Ολυμπιονίκες των Μαθηματικών

Δύο χάλκινα μετάλλια έφεραν μαζί τους από τη Γλασκώβη δύο 17χρονοι. Η
ελληνική ομάδα που συμμετείχε στην 43η Διεθνή Μαθηματική Ολυμπιάδα εκτός από
τη διάκριση κατάφερε να αποδείξει ότι τα Μαθηματικά δεν είναι μια στρυφνή και
αντιπαθητική επιστήμη, αλλά «φιλοσοφία, τρόπος ζωής, ταλέντο και εργαλείο».

«Τα Μαθηματικά, οι τετραγωνικές ρίζες και οι εξισώσεις είναι φιλοσοφία και τρόπος ζωής», λένε τόσο ο Στέφανος Αϊβαζίδης (φωτό δεξιά) όσο και ο Ανδρέας Γαλάνης (φωτό αριστερά). Ο τελευταίος γύρισε με ένα χάλκινο μετάλλιο στις αποσκευές του

Ο Ανδρέας Γαλάνης και ο Μιχάλης Παπαλάμπρος γύρισαν από τη Γλασκώβη με ένα
χάλκινο μετάλλιο στις αποσκευές τους. Μαζί με τον Στέφανο Αϊβαζίδη, τον
Στέφανο Δρετάκη, τον Θανάση Παπαϊωάννου και τον Κωνσταντίνο Σταυρόπουλο
παιδεύτηκαν με δύσκολες εξισώσεις από τις 19 έως και τις 30 Ιουλίου. Είναι
παιδιά που δεν βαρυγκωμούν μπροστά στα δύσκολα μαθηματικά προβλήματα, δεν
δυσανασχετούν στη θέα και μόνο μιας άσκησης Τριγωνομετρίας, δεν… αντιγράφουν
από το λυσάρι τις λύσεις. Αντίθετα, γοητεύονται από τη γλώσσα των αριθμών.
«Βλέπουν πίσω από τα Μαθηματικά τη δημιουργία, την πρόκληση», εξηγεί ο
μαθηματικός κ. Ιωάννης Τυρλής, γενικός γραμματέας της Ελληνικής Μαθηματικής
Εταιρείας και καθηγητής Λυκείου.

Απ’ τον «Θαλή» στον «Ευκλείδη». Για να φθάσουν οι έξι μαθητές στη
Γλασκώβη πέρασαν από έναν εσωτερικό και έναν βαλκανικό διαγωνισμό. «Αρχικά
ήταν ο διαγωνισμός “Θαλής” που διεξάγεται κάθε χρόνο με ευθύνη της Μαθηματικής
Εταιρείας. Δεκαπέντε χιλιάδες μαθητές, από τη Β’ Γυμνασίου έως και τη Γ’
Λυκείου, από όλη την Ελλάδα, κάθονται εθελοντικά στα θρανία και λύνουν
ασκήσεις». Τα θέματα θεωρούνται δύσκολα. «Απαιτούν άριστη γνώση των
Μαθηματικών, αλλά προϋποθέτουν ακόμη φαντασία, πρωτοβουλίες, εναλλακτικούς
τρόπους σκέψης», λέει ο κ. Τυρλής. Κοινή διαπίστωση των διορθωτών είναι ότι
για να πετύχεις διάκριση απαιτούνται συνδυασμοί ιδεών, κομψότητα διατύπωσης
και επινοητικότητα, που καλλιεργούνται μόνο αν αγαπάς – πραγματικά – τα
Μαθηματικά.

Οι 1.500 μαθητές με την υψηλότερη βαθμολογία προχωρούν στη 2η φάση που έχει
την… κωδική ονομασία «Ευκλείδης». Οι 300 καλύτεροι από αυτούς αντιμετωπίζουν
αλλήλους στον διαγωνισμό «Αρχιμήδης» – όπου και διακρίνονται οι έξι καλύτεροι.
«Η κάθε βαθμίδα εξετάσεων περιλαμβάνει και δυσκολότερες ασκήσεις», λέει ο
καθηγητής. Τα θέματα συντάσσονται από ομάδα καθηγητών – μελών της Μαθηματικής
Εταιρείας. «Μαθηματικούς Γυμνασίου, Λυκείου, φροντιστές αλλά και
πανεπιστημιακούς και διαφέρουν από αυτά των σχολικών εξετάσεων». Τελευταίο
στάδιο, πριν από την τελική επιλογή, αποτελούν οι Βαλκανικοί Αγώνες. «Φέτος
συμμετείχαν 8 χώρες με εξαμελείς ομάδες. Οι Έλληνες μαθητές διακρίθηκαν με δύο
αργυρά και με δύο χάλκινα μετάλλια».

