Ρaul Samuelson Ύφεση τέλος στην παγκόσμια οικονομία

Σε ό,τι αφορά την κατάσταση της αμερικανικής οικονομίας, μπορούμε να πούμε ότι
τα χειρότερα πέρασαν. Χωρίς αμφιβολία, η ύφεση που γνώρισε το 2001 η
αμερικανική οικονομία έχει τερματιστεί ­ αν πράγματι σημειώθηκε μια
γενικευμένη ύφεση της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου. Τα νέα αυτά είναι
βέβαιο ότι θα προκαλέσουν πανηγυρισμούς στην Ευρώπη, η οποία τερμάτισε το 2001
με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της να συρρικνώνεται. Η Γερμανία, η ασθενής
αδελφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χρειάζεται μια ισχυρή ανάκαμψη της αμερικανικής
οικονομίας το 2002, προκειμένου να καταφέρει να τηρήσει τις υποχρεώσεις της,
που πηγάζουν από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Η βασική της υποχρέωση είναι να μη
χαλαρώσει τη δημοσιονομική της πολιτική προκειμένου να τονώσει την οικονομία
της.

Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ασίας θα υποδεχθούν και αυτές θετικά τα
σημάδια ανάκαμψης της αμερικανικής οικονομίας. Η Ιαπωνία, η ασθενής αδελφή
όλου του κόσμου, θα επωφεληθεί σημαντικά, αν η γενικότερη πεποίθηση ότι η
ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας θα είναι ταχεία αποδειχθεί αληθής.

Ο Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών,
μπορεί πλέον να σταυρώσει τα χέρια. Όταν χρειάστηκε στο παρελθόν κινήθηκε με
μεγάλη ταχύτητα, μειώνοντας τα επιτόκια. Μέσα σε έναν χρόνο, κατά τη διάρκεια
του οποίου η αμερικανική οικονομία ήταν εξασθενημένη, ο Άλαν Γκρίνσπαν μείωσε
τα αμερικανικά επιτόκια 11 φορές. Τώρα, μπορεί για κάποιο χρονικό διάστημα να
μη μεταβάλει τα επιτόκια. Και μην έχετε καμιά αμφιβολία. Με τα πρώτα δείγματα
«υπερβολών» στην οικονομική ανάκαμψη, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων
Πολιτειών θα αρχίσει να αυξάνει τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια από το τωρινό
επίπεδο του 1,75%.

Η γνώμη μου είναι ότι δεν πρέπει να πιστώνουμε την επιτυχία της ανάκαμψης της
αμερικανικής οικονομίας αποκλειστικά στη νομισματική πολιτική. Από τις
τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται
ντε φάκτο σε ένα είδος πολέμου. Ήδη, οι στρατιωτικές δαπάνες έχουν αυξηθεί
σημαντικά. Και θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο, όταν το μέτωπο των επιχειρήσεων
θα εξαπλωθεί σταδιακά πέρα από το Αφγανιστάν.

Τα πειράματα

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Ελεγχόμενα πειράματα δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν στην επιστήμη της
οικονομίας. Ωστόσο, γνωρίζουμε κάτι πολύ σημαντικό από την οικονομική ιστορία.
Ο μεγάλης διάρκειας πόλεμος εναντίον του Ναπολέοντα δημιούργησε τις βάσεις,
στη Βρετανία και την υπόλοιπη Ευρώπη, για μια οικονομική έκρηξη στις αρχές του
18ου αιώνα. Όταν ξέσπασε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, ακόμη και πριν από την
είσοδο των Ηνωμένων Πολιτειών στο πλευρό των συμμάχων, η αμερικανική
οικονομική δραστηριότητα, το επίπεδο τιμών και η απασχόληση σημείωσαν
σημαντική αύξηση.

Τι ήταν αυτό που έφερε τη γερμανική οικονομία στην έξοδο της μεγάλης
οικονομικής κρίσης της δεκαετίας του ’30; Η έξυπνη οικονομική πολιτική του
Χίτλερ; Το μόνο που χρειάστηκε για να δώσει δουλειά στους πολλούς Γερμανούς,
οι οποίοι ήταν άνεργοι ­ περίπου ένας στους τέσσερις ­, ήταν να αρχίσει ένα
πρόγραμμα μεγάλων στρατιωτικών δαπανών για την προετοιμασία ενός πολέμου
εκδίκησης εναντίον αυτών που είχαν επιβάλει τη Συνθήκη των Βερσαλλιών. Είναι
περιττό να αναφέρουμε πως και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος επιβεβαίωσε τον κανόνα
ότι η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών ενισχύει την οικονομία.

