Ο μύθος των αρχείων της Στάζι

Η κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού το 1989 επηρέασε εμμέσως και την
ελληνική τρομοκρατία. Τα αρχεία της Στάζι περιελάμβαναν σχετικές πληροφορίες
για πρόσωπα και γεγονότα. Αν και οι πληροφορίες αυτές περιήλθαν σε γνώση της
ελληνικής κυβέρνησης περί τα μέσα της δεκαετίας του ’90, καμία δικαστική
κίνηση δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα.

Πρόσφατα κυκλοφόρησε στη Γαλλία ένα φιλοσοφικό βιβλίο με τίτλο «Για μια
φωτισμένη καταστροφολογία». Συγγραφέας ο Ζαν Πιερ Ντιπουί. Η βασική θέση του
βιβλίου, κάπως απλοποιημένη, είναι ότι «η ανθρωπότητα θεωρεί κάτι πιθανό, μόνο
εφόσον συμβεί».

Με την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού άνοιξαν στο κοινό τα αρχεία της Στάζι (φωτό) για τις επιχειρήσεις στο εσωτερικό της χώρας

Η παρατήρηση αυτή έχει εφαρμογή και σε όσα συνέβησαν το 1989. Οι πάντες
θεωρούσαν απίθανη την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, που συμπαρέσυρε, τη
μία μετά την άλλη, τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης – μέχρις ότου συνέβη!
Μεταξύ των χωρών, όπου το καθεστώς έγινε «σκόνη», ήταν και η Ανατολική
Γερμανία. Το πρωτοφανές αυτό γεγονός δεν ήταν χωρίς συνέπειες. Η χώρα αυτή
είχε ένα πανίσχυρο σύστημα μυστικών υπηρεσιών, με δράση τόσο εντός όσο και
εκτός των συνόρων της.

Διαφάνεια

Η διάκριση αυτή ίσχυσε και μετά το τέλος της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας.
Μετά την ενοποίηση των δύο Γερμανιών, επελέγη από τη Βόννη η διαφάνεια για το
ιστορικό παρελθόν. Έτσι, άνοιξαν στο κοινό τα αρχεία της Στάζι για τις
επιχειρήσεις στο εσωτερικό της χώρας. Καθένας μπορούσε πλέον να αναζητήσει τον
φάκελό του και να δει ποιος τον κατέδιδε. Τούτο είχε συχνά τραυματικές
συνέπειες. Ζευγάρια, κολλητοί φίλοι, συνάδελφοι και συγγενείς είδαν στο
πρόσωπο του «δικού τους ανθρώπου» έναν χαφιέ της ασφάλειας που έγραφε
αναφορές.

Στο εξωτερικό

Αυτά στο εσωτερικό. Στο εξωτερικό; Εδώ δεν τηρήθηκε καθόλου η αρχή της
διαφάνειας. Σύμφωνα με πηγές που έχουν γνώση του θέματος, «για τα διεθνή
δίκτυα της Στάζι δεν αποκαλύφθηκε τίποτε. Τα πήραν “στη χονδρική” οι
Αμερικανοί. Κάποιοι από τους πράκτορες της υπηρεσίας σε ξένες χώρες “κάηκαν”
σιωπηρά. Και κάποιοι συνέχισαν, αλλάζοντας απλώς εργοδότη». Αλήθεια ή ψέματα;
Στον κόσμο των μυστικών υπηρεσιών η διάκριση δεν σημαίνει και πολλά πράγματα.

Το διεθνές κομμάτι των αρχείων της Στάζι ήταν χρήσιμο για κάποιες «ανοιχτές»
υποθέσεις – ανάμεσά τους και για την τρομοκρατία στην Ελλάδα. Τα σχετικά
τμήματα παρέλαβε η ελληνική κυβέρνηση περί τα μέσα της δεκαετίας του ’90,
υπουργός Δημόσιας Τάξης ήταν τότε ο Στέλιος Παπαθεμελής. Έκτοτε, αν και το
ΠΑΣΟΚ παραμένει στην κυβέρνηση, δεν υπήρξε καμία εξέλιξη, ενώ δημιουργήθηκε
μια τεράστια «μυθολογία» για το περιεχόμενό τους.

Πηγές με γνώση του περιεχομένου των αρχείων που παρέλαβε η Ελλάδα παραδέχονται
ότι περιλαμβάνουν ενδιαφέρουσες πληροφορίες. Πιο συγκεκριμένα, η Στάζι
απεκάλυψε το λεγόμενο «διεθνές πρόσωπο» της ελληνικής τρομοκρατίας. Επί
χρόνια, οι διώκτες της 17Ν αναζητούσαν τις διεθνείς διασυνδέσεις της με την
ελπίδα ότι αν «έσπαγε» κάποιος σύνδεσμος του εξωτερικού θα μπορούσαν να βάλουν
«το πόδι στην πόρτα» της οργάνωσης.

Η προμήθεια όπλων

Πράγματι, η ευρωπαϊκή τρομοκρατία σε Ιταλία, Γαλλία και Γερμανία εξαρθρώθηκε,
δεν βρέθηκε όμως καμία διασύνδεση με την 17Ν. Διασύνδεση δεν βρέθηκε ούτε με
το μωσαϊκό τρομοκρατικών οργανώσεων της Μέσης Ανατολής, πολλές από τις οποίες
έχουν κατά καιρούς διαβρώσει Αμερικανοί και Ισραηλινοί.

Η εμμονή της 17Ν να αντλεί τον οπλισμό της από κλοπές στο εσωτερικό (Συκούριο,
Βύρωνας, Πολεμικό Μουσείο) κατέστησε αδύνατη την προσέγγισή της μέσω ξένου
«προμηθευτή» που να έχει καεί ή εντοπισθεί.

