάλη
επιτυχία ιδέες οικονομικής ανάπτυξης, “αμελεί” να επιμείνει, ωστόσο, στην
αναγκαιότητα της ευνομίας και της ελευθερίας της έκφρασης. Η ενδυνάμωση των
θεσμών δεν είναι απαραίτητη μόνο σε κατεστραμμένα κράτη όπως το Αφγανιστάν.
Είναι μία συνεχής πρόκληση, ακόμη και για τα ανεπτυγμένα κράτη.

Ο Gregory Α. Maniatis είναι αρθρογράφος και εκδότης του περιοδικού
Odyssey. Το άρθρο του δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Washington Monthly.