Για όσους αναζητούν. Οι επαναλαμβανόμενες εξετάσεις δεν πτοούν όσους
λαμβάνουν μέρος. «Αντίθετα, μας βοηθάνε να κατανοήσουμε τον ανθρώπινο νου και
το πώς αυτός αναπτύσσει συγκεκριμένες ικανότητες», εξηγεί ο Μιχάλης
Παπαλάμπρος, μαθητής του 1ου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών και κάτοχος πλέον
αργυρού μεταλλίου, ενώ ο Ανδρέας Γαλάνης, μαθητής Α’ Λυκείου του 8ου Λυκείου
Αμαρουσίου, συμπληρώνει ότι «τα Μαθηματικά αναφέρονται σε εκείνους που
αναζητούν την “αιτιακή σχέση” των πραγμάτων. Ή, αλλιώς, είναι η τέχνη του να
προσεγγίζεις την καρδιά των προβλημάτων».

Τα Μαθηματικά βοηθούν στην αντιμετώπιση των καθημερινών προβλημάτων της ίδιας
της ζωής, εξηγεί ο Στέφανος Αϊβαζίδης, μαθητής Γ’ Λυκείου, του 12ου Λυκείου
Πειραιά.

Οι Ολυμπιακοί Μαθηματικοί Αγώνες διεξάγονται κάθε χρόνο και σε διαφορετική
χώρα. Διαρκούν δύο ημέρες, ενώ διοργανώνονται ταυτόχρονα δραστηριότητες,
εκδρομές και εκδηλώσεις που φέρνουν όλους τους συμμετέχοντες πιο κοντά. «Είναι
σαν να πήγαμε διακοπές», όπως εξηγεί ο Μιχάλης.

Το 2003 θα γίνουν στην Ιαπωνία, ενώ το 2004 θα φιλοξενηθούν στην Αθήνα τις
τελευταίες ημέρες του Ιουλίου – ελάχιστες ημέρες πριν από τους… άλλους Ολυμπιακούς.

* Όλα τα θέματα των Διεθνών Μαθηματικών Ολυμπιάδων από το 1959 έως
σήμερα με τις λύσεις τους υπάρχουν στην ειδική έκδοση της Ελληνικής
Μαθηματικής Εταιρείας «Διεθνείς Μαθηματικές Ολυμπιάδες 1959 – 2000».
Επιμέλεια: Α. Φελλούρης, Π. Βλάμος, Α. Δούναβης, Σ. Λουρίδας και Ε. Ράππος.
Κοστίζει 30 ευρώ.

Ανατολικής… εμπνεύσεως

Η πρώτη Διεθνής Μαθηματική Ολυμπιάδα έγινε το 1959 στο Βουκουρέστι της
Ρουμανίας. Την πρωτοβουλία για τη διοργάνωση είχε η Ρουμανική Εταιρεία
Μαθηματικών και Φυσικής.

Τα πρώτα χρόνια της διοργάνωσης συμμετείχαν μόνον οι χώρες του ανατολικού
μπλοκ.

Η πρώτη μη ευρωπαϊκή χώρα που έλαβε μέρος ήταν η Μογγολία το 1964. Οι Ηνωμένες
Πολιτείες της Αμερικής συμμετείχαν για πρώτη φορά το 1974 στο Βερολίνο, ενώ η
Ελλάδα το 1975, στη Σόφια της Βουλγαρίας. Εκατόν τριάντα οκτώ Έλληνες μαθητές
έλαβαν μέρος στους αγώνες μέχρι σήμερα, ενώ έχουμε κατακτήσει 10 αργυρά και 29
(μαζί με τα δύο φετινά) χάλκινα μετάλλια.

Ελληνόπουλα οι νεώτεροι

Κορυφαία θέση στις τελευταίες Ολυμπιάδες καταλαμβάνουν οι ομάδες των
Βαλκανικών χωρών. Ρουμανία, Βουλγαρία αλλά και Τουρκία έχουν συνήθως πολύ
γερές ομάδες. «Γι’ αυτό άλλωστε και η Βαλκανιάδα που προηγείται των Ολυμπιακών
είναι μια πολύ καλή “προπόνηση” για τους μαθητές μας», συμπληρώνει ο
γραμματέας της Μαθηματικής Εταιρείας κ. Ιωάννης Τυρλής. «Η ελληνική ομάδα,
πάντως, έχει τον μικρότερο μέσο όρο ηλικίας, με περισσότερα παιδιά της Α’ και
Β’ Λυκείου, καθώς οι τελειόφοιτοι τρέχουν στα φροντιστήρια και δεν
προλαβαίνουν, ενώ έχουν και το άγχος της εισόδου στο Πανεπιστήμιο. Στις άλλες
χώρες της Ε.Ε., ακόμα και τα αναπληρωματικά μέλη των ομάδων έχουν δικαίωμα
ελεύθερης πρόσβασης στα ΑΕΙ», συμπληρώνει – με νόημα – ο κ. Τυρλής. Τα βραβεία
μοιράζονται όσοι συγκεντρώσουν την υψηλότερη βαθμολογία – και δεν συνοδεύονται
από χρηματικό βραβείο ή κάτι άλλο.