Και αντιτρομοκρατικός μέσω Ευρώπης

Δεκαπέντε βασικές αλλαγές έρχονται στο νομοθετικό πλαίσιο για την ποινική
αντιμετώπιση της τρομοκρατίας στη χώρα μας, ύστερα από την απόφαση της
Ευρωπαϊκής Ένωσης για ένα κοινό νομικό οπλοστάσιο των 15 κρατών-μελών και τη
θέσπιση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.

Η ομόφωνη απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου Κορυφής της Ε.Ε. στο Λάακεν του
Βελγίου τον περασμένο Δεκέμβριο (απότοκος των τρομοκρατικών επιθέσεων στη Νέα
Υόρκη), οδηγεί έως το τέλος του 2002 σε νομοθετικές τομές και στο ελληνικό
ποινικό δίκαιο που έως σήμερα δεν είχε θεωρηθεί επιβεβλημένο να υπάρξουν.

Παρά το γεγονός ότι μόλις την περασμένη άνοιξη το υπουργείο Δικαιοσύνης
προχώρησε σε αρκετές αλλαγές του νομικού πλαισίου για την καταπολέμηση της
τρομοκρατίας (μέσα από το νόμο 2928/2001 για το οργανωμένο έγκλημα), το νομικό
πεδίο εμφανίζει κενά που θα συμπληρωθούν πλέον σύμφωνα με τις επιταγές της
Ε.Ε. Έτσι, νομοπαρασκευαστική επιτροπή η οποία θα ορισθεί τις επόμενες
εβδομάδες από τον υπουργό Δικαιοσύνης κ. Φιλ. Πετσάλνικο, θα κληθεί να
προσδώσει νέα μορφή στη αντιτρομοκρατική νομοθεσία, με 15 σημαντικές αλλαγές:

1. Νέος «αντιτρομοκρατικός» νόμος. Αν και αρκετές ρυθμίσεις της
απόφασης της Ε.Ε. έχουν καλυφθεί από τον νόμο του 2001, θεωρείται εξαιρετικά
δύσκολο οι νέες αλλαγές να ενταχθούν ως προσθήκες στο υφιστάμενο πλαίσιο. Το
πιθανότερο είναι ότι το υπουργείο θα προχωρήσει στην κατάρτιση ενός ειδικού
νόμου για την τρομοκρατία, ώστε το αδίκημα να διαχωρίζεται από το γενικότερο
οργανωμένο έγκλημα (σπείρες εκβιαστών, «νονών» της νύχτας κ.ά.). Θα είναι η
δεύτερη φορά που η χώρα μας θα καταρτίσει ειδικό νομοθέτημα για την
τρομοκρατία, ύστερα από τον νόμο του 1991, επί κυβέρνησης Ν.Δ., που κατά την
εφαρμογή του είχε ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων (με τις συλλήψεις εκδοτών
κ.λπ.), με αποτέλεσμα την κατάργησή του.

2 . Ορισμός τρομοκρατίας. Για πρώτη φορά, είτε σε ένα νέο νόμο είτε ως
προσθήκη στο νόμο για το οργανωμένο έγκλημα, στο ελληνικό δίκαιο θα ορίζεται
το αδίκημα της τρομοκρατίας, καθώς και η έννοια της «τρομοκρατική ομάδας». Και
την κατεύθυνση του ορισμού δίνει ήδη η ευρωπαϊκή απόφαση.

3 . Λίστα αδικημάτων. Επίσης, για πρώτη φορά, στο σχετικό νόμο θα
συμπεριληφθεί κατάλογος με 12 αδικήματα που είτε ευθέως χαρακτηρίζονται ως
τρομοκρατικά, είτε υπό περιστάσεις μπορούν να συνδεθούν με τρομοκρατική
δραστηριότητα. Όλα αυτά τα αδικήματα (ανθρωποκτονίες κ.ά.) τιμωρούνται σήμερα
από τους ποινικούς νόμους της χώρας μας, αλλά στο πλαίσιο της οργανωμένης
εγκληματικότητας.

4. Ο ρόλος του αρχηγού. Με τις νέες διατάξεις προβλέπεται διαχωρισμός
και συνακόλουθα αυστηρότερη ποινική μεταχείριση του αρχηγού μιας τρομοκρατικής
ομάδας. Η ευρωπαϊκή απόφαση διαχωρίζει ρητά τον αρχηγό από τους συμμετέχοντες
σε μια τρομοκρατική οργάνωση, ενώ στο εθνικό δίκαιο ­ ακόμη και με τον
πρόσφατο νόμο για το οργανωμένο έγκλημα ­ γίνεται γενική αναφορά σε μέλη μιας
εγκληματικής ομάδας ή στους δράστες ενός εγκλήματος.

