Το φάντασμα της Θάτσερ κυνηγά την Ευρώπη

Το στοιχειό. Αν κι η φωνή της δεν ακούγεται, οι ιδέες της Μάργκαρετ Θάτσερ συνεχίζουν να αντηχούν στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή

Ένα φάντασμα κυνηγά την Ευρώπη, το φάντασμα της Μάργκαρετ Θάτσερ. Από τότε που
αρρώστησε, το φθινόπωρο, και οι γιατροί της την προειδοποίησαν να απέχει από
δημόσιες συζητήσεις, η κυρία Θάτσερ παραμένει σιωπηλή σαν στοιχειό. Αν η φωνή
της όμως δεν ακούγεται, οι ιδέες της συνεχίζουν να αντηχούν στην ευρωπαϊκή
πολιτική σκηνή.

Οι προειδοποιήσεις για επικίνδυνη εξάπλωση του θατσερισμού εκτοξεύονται εκ
νέου από την πλευρά αριστερών πολιτικών.

Στην Ισπανία, την ώρα που τα εργατικά συνδικάτα συγκεντρώνουν τις δυνάμεις
τους για τη γενική απεργία του Ιουνίου, εν όψει της ευρωπαϊκής συνόδου της
Σεβίλλης, επιτίθενται στον πρωθυπουργό Χοσέ Μαρία Αθνάρ κατηγορώντας τον ότι
ακολουθεί «τις πιο συντηρητικές γραμμές της Μάργκαρετ Θάτσερ». Στη Γαλλία, οι
Σοσιαλιστές κατηγορούν τον πρόεδρο Ζακ Σιράκ ότι συναγωνίζεται τη «Σιδηρά
Κυρία» στην «καταστροφή των δημοσίων υπηρεσιών».

Σε όλη την ήπειρο, πολιτικοί νιώθουν συχνά την ανάγκη να ταχθούν υπέρ ή κατά
του θατσερισμού. Ο Βέλγος πρωθυπουργός Γκι Βέρχοφσταντ προσπαθεί ακόμη να
απαλλαγεί από την ετικέτα τού «baby Thatcher» που του κόλλησαν όταν ακόμη ήταν
νέος και ριζοσπάστης μεταρρυθμιστής. Αντίθετα, ο Ιταλός πρωθυπουργός Σίλβιο
Μπερλουσκόνι όπως και μερικοί υπουργοί του έχουν ξεκαθαρίσει πόσο πολύ
θαυμάζουν την κ. Θάτσερ και έχουν εκφράσει την πεποίθηση πως η χώρα τους
χρειάζεται μια δόση των δικών της πεπραγμένων στον τομέα της ελεύθερης αγοράς.
Στην Ολλανδία, ο Πιμ Φορτάουν, δεξιός λαϊκιστής ηγέτης που δολοφονήθηκε μόλις
πριν από τις γενικές εκλογές τον περασμένο μήνα, είχε μιλήσει για την ανάγκη
«δανεισμού» της τσάντας της κ. Θάτσερ στις μελλοντικές συναλλαγές με την Ε.Ε.
Ακόμη και ο Ζαν Μαρί Λεπέν, ο υποψήφιος της Άκρας Δεξιάς στη Γαλλία,
επικαλέστηκε την «ανδροπρέπειά» της ως αντίβαρο στα εργατικά συνδικάτα…

Ασφαλώς, μια πολιτική προσωπικότητα τόσο εκτυφλωτική όσο εκείνη είναι απίθανο
να εξαφανιστεί από το πολιτικό λεξιλόγιο. Αν όμως ο θατσερισμός παραμένει τόσο
ζωντανός στην Ε.Ε., είναι γιατί πολλές από τις μάχες που κέρδισε στη Βρετανία
δίνονται ακόμη σε άλλα σημεία της ηπείρου. Όπως γράφει όμως ο «Εκόνομιστ»,
υπάρχει και μια δόση ειρωνείας σε όλα αυτά. Όταν η κ. Θάτσερ διώχθηκε από τη
θέση της το 1990, αυτό συνέβη κατά μεγάλο μέρος διότι η στάση της απέναντι
στην Ευρώπη φόβισε πολλά ηγετικά στελέχη του κόμματός της. Η Σιδηρά Κυρία είχε
συμπεράνει ότι η Ένωση γινόταν όλο και πιο επικίνδυνη για τη χώρα της. Την
τελευταία δεκαετία έχει επανειλημμένα καταστήσει σαφές ότι αισθάνεται
προδομένη και εξαπατημένη από εκείνους που την έπεισαν να υπογράψει την Ενιαία
Ευρωπαϊκή Πράξη το 1986, η οποία, στο όνομα της δημιουργίας της ενιαίας
αγοράς, συνέβαλε στη διάβρωση της βρετανικής κυριαρχίας.

Ενώ η ίδια φοβάται πως η Ένωση ροκανίζει την κληρονομιά της στη Βρετανία,
πολλοί πολιτικοί της ευρωπαϊκής αριστεράς ανησυχούν για κάτι διαφορετικό.
Επιτίθενται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για «εξαγωγή» της φιλελεύθερης οικονομίας.
Ως αποτέλεσμα της ενιαίας αγοράς, τα εθνικά μονοπώλια έσπασαν στην Ευρώπη και
οι άλλοτε προστατευτικές οικονομίες εκτέθηκαν στον ξένο ανταγωνισμό. Οι
προτάσεις της Επιτροπής για προαγωγή ενός παν-ευρωπαϊκού κώδικα εταιρικών
εξαγορών καθώς και για τη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς οικονομικών υπηρεσιών
συνάντησαν την αντίσταση της ευρωπαϊκής αριστεράς και όσων μάχονται κατά της
παγκοσμιοποίησης, οι οποίοι θεωρούν τις ιδέες αυτές απόδειξη ότι η Ε.Ε. δεν
είναι τίποτα περισσότερο από εργαλείο των μεγάλων επιχειρήσεων.

Μήπως, λοιπόν, η Κυρία νίκησε και απλώς δεν αντιλήφθηκε τη νίκη της;
Αναπόφευκτα, δεν είναι τόσο απλό. Ως πρωθυπουργός μπορεί να μην κατάλαβε ότι ο
αντίκτυπος της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης θα ξεπερνούσε τους όρους τής αμιγώς
οικονομικής απελευθέρωσης. Είναι επίσης αλήθεια ότι για να επιτευχθεί το
πρόγραμμα της ενιαίας αγοράς, οι Βρετανοί έπρεπε να αναγνωρίσουν την ιδέα της
«κοινωνικής Ευρώπης» στη μορφή διαφόρων κανόνων, από την ασφάλεια στην εργασία
έως τις ώρες εργασίας.

Αυτό ακριβώς εξόργισε τη Θάτσερ, αφού ένοιωσε ότι το κράτος που είχε
παραγκωνίσει στη Βρετανία επανήλθε από την «πίσω πόρτα», δηλαδή από την
Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανάγκασε τη Βρετανία να μετακινηθεί πιο κοντά στο
ευρωπαϊκό «κοινωνικό μοντέλο». Για μεγάλο μέρος όμως της υπόλοιπης Ευρώπης, με
περισσότερο ρυθμισμένες αγορές εργασίας και υψηλότερα επίπεδα κρατικής
βοήθειας στη βιομηχανία, το σχέδιο της ενιαίας αγοράς οδήγησε σε μια δόση
θατσερισμού. Η ευρωπαϊκή ενότητα οδήγησε έτσι σε συμβιβασμό – και δυστυχία –
και στις δύο πλευρές του Στενού της Μάγχης.