Ζωές σκαμμένες στους βράχους

Ήταν δεν ήταν τεσσάρων χρόνων ο μπόμπιρας στη γειτονιά του κάστρου, ψηλά
στο Νέβσεχιρ – την παλιά Νεάπολη. Είδε τα δύο πούλμαν, έτρεξε πιο κοντά, δεν
πλησίασε όμως, κάθησε ανακούρκουδα μπροστά σε μια πόρτα και φώναξε: «Από πού
έρχεστε;». «Από την Ιστανμπούλ». «Ε, ακούσατε, τ’ ακούσατε», σηκώθηκε και
διαλαλούσε με έξαψη στους φίλους του, «από την Ιστανμπούλ είναι!». Δεν είχε
μάθει ακόμη να ξεχωρίζει τους ανθρώπους σε δικούς του και ξένους, και, κυρίως,
η Πόλη ήταν για κείνον ένα όνειρο… Κατάλαβα, ξαφνικά, πόσο μακριά στα βάθη
της Ανατολής ήμασταν.

«Κι εσείς βόλτα; Κι εμείς». Με τα παιδιά να περπατούν γύρω τους, οι δύο γυναίκες συνέχισαν τον περίπατό τους στις γειτονιές κοντά στο κάστρο του Νέβσεχιρ (πάνω). Οι μικροί μαθητές στο Προκόπι (αριστερά) χαιρέτησαν τους Έλληνες με ενθουσιασμό . Η Κωνσταντινούπολη φαντάζει πολύ μακριά για τους κατοίκους της Καππαδοκίας, της περιοχής με τους αλλόκοτους βράχους (δεξιά)

Ήμασταν στην Καππαδοκία. «Ο ΑΣΠ στην Καππαδοκία με τον Πατριάρχη», έτσι έγραφε
η ανακοίνωση στην «Απογευματινή» της Κωνσταντινούπολης, τη μία από τις δύο
καθημερινές ελληνικές εφημερίδες της μειονότητας: περιήγηση, οργανωμένη από
τον Αθλητικό Σύλλογο του Πέρα, επίσκεψη στο σπίτι όπου είχε ζήσει ο Αϊ-Γιάννης
ο Ρώσος και πατριαρχικές λειτουργίες στην εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και
Ελένης, στη Σινασό η πρώτη, υπαίθριες οι άλλες δύο, στο Προκόπι και στην
κοιλάδα της Ζέλβε.

Τέσσερις μέρες. Σινασός, Προκόπι, Κόραμα, Νέβσεχιρ, Νίγδη, Μαλακοπή. Και ο
Αργαίος με την αιωνίως χιονισμένη κορφή. Πάνε εκατομμύρια χρόνια από τότε που
ξέβρασε, αυτός και το Χασάν Νταγ, τη λάβα του για να δημιουργηθεί αυτό το
εξωτικό τοπίο – μονόλιθοι, κώνοι, δόντια, σπαθιά, άσπρα, τριανταφυλλιά και
ανοιχτοπράσινα. Μερικές χιλιάδες χρόνια από τότε που άρχισαν να λαξεύονται οι
υπόγειες πόλεις – τριάντα έξι έχουν βρεθεί ώς τώρα. Και κάπου χίλια χρόνια από
τότε που άρχισαν να σκάβονται οι εκκλησιές, τα μοναστήρια, τα ασκηταριά και τα
σπίτια των βράχων.

«Προχωρούσαμε μέσα στα πιο αλλόκοτα σχήματα που μπορεί να χωρέσει ο νους του
ανθρώπου… όπου υπήρχε λίγο χώμα, το άσπρο χώμα της Καππαδοκίας, αχλαδιές,
βερικοκιές, αμπέλια…» έγραφε ο Σεφέρης στο «Τρεις Μέρες στα Μοναστήρια της
Καππαδοκίας» – ήταν καλοκαίρι – του ’52; – όταν είχε πάει και δεν θα είχε δει
τις παπαρούνες, που έχουν ένα αλλόκοτο πορτοκαλί χρώμα. Και οι άνθρωποι ζουν
ακόμη μέσα στους βράχους. Κοίταζα γύρω μου στη Σινασό (έχει δυο χιλιάδες
κατοίκους σήμερα) και στο Προκόπι (15.000). Είναι τέτοια η θέση τους, που δεν
μπορεί να μην είναι το σπίτι σου με κάποιο τρόπο, σε κάποιο σημείο μέσα σε
βράχο.