5. Αυστηρότερες ποινές. Οι νομοθετικές αλλαγές οδηγούν και σε
αυστηρότερη ποινική μεταχείριση των μελών μιας τρομοκρατικής ομάδας. Η απόφαση
της Ε.Ε. προβλέπει κυρώσεις και για τη σύσταση μιας τρομοκρατικής οργάνωσης,
με ελάχιστη ποινή για τον αρχηγό της τα 15 χρόνια. Για το αδίκημα της σύστασης
και συμμορίας στο νόμο για το οργανωμένο έγκλημα που ισχύει σήμερα,
προβλέπεται ελάχιστη ποινή κάθειρξης 10 ετών. Σε ανώτατο όριο, βέβαια,
βρίσκονται τα ισόβια, όπως προβλέπει σήμερα και η ελληνική νομοθεσία.

6. Επέκταση δικαιοδοσίας για τη δίωξη. Με τις νέες διατάξεις θα
προβλέπεται ότι η χώρα μας (όπως και κάθε άλλο μέλος της Ε.Ε.) θα μπορεί υπό
περιστάσεις να δικάσει ένα μέλος τρομοκρατικής οργάνωσης που έδρασε και
συνελήφθη στην επικράτειά της, ακόμη και για άλλα αδικήματα που διάπραξε σε
άλλο κράτος-μέλος, επεκτείνοντας έτσι τη δικαιοδοσίας της.

7 . Ο τόπος εκδίκασης. Με άλλη προσθήκη στην ελληνική νομοθεσία θα
προβλεφθεί ότι οι ελληνικές δικαστικές αρχές θα μπορούν να συνεργαστούν με τις
αρχές άλλων κρατών-μελών, προκειμένου να αποφασιστεί ποια χώρα θα ασκήσει
δίωξη και θα δικάσει ένα μέλος τρομοκρατικής οργάνωσης με «πολυεθνική» δράση.
Στην περίπτωση που ένας κατηγορούμενος για τρομοκρατική δράση συλληφθεί στην
Ελλάδα, θα εκδίδεται σε άλλη χώρα της Ε.Ε. εάν η δράση του εκεί ήταν
«πλουσιότερη» και τα εις βάρος του στοιχεία περισσότερα.

8. Αποζημίωση θυμάτων. Για πρώτη φορά, με ειδική διάταξη, θα προβλέπεται
αποζημίωση από την ελληνική πολιτεία σε αλλοδαπά θύματα τρομοκρατικών
ενεργειών ή την οικογένειά τους. Ο τρόπος, το ύψος κ.λπ. της αποζημίωσης θα
αποφασιστεί στο πλαίσιο της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής και δεν καθορίζεται
από την ευρωπαϊκή απόφαση. Σε αυτή, πάντως, ρητά αναφέρεται ότι ένα
κράτος-μέλος υποχρεούται «να εξασφαλίσει πρόσφορη αρωγή».

9. «Εξπρές» εκδόσεις για 32 αδικήματα. Με τη θέσπιση του ευρωπαϊκού
εντάλματος σύλληψης, θα υπάρξει σειρά τροποποιήσεων στον Κώδικα Ποινικής
Δικονομίας, ώστε η χώρα μας να εκδίδει κατηγορούμενους (ή να ζητεί την
έκδοση), άμεσα, στο πλαίσιο της Ε.Ε. Το νέο καθεστώς έκδοσης αφορά
συλληφθέντες για μία λίστα 32 αδικημάτων, συμπεριλαμβανομένης βέβαια της
τρομοκρατίας.

10. Έκδοση και για μικρές ποινές. Με το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης
μειώνονται και τα ελάχιστα όρια ποινών για την έκδοση κατηγορουμένων. Σήμερα η
χώρα μας μπορεί να εκδώσει κατηγορουμένους μόνον για κακουργήματα (με ποινές
άνω των πέντε ετών), ενώ η ευρωπαϊκή απόφαση προβλέπει την έκδοση εντάλματος
ακόμη και για ποινές ενός έτους.

11. Τέλος το «διττό» αξιόποινο. Με τις ισχύουσες διατάξεις η Ελλάδα
μπορεί να εκδώσει κατηγορούμενο για αδίκημα σε άλλη χώρα, μόνον στην περίπτωση
που το αδίκημα προβλέπεται και από το εθνικό δίκαιο. Η σχετική διάταξη του
ΚΠοινΔ καταργείται, αν και δεν προκύπτει ότι η διάταξη θα έχει πεδίο
εφαρμογής, καθώς και τα 32 αδικήματα της ευρωπαϊκής λίστας προβλέπονται και
στη χώρα μας. Ζήτημα τίθεται μόνον για την ερμηνεία της καταγραφής του
ρατσισμού και της ξενοφοβίας ως αυτοτελές αδίκημα (που ισχύει σε άλλες χώρες
της Ε.Ε.) και για το οποίο το υπουργείο Δικαιοσύνης θα προχωρήσει σύντομα σε
σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις.

12. Όριο 90 ημερών. Όπως θα προβλέπεται με τις νέες διατάξεις,
το αργότερο εντός 90 ημερών η χώρα μας θα πρέπει να έχει εκδώσει, με δικαστική
απόφαση, έναν κατηγορούμενο σε άλλη χώρα της Ε.Ε. Στην περίπτωση δε, που ο
κατηγορούμενος έχει συναινέσει στην έκδοση, τότε η σχετική διαδικασία θα
πρέπει να έχει ολοκληρωθεί εντός 10 ημερών. Σήμερα στην ελληνική νομοθεσία δεν
καθορίζονται χρονικά όρια και συνήθως η διαδικασία έκδοσης ξεπερνά τα δύο
χρόνια.

