Κριτική σε όλους με τα μάτια του τεχνοκράτη

Η Τράπεζα της Ελλάδος ήταν φέτος αρκετά τολμηρή ­ για τα δεδομένα της ­ στην
έκθεσή της για τη νομισματική πολιτική, την οποία κατέθεσε ο διοικητής της κ.
Λουκάς Παπαδήμος την περασμένη εβδομάδα στη Βουλή.

Όχι μόνο διατύπωσε εκτιμήσεις που αποκλίνουν από τις κυβερνητικές για την
ανάπτυξη και τον πληθωρισμό, αλλά και απηύθυνε προειδοποιήσεις σε κυβέρνηση,
εργαζομένους και εργοδότες να υιοθετήσουν συγκεκριμένη συμπεριφορά, καθένας
ανάλογα με τον ρόλο του, για να μην κινδυνεύσει η σταθερότητα και η
ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Στην πραγματικότητα, τα στοιχεία που η ίδια η έκθεση περιέχει, οδηγούν σε πολύ
πιο αποκαλυπτικά συμπεράσματα από αυτά που με διπλωματικό τρόπο διατυπώνουν οι
τεχνοκράτες της κεντρικής τράπεζας. Ξεκινώντας από τους μισθούς, η έκθεση
επισημαίνει την ανάγκη να συγκρατηθούν οι διεκδικήσεις για αυξήσεις, στο
πλαίσιο της νέας γενικής συλλογικής σύμβασης εργασίας. Τονίζοντας ότι τα
προηγούμενα χρόνια, με εξαίρεση το 2001, η αύξηση του κόστους εργασίας στην
Ελλάδα ήταν πολύ υψηλότερη από την αντίστοιχη στη ζώνη του ευρώ, η τράπεζα
διαπιστώνει ότι το αποτέλεσμα ήταν η μείωση της ανταγωνιστικότητας. Η μείωση
της ανταγωνιστικότητας, όμως, παρατηρεί σωστά, οδηγεί σε μείωση των εξαγωγών
και συνεπώς θέτει σε κίνδυνο την ανάπτυξη και την απασχόληση. Με άλλα λόγια,
οι υπερβολικές αυξήσεις υπονομεύουν μεσοπρόθεσμα τα συμφέροντα των ίδιων των
εργαζομένων.

Όμως, ενώ αυτό είναι σωστό, δεν αφορά στον ίδιο βαθμό όλους τους εργαζομένους.
Σύμφωνα με πίνακα που δημοσιεύεται στην έκθεση, υπάρχουν αυτοί που
απολαμβάνουν αυξήσεις πολύ πάνω από την αύξηση της παραγωγικότητας και οι μη
προνομιούχοι, που δεν έχουν αντίστοιχα πλεονεκτήματα. Έτσι, ενώ οι εργαζόμενοι
στο Δημόσιο είχαν το 2001 αυξήσεις αποδοχών 7,1%, στις δημόσιες επιχειρήσεις
6,2% και στις τράπεζες 6%, οι αμοιβές των εργαζομένων στο μη τραπεζικό
ιδιωτικό τομέα αυξήθηκαν κατά 5,3% και οι κατώτατες αποδοχές κατά μόλις 3,5%.

Η ίδια εικόνα ισχύει και για τα προηγούμενα έτη, με τους δημόσιους και
τραπεζικούς υπαλλήλους και υπαλλήλους δημόσιων επιχειρήσεων να βρίσκονται σε
καλύτερη μοίρα από τους ιδιωτικούς υπαλλήλους και κυρίως τους αμειβόμενους με
τις κατώτερες αποδοχές.

Επομένως, η παραίνεση της Τραπέζης της Ελλάδος έχει μεγαλύτερη σημασία σε ό,τι
αφορά τους προνομιούχους, ενώ θα ήταν μάλλον άδικο να εξαντληθεί η
εισοδηματική λιτότητα στις ανίσχυρες ομάδες των χαμηλόμισθων ιδιωτικών
υπαλλήλων και εργατών.

