Η οργή των ελεφάντων

Ήταν η αγαπημένη του. Την ξεχώριζε απ’ όλα τα ζώα του ζωολογικού κήπου και
της ήταν απόλυτα αφοσιωμένος. Όμως μια μέρα τον σκότωσε.

Ο Τζιμ Ρόμπσον με την αγαπημένη του Μία στον Ζωολογικό Κήπο του Λονδίνου. Δεξιά ο 34χρονος Ρίτσαρντ Χιουζ που βρήκε τραγικό θάνατο από την ελεφαντίνα Κουμάρα

Ήταν Σάββατο πρωί, το περασμένο φθινόπωρο. Δεκάδες επισκέπτες είχαν
συγκεντρωθεί στον τομέα με τους ελέφαντες στον Ζωολογικό Κήπο του Λονδίνου για
να παρακολουθήσουν την επίδειξη: Οι τρεις ασιατικοί ελέφαντες θα μετακινούσαν
τεράστιους κορμούς δέντρων. Ήταν μια μέρα σαν όλες τις άλλες για τον Τζιμ
Ρόμπσον που «συνεργαζόταν» με ελέφαντες 16 χρόνια. Και κατέληξε να γίνει μια
μέρα που δικαίωσε πλήρως το αίτημα των επισκεπτών για θέαμα, όμως, με τον πιο
απεχθή και τραγικό τρόπο. Την ώρα που οι ελέφαντες πραγματοποιούσαν το νούμερό
τους, η Μία, ένας θηλυκός ελέφαντας, έσπρωξε τον 45χρονο φύλακα στο έδαφος.
Ύστερα, τύλιξε την προβοσκίδα της γύρω από τα πόδια του ώστε να τον παγιδεύσει
και καθώς ο άνδρας καλούσε σε βοήθεια κραυγάζοντας, ο ελέφαντας, σήκωσε το ένα
του πόδι και τον χτύπησε στο κεφάλι. «Δύο άλλοι ελέφαντες – ανέφερε ένας
μάρτυρας στο δικαστήριο, κατά τη δια`δικασία διερεύνησης των αιτιών θανάτου
του φύλακα – προσπάθησαν να υπερασπιστούν τον άνθρωπο, και μπήκαν ανάμεσα σε
εκείνον και τον επιτιθέμενο ελέφαντα αλλά δεν τα κατάφεραν».

Είδε όμως ο μάρτυρας όσα πραγματικά συνέβησαν; Το ίδιο ερώτημα απασχολεί και
όσους ερευνούν άλλα δύο παρόμοια περιστατικά, στον Ζωολογικό Κήπο του Τσέστερ
και του Κεντ σε διάστημα δύο ετών. Γιατί οι τρεις ελέφαντες έγιναν δράστες
φονικών επιθέσεων;

Κατά τη δικαστική διερεύνηση για το περιστατικό του Λονδίνου ειπώθηκε ότι
πιθανόν ο ήπιος χαρακτήρας και η εσωστρεφής προσωπικότητα του φύλακα να
συνετέλεσαν στη μεταστροφή της συμπεριφοράς της άλλοτε υπάκουης Μία.

Τα αίτια.Για το κρούσμα του Κεντ, ο πολυεκατομμυριούχος ιδιοκτήτης του
Ζωολογικού Κήπου, Τζον Άσπιναλ, είπε ότι ο θηλυκός ελέφαντας Λα Πετίτ
εξοργίστηκε από την άφιξη ενός άλλου από το Ρότερνταμ με αποτέλεσμα να
σκοτώσει τον φύλακα Ντάρεν Κόκριν, 27 ετών. Ζωολόγοι χαρακτηρίζουν τη
συμπεριφορά αυτή «αναστροφή επιθετικότητας». Όσο για το Τσέστερ, η μεσήλικη
ελεφαντίνα Κουμάρα, που σκότωσε τον 34χρονο Ρίτσαρντ Χιουζ, λέγεται ότι είχε
προβλήματα υγείας, γεγονός που την έκανε οξύθυμη.

