Ανησυχία για το κρέας

Μπορούν όσοι αγαπούν το βοδινό κρέας να κοιμούνται ήσυχοι; Χωρίς να βλέπουν
εφιάλτες με τρελές αγελάδες; Είναι τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την προστασία
της υγείας τους επαρκή; Αν επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα της έρευνας που
διεξήγαγε ο δρ Στάνλεϊ Προύζινερ, η απάντηση σε αυτά τα τρία ερωτήματα θα
είναι κατηγορηματικά αρνητική.

Σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια: έρευνα του δρος Προύζινερ θέτει εν αμφιβόλω τα υπάρχοντα μέτρα προστασίας των καταναλωτών από τις τρελές αγελάδες

Ο δρ Στάνλεϊ Προύζινερ είναι ο (Αμερικανός) επιστήμονας που πρώτος κατέδειξε
την ύπαρξη των prion, των βραδέων λοιμογόνων σωματίων που ενοχοποιούνται ως
αίτια της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών (BSE). Το 1997 τιμήθηκε για
το έργο του με βραβείο Νόμπελ. Δεν χρειάζεται, λοιπόν, περαιτέρω συστάσεις. Ας
επικεντρωθούμε στην έρευνά του, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύτηκαν χθες
στην επιθεώρηση «Proceedings of the National Academy of Sciences».

Ο δρ Προύζινερ και οι συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν
Φρανσίσκο χορήγησαν σε ποντίκια, με ενδομυϊκή ένεση, εγκεφαλικούς ιστούς από
ποντίκια και ινδικά χοιρίδια που είχαν μολυνθεί από σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια.
Και εντόπισαν, στη συνέχεια, υψηλά επίπεδα prion στους μυϊκούς τους ιστούς,
και ιδιαίτερα στους μυς των πίσω ποδιών τους. Θα αναρωτηθεί κανείς, πού
έγκειται η μεγάλη ανακάλυψη;

Τα μέτρα

Σύμφωνα με τη θεωρία που επικρατούσε μέχρι σήμερα, τα prion συγκεντρώνονται
μόνο στους ιστούς του νευρικού και του λεμφικού συστήματος των ζώων. Και όλα
τα μέτρα που έχουν λάβει οι ειδικοί για την προστασία της δημόσιας υγείας από
τη νόσο των τρελών αγελάδων – και την ανθρώπινη παραλλαγή της, την
Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ – βασίζονται στην ιδέα ότι ο μυϊκός ιστός των ζώων έχει
«ανοσία» σε αυτήν. Οι χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για παράδειγμα,
λειτουργούν επί του παρόντος βάσει του αξιώματος ότι το βόειο κρέας μπορεί να
καταστεί ασφαλές για κατανάλωση εφόσον αφαιρεθεί ο νωτιαίος μυελός και άλλα
«επικίνδυνα» μέρη.

Ο δρ Προύζινερ και οι συνεργάτες του, βέβαια, έσπευσαν να επισημάνουν ότι τα
αποτελέσματα της έρευνάς τους είναι προκαταρκτικά. Παράλληλα, όμως, είναι και
αρκετά σοβαρά ώστε να επιβάλουν την – «επείγουσα» – πραγματοποίηση περαιτέρω
ελέγχων στον μυϊκό ιστό των βοοειδών, των αρνιών καθώς και των ελαφιών.

Η Γαλλία και η Γερμανία ανταποκρίθηκαν αμέσως στην έκκληση των Αμερικανών
επιστημόνων. Ίσως διότι οι ενώσεις καταναλωτών απαίτησαν αμέσως – και επισήμως
– εξηγήσεις. Ο Μαρκ Ελοΐτ, πρόεδρος της ειδικής επιτροπής της γαλλικής
Υπηρεσίας Ασφάλειας Τροφίμων για τη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια, ανακοίνωσε πως
ήδη λαμβάνονται δείγματα από τον μυϊκό ιστό βοοειδών που έχουν προσβληθεί από
BSE και πως τα αποτελέσματα των εξετάσεων πρόκειται να ανακοινωθούν εντός της
εβδομάδας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ωστόσο, αντιμετώπισε με μεγαλύτερη επιφύλαξη την
έρευνα του δρος Προύζινερ.

«Η δομή και ο μεταβολισμός των ποντικιών δεν μπορεί να συγκριθεί με τη δομή
και τον μεταβολισμό των βοοειδών ή των ανθρώπων», δήλωσε εκπρόσωπος του
Ευρωπαίου επίτροπου αρμόδιου για την υγεία, Ντέιβιντ Μπιρν. «Ουδεμία από τις
πολυάριθμες έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί σε βοοειδή τα οποία έπασχαν από
τη νόσο των τρελών αγελάδων έχει καταδείξει κάποια συγκέντρωση prion στους μυς
των ζώων». Αλλά για να μην υπάρχουν αμφιβολίες, η «Ευρωπαϊκή Επιτροπή
υποστηρίζει την πρόταση του δρος Προύζινερ να πραγματοποιηθούν συμπληρωματικές
μελέτες πάνω στο θέμα αυτό».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ωστόσο, παρουσιάζει η αντίδραση της Βρετανίας. Πρόκειται
άλλωστε για τη χώρα από την οποία ξεκίνησε η νόσος των τρελών αγελάδων, η
οποία έχει στοιχίσει μέχρι σήμερα τη ζωή πλέον των 100 ανθρώπων. Και πολλά
έχουν ειπωθεί γύρω από την προσπάθεια που κατέβαλλαν αρχικά οι βρετανικές
αρχές προκειμένου να υπονομεύσουν τη σοβαρότητα της νόσου και να καθησυχάσουν
(παραπλανητικά) την κοινή γνώμη. Ο Πίτερ Σμιθ, λοιπόν, ο πρόεδρος της
βρετανικής Συμβουλευτικής Επιτροπής για τη Σπογγώδη Εγκεφαλοπάθεια, δήλωσε
χθες πως θα εξετάσει μεν τα αποτελέσματα της έρευνας του δρος Προύζινερ, «αλλά
θα μου προκαλούσε πολύ μεγάλη έκπληξη αν οδηγούσαν σε νέες επιστημονικές συστάσεις».