Για τις σχέσεις της 17Ν με την τουρκική Ντεβ Σολ δεν είναι – προς το παρόν
τουλάχιστον – πολλά πράγματα γνωστά. Πάντως, ούτε εκεί βρέθηκε «αδύναμος
κρίκος» από τις τουρκικές αρχές.

Έλειπαν οι αποδείξεις

Η διαπίστωση ότι η 17Ν ήταν μια «γηγενής οργάνωση» επιβεβαιώθηκε από τα αρχεία
της Στάζι. Η ελληνική τρομοκρατία είχε διεθνή διάσταση, μόνο που, όπως
επισημαίνει και η έκθεση Νασιάκου που δημοσιοποίησαν «ΤΑ ΝΕΑ», τη χειριζόταν ο
ΕΛΑ. Ήταν η γνωστή διασύνδεση του ΕΛΑ με την ομάδα του Κάρλος, που εξέθεσε την
οργάνωση στα αρχεία του Στάζι. Κινούμενο σε πολλές χώρες και μπλεγμένο στη
«σφηκοφωλιά» της Μέσης Ανατολής, όπου συγκεκριμένες χώρες χρησιμοποιούσαν την
τρομοκρατία ως όπλο άσκησης εξωτερικής πολιτικής κατά τη δεκαετία του ’80
(ανάμεσά τους η Λιβύη και η Συρία), το σύστημα του «Κάρλος» ήταν διαβρωμένο
από τις δυτικές μυστικές υπηρεσίες.

Πηγές που γνωρίζουν το θέμα, επισημαίνουν ότι τα αρχεία της Στάζι απεκάλυψαν
«πρόσωπα και πράγματα στις ελληνικές αρχές» σε σχέση με τον ΕΛΑ και τον διεθνή
ρόλο του. Όπως αναφέρει σχετικά η έκθεση Νασιάκου, «τις διεθνείς σχέσεις του
ελληνικού επαναστατικού κινήματος διατηρούσε ο ΕΛΑ. Αποτέλεσμα τέτοιων
επιρροών, που ανιχνεύονται στα αρχεία της Στάζι, θεωρούνται οι επιθέσεις κατά
του Σαουδάραβα πρέσβη (1983, πρώτη τηλεχειριζόμενη βόμβα τρομοκρατών εν
Ελλάδι) και της Pub Oscar (1988) από τον ΕΛΑ, η επιχείρηση «DOMENIQUE» που δεν
υλοποιήθηκε ποτέ (δολοφονία διευθυντή Πεσινέ) κ.λπ.». Αντιθέτως, η ίδια έκθεση
καταλήγει ότι διεθνείς επαφές είχε η 17Ν όχι απευθείας, αλλά «στο μέτρο που
συνδέεται με τον ΕΛΑ». Η σχέση των δύο οργανώσεων φαίνεται να τεκμηριώνεται,
τουλάχιστον στην πρώτη φάση της δράσης τους. Παραδείγματος χάριν, η ίδια
έκθεση, αναφερόμενη στα ευρήματα των δεμάτων της Πάρνηθας που θεωρείται ότι
ανήκαν στην 17Ν, επισημαίνει ότι «προκύπτει ότι “στόχοι” (AEG, Μπάμπαλης), για
τους οποίους είχε συλλέξει στοιχεία η 17Ν, χτυπήθηκαν από τον ΕΛΑ».

Κατά μία εκδοχή, η επιχειρησιακή αδρανοποίηση του ΕΛΑ από τα μέσα της
δεκαετίας του ’90 θεωρείται παρενέργεια των αρχείων της Στάζι. Αν η οργάνωση
δρούσε, απλώς θα έδινε την ευκαιρία στις αρχές να κινηθούν. Δεν ήταν ο
Πειραιάς η αρχή του τέλους της 17Ν;

Η λεπτομέρεια είναι κρίσιμη και, σύμφωνα με πηγές που έχουν γνώση των ερευνών,
εξηγεί γιατί δεν υπήρξαν ως τώρα συλλήψεις. «Τα αρχεία ξένων μυστικών
υπηρεσιών», λέγεται, «δεν αποτελούν σε μια δημοκρατία αποδεικτικό υλικό που να
δικαιολογεί ποινική δίωξη κατά των προσώπων που κατονομάζονται σε αυτά».
Πράγματι, τα αρχεία θα μπορούσαν να είναι «χαλκευμένα» ή «προβοκατόρικα» και
γενικώς αναξιόπιστα. Το θέμα εξέτασε στις αρχές του 2002 και η κυβέρνηση
Σημίτη σε ανώτατο επίπεδο. Είναι γνωστό ότι ο εισαγγελέας Γιάννης Διώτης
ασχολήθηκε με το θέμα των αρχείων της Στάζι, κάνοντας ταξίδια και στο
εξωτερικό. Εκρίθη όμως ότι η πληροφόρηση που αποκτήθηκε δεν μπορούσε να
δικαιολογήσει δίωξη.

Έτσι, οι ελληνικές διωκτικές αρχές ξεκίνησαν (και συνεχίζουν) μια έρευνα με
στόχο την εύρεση αποδεικτικού υλικού που να μπορεί να δικαιολογήσει δικαστικές
κινήσεις. Πηγές με γνώση του θέματος εξηγούν ότι «οι κινήσεις αυτές θα
υπάρξουν μόνο στο μέτρο που βρεθούν επαρκή αποδεικτικά τεκμήρια, τα οποία να
μπορούν να συνδεθούν με υπόπτους είτε αυτοί κατονομάζονται στα αρχεία της
Στάζι είτε όχι». Είναι η γραμμή της «δεμένης υπόθεσης» που υιοθέτησε για την
τρομοκρατία το υπουργείο Δημόσιας Τάξης.