Πάντοτε, σε μια δημοκρατία, οι αντιπολιτευόμενες πολιτικές δυνάμεις καθορίζουν
πόσο αυστηρή θα είναι η δημοσιονομική πολιτική. Κατά τη διάρκεια της εκλογικής
αναμέτρησης για την προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών, το 2000, ο δημοκρατικός
υποψήφιος Αλ Γκορ επιχειρηματολόγησε εναντίον της χαλάρωσης της δημοσιονομικής
πολιτικής με τη μορφή της μείωσης της φορολογίας που πρότεινε ο Τζορτζ Μπους
και ευνοούσε κυρίως τους πιο εύπορους Αμερικάνους. Εκείνη την περίοδο, ουδείς
μπορούσε να αποδεχθεί ότι τα χρήματα του αμερικανικού ασφαλιστικού συστήματος
θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να χρηματοδοτήσουν ελλείμματα.

Αυτό, όμως, ίσχυε τότε. Τότε, που η χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης είχε
μια μεγάλη φούσκα μέσα της και υπήρχε δουλειά για όλους, ακόμη και για τους
λιγότερο ειδικευμένους εργάτες που ανήκαν σε μειονότητες. Το τώρα, όμως, είναι
τώρα. Υποστηρίζοντας έναν πρόεδρο ο οποίος ηγείται της εκστρατείας εναντίον
της μελλοντικής τρομοκρατίας, το αμερικανικό Κογκρέσο χωρίς καμία διαφωνία
δίνει το «φως» στην αμερικανική κυβέρνηση «να επιτεθεί στα κεφάλαια του
ασφαλιστικού συστήματος». Μόνο οι διδάκτορες Οικονομικών κατανοούν ακριβώς τι
σημαίνουν οι λέξεις μέσα στα εισαγωγικά. Οι προσδοκίες, πλέον, αφορούν σε μια
ταχεία ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας την περίοδο 2002-2003. Μήπως σας
λέω ότι τα πάντα είναι πλέον τέλεια στο μέτωπο της οικονομίας; Όχι. Η
οικονομική ζωή είναι μια συνεχής παρτίδα σκακιού. Ο έμπειρος οικονομολόγος
προσπαθεί να προβλέψει τις επόμενες κινήσεις.

Πολιτικές εξελίξεις

Άλαν Γκρίνσπαν. Ο πρόεδρος της κεντρικής αμερικανικής τράπεζας θεωρείται βέβαιο ότι θα αυξήσει τα επιτόκια, στην περίπτωση που η οικονομία των ΗΠΑ ανακάμψει με ταχείς ρυθμούς

Οι επερχόμενες πολιτικές εξελίξεις πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο
ανησυχίας. Ο υφυπουργός Άμυνας κ. Πολ Βόλφοβιτς, η σύμβουλος εθνικής ασφάλειας
Κοντολίζα Ράις και πιθανόν ο αντιπρόεδρος των

ΗΠΑ κ. Ρίτσαρντ Τσέινι φαίνεται πως προετοιμάζουν την ανάληψη δράσης εναντίον
του Ιράκ. Το Ιράκ δεν είναι το μικρό και ερημωμένο Αφγανιστάν. Όπως και στον
Πόλεμο του Περσικού Κόλπου, το 1991, οι υψηλής τεχνολογίας αεροπορικές
επιδρομές μπορούν να καταστρέψουν εγκαταστάσεις του στρατού τού Σαντάμ
Χουσεΐν. Μπορεί όμως να γίνει αυτό χωρίς να χαθούν εκατοντάδες ή χιλιάδες ζωές
αθώων πολιτών. Τι θα συμβεί άραγε στην επόμενη κίνηση της παρτίδας σκακιού που
λέγεται παγκόσμια συμμαχία εναντίον της τρομοκρατίας, στην οποία ηγείται η
Αμερική και η Βρετανία; Επιπλέον, εφόσον στο Αφγανιστάν δεν έχουμε ακόμη δει
μια σταθερή δημοκρατία ως διάδοχο του καθεστώτος των Ταλιμπάν, μπορούμε να
είμαστε σίγουροι ότι θα δημιουργηθεί και στο Ιράκ έναν σταθερό καθεστώς
αντίθετο με τον Σαντάμ Χουσεΐν;

Οι πόλεμοι μπορούν να αρχίσουν πολύ εύκολα. Οι πόλεμοι είναι δημοφιλείς στην
αρχή τους. Οι τυμπανοκρουσίες και οι πατριωτικές ομιλίες έρχονται πρώτες. Όπως
η νότια αμερικανική συνομοσπονδία έμαθε κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού
Εμφυλίου Πολέμου και όπως οι ηττημένοι πολίτες του χιτλερικού Ράιχ έμαθαν την
περίοδο 1944-45, τα κακά μαντάτα του πολέμου εμφανίζονται στο τελείωμά του.

Πάντως, ότι και αν φέρει το μέλλον στον ελεύθερο κόσμο, αυτό δεν πρόκειται να
καταγραφεί στα χρηματιστήρια και τις οικονομικές στατιστικές των επόμενων 18
μηνών. Για το ορατό μέλλον, η παγκόσμια οικονομία φαίνεται να έχει κάνει μια
στροφή προς το καλύτερο.

(c) Los Angeles Times Syndicate International

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης, Γιώργος Κανελλόπουλος