Για τις επιχειρήσεις

Σε ό,τι αφορά τους εργοδότες, η έκθεση επισημαίνει ότι πρέπει να συγκρατήσουν
τις τιμές των προϊόντων τους και να μην προβούν σε αδικαιολόγητες αυξήσεις,
γιατί αυτό θα οδηγήσει σε μείωση της ανταγωνιστικότητάς τους. Επιστρατεύοντας
πάντα τη διπλωματική γλώσσα, μιλάει επίσης για «καινοτόμες και
εκσυγχρονιστικές πρωτοβουλίες που θα αφορούν την οργανωτική δομή και την
τεχνολογική υποδομή της επιχειρηματικής δραστηριότητας».

Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις καλούνται να επενδύσουν, να
αναδιοργανωθούν, να εκσυγχρονιστούν, να χρησιμοποιήσουν νέα τεχνολογία, να
καταβάλουν κι αυτές τη δική τους προσπάθεια για να επιβιώσουν και να
πραγματοποιήσουν κέρδη στο νέο ανταγωνιστικό περιβάλλον. Προφανώς, κρίνεται
ότι μέχρι στιγμής δεν έχουν καταβάλει στο βαθμό που θα μπορούσαν την ανάλογη
προσπάθεια. Αντίθετα, έχουν προχωρήσει σε αδικαιολόγητες ­ σε ορισμένες
περιπτώσεις ­ αυξήσεις των τιμών των προϊόντων τους, όπως επιβεβαιώνουν ακόμη
και τα στοιχεία για την επίπτωση του ευρώ στον πληθωρισμό. Συγκεκριμένα, η
έκθεση αναφέρει ότι η επίπτωση της μετατροπής των τιμών ήταν 0,2%, όταν στην
ευρωζώνη ήταν 0-0,16%. Προφανώς, κάποιοι επωφελήθηκαν και αυτοί δεν ήταν το
Δημόσιο και οι επιχειρήσεις του, όπως διευκρινίζει η ίδια η Τράπεζα.

Για την κυβέρνηση

Για το Δημόσιο και την κυβέρνηση, η έκθεση της Τραπέζης δεν είναι επιεικής.
Μιλά για καθυστερήσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές και δεν παραλείπει να
επισημάνει ότι οι ιδιωτικοποιήσεις δεν καθυστερούν μόνο εξαιτίας των δυσμενών
συνθηκών στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Είναι προφανές, επομένως, ότι η κεντρική
τράπεζα αποδίδει ευθύνες και στην κυβερνητική πολιτική, ή μάλλον τους
χειρισμούς που έγιναν στην προώθηση του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων.

Αλλά δεν είναι μόνο οι ιδιωτικοποιήσεις που καθυστέρησαν. Από την έκθεση
προκύπτει, χωρίς να τονίζεται, ότι έχει επίσης καθυστερήσει η εφαρμογή ενός
νέου συστήματος ελέγχου και αξιολόγησης των δαπανών του Δημοσίου, ώστε να
περιοριστούν οι σπατάλες και ότι δεν έχουν ακόμη εξυγιανθεί οι δημόσιες
επιχειρήσεις, ώστε να περιοριστούν οι επιχορηγήσεις σ’ αυτές, άρα και οι
επιβαρύνσεις του κρατικού προϋπολογισμού. Προκύπτει επίσης, εμμέσως πλην
σαφώς, ότι έχει καθυστερήσει η απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας αλλά και οι
παρεμβάσεις για τη μεγαλύτερη ευελιξία της αγοράς εργασίας.

Θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει ότι αυτή η έκθεση δίνει τροφή σε κάθε
ενδιαφερόμενο να ασκήσει κριτική ή αντιπολίτευση. Αλλά είναι επίσης γεγονός
ότι η αποστασιοποίηση της κεντρικής τράπεζας βοηθάει να φωτιστούν και
ορισμένες πτυχές της οικονομικής πραγματικότητας που η πολιτική θα ήθελε ίσως
να συγκαλύψει. Από εκεί και πέρα, οι αποφάσεις ανήκουν βεβαίως όχι στους
τεχνοκράτες, αλλά στους εκλεγμένους εκπροσώπους των πολιτών.