Η συγκίνηση.Ένας άνθρωπος καθόταν σ’ ένα παγκάκι της μικρής πλατείας
έξω από την εκκλησία και κάπνιζε, την ώρα που γινόταν η λειτουργία.
Ηλικιωμένος, κουστουμαρισμένος και – μου φάνηκε – συγκινημένος. Τον χαιρέτησα.
Ήταν ο πρώην δήμαρχος της Σινασού, Ιμπραχίμ Μποζ. Ήταν πράγματι συγκινημένος.
Εκείνος είχε απομακρύνει, πριν από δέκα χρόνια, το σιδεράδικο που λειτουργούσε
μέσα στην εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης και είχε βάλει να
καθαρίσουν τον χώρο. Με πήγε και είδα ένα σπίτι μέσα στον βράχο.

Μέσα στον βράχο ήταν και το σπίτι του αγά στο Προκόπι, ο στάβλος του δηλαδή,
όπου έζησε σκλάβος ο Αϊ-Γιάννης ο Ρώσος. Ανεβήκαμε την κακοτράχαλη ανηφοριά
για να πάμε στο σπίτι, παρέα με τον άνθρωπο που ήταν η αιτία να μεταλάβουμε
ειρήνη στην Καππαδοκία: τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο.

Το δώρο. Δεν πρόλαβα να φωτογραφίσω τη σκηνή που ένας χωριάτης, την ώρα
που κατεβαίναμε, τον πλησίασε και του χάρισε το αρνάκι που κρατούσε στην
αγκαλιά του. (Πήραμε το αρνάκι στο δικό μας πούλμαν και ο Σάββας από τον ΑΣΠ
μου είπε ότι θα το πάνε στη Θεολογική Σχολή στη Χάλκη).

Δεν ξέρω πού έμεναν οι δύο μικρομάνες, τρία παιδιά η κάθε μια, που συνάντησα
κατεβαίνοντας από το κάστρο του Νέβσεχιρ, αλλά αυτές είχαν νομίζω άλλα
ντέρτια. «Για βόλτα», απάντησα στη συνηθισμένη ερώτηση «για τι έχετε έρθει».
Με κοιτάξανε. «Εσείς, βόλτα» μού είπε η μια χαμογελώντας, «κι εμείς…». Κι
έδειξε τα παιδιά. Η άλλη κούνησε το κεφάλι της προς επίρρωσιν του σχολίου.
Μιλήσαμε λίγο ακόμα. Δεν ήταν ευχαριστημένες από τη ζωή τους…

Οι κυράδες που κάθονταν στο κατώφλι ενός σπιτιού, σ’ ένα σκιερό σοκάκι της
Νίγδης, είχαν ριγμένα στο κεφάλι τους τα παραδοσιακά μεγάλα άσπρα μαντίλια.
«Έλληνες!». Με κεράσανε τσιγάρο. «Η μάνα και η γιαγιά μου μού λέγανε ότι είχαν
γείτονες Έλληνες κάποτε εδώ» είπε η μια. «Εσύ, δηλαδή, είσαι μουχατζίρ
(πρόσφυγας);» με ρώτησε η άλλη, η πιο νέα από τις πέντε. «Κι ο άντρας μου ήταν
μουχατζίρης, δεν ξέρω από πού, είχε γαλανά μάτια, τα ίδια έχει και ο γιος
μου». Οι πιτσιρικάδες γύρω παίζανε ένα παιχνίδι: είχαν γεμίσει με νερό
πλαστικά μπουκάλια, είχαν τρυπήσει το καπάκι τους και παραβγαίνανε ποιος θα
προλάβει να καταβρέξει τον άλλον…

«Δάσος από ακατανόητα παιχνίδια» γράφει ο Σεφέρης για τη φύση της Καππαδοκίας.
Και οι άνθρωποι, μέρος της φύσης δεν είναι;