«Πρέπει να περιμένουμε»

«Πριν μας κυριεύσει ο πανικός, θα πρέπει να περιμένουμε τι θα προκύψει από τις
έρευνες που θα ακολουθήσουν σε αγελάδες και άλλα ζώα που καταναλώνονται από
τον άνθρωπο», λέει στα «ΝΕΑ» ο Τζουζέπε Λιγκνέιμ, καθηγητής της Νευρολογίας
στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, μέλος της ερευνητικής
ομάδας του Στάνλεϊ Προύσινερ, που πραγματοποίησε τη μελέτη και έφερε στο φως
νέα δεδομένα για τη νόσο των τρελών αγελάδων. «Τα συμπεράσματα της μελέτης που
έγινε στα ποντίκια μάς ανοίγουν τον δρόμο για να μελετήσουμε και μεγαλύτερα
ζώα, όπως είναι οι αγελάδες, τα οποία περιλαμβάνονται στην τροφική αλυσίδα του
ανθρώπου».

Όπως αναφέρει ο κ. Λιγκνέιμ, «αυτό που μπορούμε πλέον να κάνουμε είναι να
διαγιγνώσκουμε τη νόσο έγκαιρα. Ενώ μέχρι τώρα έπρεπε να θυσιάζουμε το ζώο για
να ελέγξουμε αν είναι μολυσμένο ή όχι, τώρα μπορούμε να το κάνουμε χωρίς τη
θανάτωση του ζώου». Αντίστοιχα, για τους ανθρώπους «μάς δίνεται η δυνατότητα
να εντοπίζουμε τη νόσο πριν χαθεί ο ασθενής. Μέχρι σήμερα η σπογγώδης
εγκεφαλοπάθεια μπορούσε να εντοπιστεί μόνο μετά τον θάνατο του ασθενούς. Τώρα
θα μπορούμε να κάνουμε τη διάγνωση με τη μέθοδο της βιοψίας».

Δεν υπάρχει λόγος πανικού

Όχι πανικό, αλλά υπομονή ώσπου να ολοκληρωθούν οι μελέτες συνιστούν οι Έλληνες
επιστήμονες.

Όπως ανέφερε στα «ΝΕΑ» ο κ. Δημήτρης Τριχόπουλος, καθηγητής Επιδημιολογίας στο
Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ: «Από την αρχή ήταν αναμενόμενο, το καταλάβαινε
ακόμη και ο κοινός νους, ότι από τη στιγμή που μια πρωτεΐνη υπάρχει στον
οργανισμό μπορεί να μεταφερθεί σε όλα τα μέρη του».

Ο κ. Τριχόπουλος, πάντως, συμπληρώνει ότι «αν δεν υπάρξει βεβαιότητα και μέχρι
να ξεκαθαριστεί απόλυτα το τοπίο σχετικά με την σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια, δεν
υπάρχει λόγος ανησυχίας από την πλευρά του καταναλωτικού κοινού».

Σύμφωνα με τον κ. Θεόδωρο Σκλαβιάδη, αναπληρωτή καθηγητή Φαρμακολογίας στο
Τμήμα Φαρμακευτικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο οποίος
έχει ασχοληθεί με τη νόσο των τρελών αγελάδων, ήταν θέμα χρόνου να βρεθεί ο
τρόπος με τον οποίο ανιχνεύονται οι ποσότητες της πρωτεΐνης prion που
ξεπερνούν τα φυσιολογικά όρια και ευθύνονται για τη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια.

«Η συγκεκριμένη πρωτεΐνη υπάρχει σε όλο τον οργανισμό, ενώ οι μεγαλύτερες
ποσότητες εντοπίζονται στον εγκέφαλο, στη σπλήνα, στα λεμφογάγγλια και στον
νωτιαίο μυελό. Η νέα εξέλιξη είναι ότι βρέθηκε ο τρόπος ανίχνευσης της prion
και στους μυς, όπου οι ποσότητες είναι πολύ μικρότερες».

Ο ίδιος προσθέτει: «Για την ώρα δεν αλλάζει τίποτα όσον αφορά στην κατανάλωση
προϊόντων βοδινού κρέατος, με τις προϋποθέσεις που μέχρι τώρα ξέραμε και
εφόσον οι έλεγχοι συνεχίζονται κανονικά.

Για το αν θα πρέπει να αλλάξει κάτι στην κατανάλωση, θα φανεί από τις μελέτες
που θα ακολουθήσουν σε όλο τον κόσμο και οι οποίες θα επικεντρώνονται πλέον σε
μεγάλα θηλαστικά όπως είναι οι αγελάδες».