Όλα αυτά όμως μοιάζουν και λίγο «ανθρώπινα». Αν ρωτήσει κανείς έναν ειδικό της
συμπεριφοράς των ζώων, μπορεί να ακούσει τελείως διαφορετικά πράγματα. «Είναι
επικίνδυνο να αποδίδεις ανθρώπινα συναισθήματα στα ζώα. Δεν σκέφτονται έτσι»,
υποστηρίζει ο δρ Ντάουν Χόκινς, ειδικός στους ελέφαντες στη μονάδα Ερευνητικής
για τη Συμπεριφορά των Ζώων στο Εθνικό Πάρκο Μικούμι της Τανζανίας. «Αν ένας
ελέφαντας απειληθεί, θα ενεργήσει προκειμένου να εξαλείψει την απειλή. Δεν
έχουν όμως αυτό που λέμε “πρόθεση για φόνο”». Αντίθετα, οι πράξεις ενός
ελέφαντα πρέπει να αναλυθούν μία προς μία. «Κάθε ζώο μπορεί να φτάσει σε αυτό
το στάδιο, από πονόδοντο, ορμονική διαταραχή ή άλλη ασθένεια. Και έχει τρεις
επιλογές. Να συμμορφωθεί, να απομακρυνθεί ή να αντιδράσει.

Απρόβλεπτα. Στην περίπτωση των ελεφάντων, το σενάριο που επικράτησε
μπορεί να είναι παρόμοιο. «Ίσως το θύμα να έστειλε λάθος σημάδι», επισημαίνει
ο δρ Χόκινς. Αν δηλαδή ο φύλακας, αντί να φωνάζει «βοήθεια» κατόρθωνε να
διατηρήσει την ψυχραιμία του, η κατάληξη ίσως να ήταν διαφορετική.

Οι επιστήμονες δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο, η αντίδραση των άλλων δύο
ελεφάντων που προσέτρεξαν στο πλευρό του ανθρώπου, να προκάλεσε τη συνέχεια.
Και η στάση όμως των δύο γιγάντιων ζώων, μπορεί να ερμηνευθεί διαφορετικά.
«Ενδεχομένως να ενεπλάκησαν για να σώσουν τον ελέφαντα, όχι τον άνθρωπο,
νιώθοντας ότι κινδυνεύει», προσθέτει η κ. Μακ Μπράιντ.

Ο Τζιμ Ρόμπσον είχε περάσει 26 χρόνια στους ζωολογικούς κήπους δείχνοντας με
κάθε τρόπο την αφοσίωσή του στα ζώα που είχε αναλάβει. «Ήταν η οικογένειά
του», λέει ένας φίλος του. Πράγματι. Δεν παντρεύτηκε ποτέ και πέρασε όλη του
τη ζωή πραγματοποιώντας επισκέψεις σε ζωολογικούς κήπους και πάρκα σε όλο τον
κόσμο.Κι όμως, εκείνη τη μέρα του Οκτώβρη, κάτι του ξέφυγε. Κανείς από τους
συναδέλφους του δεν καταλαβαίνει τι ήταν αυτό. «Όλα τα ζώα είναι απρόβλεπτα»,
λένε απλώς. Όμως η ανάλυση της συμπεριφοράς προσφέρει κι εδώ μια θεωρία. Σε
κάθε ομάδα ζώων υπάρχει κάτι σαν σιωπηρή συμφωνία, που τα απαλλάσσει από τους
συνεχείς καβγάδες, για την τροφή για παράδειγμα. Όμως, κατά περιόδους, γίνεται
μια κίνηση ανανέωσης της ιεραρχίας. Αυτό συμβαίνει συνήθως όταν ο πρώτος
αρσενικός της ομάδας δεν αντέχει άλλο και ένας νεώτερος προβάλλει ως πρόκληση.
Στην περίπτωσή μας, λένε οι επιστήμονες, «μπορεί η Μία, η πιο ήρεμη και
ευγενική σε σχέση με τους άλλους ελέφαντες, να αποφάσισε ότι θέλει να βγει από
το παρασκήνιο και να προκαλέσει την ιεραρχία. Και ίσως εκείνη ακριβώς τη
στιγμή, ο φιλήσυχος φύλακας, να βρέθηκε στον δρόμο της».