13. Έκδοση και Ελλήνων πολιτών. Η ευρωπαϊκή απόφαση για το
ενιαίο ένταλμα δεν προβλέπει εξαιρέσεις για τους ημεδαπούς πολίτες, με
αποτέλεσμα η χώρα μας να μπορεί να ζητήσει, για παράδειγμα, από τις γαλλικές
αρχές την έκδοση ενός Γάλλου υπηκόου και αντίστοιχα να υποχρεούται να εκδώσει
σε άλλες χώρες της Ε.Ε. συλληφθέντες με ελληνική υπηκοότητα. Η έκδοση ημεδαπών
απαγορεύεται σήμερα από τον ΚΠοινΔ (σ.σ.: προβλέπεται ότι για εγκλήματα εκτός
συνόρων θα δικαστούν από τα ελληνικά δικαστήρια), με αποτέλεσμα η σχετική
διάταξη να καταργηθεί.

14. Και έκδοση σε τρίτη χώρα. Με τις νέες διατάξεις θα προβλέπεται
ακόμη ότι ένας κατηγορούμενος που εκδόθηκε από τη χώρα μας σε άλλη χώρα της
Ε.Ε. θα μπορεί να εκδοθεί στη συνέχεια και σε τρίτη χώρα, εκτός Ε.Ε., υπό την
προϋπόθεση ότι θα δώσουν την συγκατάθεσή τους οι ελληνικές αρχές. Σε εφαρμογή
της διάταξης, ένας κατηγορούμενος που εκδίδεται μεταξύ ευρωπαϊκών κρατών
μπορεί να καταλήξει τελικώς στις ΗΠΑ ή σε άλλη χώρα εκτός Ε.Ε. Ως ασφαλιστική
δικλίδα, πάντως, στην ευρωπαϊκή απόφαση ρητά τονίζεται το απόλυτο δικαίωμα
ενός κράτους να αρνηθεί την έκδοση σε χώρα όπου ο κατηγορούμενος «διατρέχει
τον κίνδυνο να του επιβληθεί η ποινή του θανάτου ή να υποβληθεί σε
βασανιστήρια ή άλλη απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή ποινή». Η διάταξη
αυτή θα ενταχθεί αυτούσια στο ελληνικό δίκαιο.

15. Αύξηση ορίων παραγραφής. Το ζήτημα δεν απασχόλησε τα ευρωπαϊκά
όργανα και δεν υπάρχει καμία σχετική αναφορά στην απόφαση-πλαίσιο. Η
νομοπαρασκευαστική επιτροπή του υπουργείου Δικαιοσύνης, ωστόσο, με αφορμή και
την παραγραφή των πρώτων δολοφονιών της 17Ν, αναμένεται να εισηγηθεί την
αύξηση του ορίου παραγραφής από 20 σε 30 χρόνια για ανθρωποκτονίες από μέλη
τρομοκρατικών οργανώσεων. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, τα νέα αυξημένα όρια δεν
μπορούν να αφορούν τα αδικήματα τρομοκρατικών ομάδων που θα έχουν τελεστεί
πριν από την έναρξη ισχύος των νέων διατάξεων.

Όπως προβλέπεται και στην ευρωπαϊκή απόφαση, η κατάρτιση των νέων διατάξεων
για την τρομοκρατία θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί το αργότερο έως το τέλος του
έτους, ώστε να ενταχθούν στο εθνικό δίκαιο, ενώ οι νομοθετικές αλλαγές για το
ευρωπαϊκό ένταλμα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2003.

Έκδοση – εξπρές για 32 αδικήματα

Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης που οδηγεί σε άμεση έκδοση από και προς τις
Ελληνικές Αρχές συλληφθέντων εντός της Ε.Ε. θα εκδίδεται για 32 αδικήματα και
ειδικότερα:

*Συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση. * Τρομοκρατία. * Εμπορία ανθρώπων. *
Σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών και παιδική πορνογραφία. * Παράνομη διακίνηση
ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών. * Παράνομη διακίνηση όπλων, πυρομαχικών και
εκρηκτικών. * Δωροδοκία. * Καταδολίευση, συμπεριλαμβανομένης της απάτης εις
βάρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. * Νομιμοποίηση προϊόντων εγκλήματος. *Παραχάραξη
και κιβδηλεία του ευρώ. *Εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο. * Εγκλήματα κατά
του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της λαθρεμπορίας απειλούμενων ζωικών
ειδών και φυτικών ειδών. * Παροχή βοήθειας για παράνομη είσοδο και διαμονή
εντός της Ε.Ε. * Ανθρωποκτονία εκ προθέσεως και βαριά σωματική βλάβη. *
Παράνομο εμπόριο ανθρώπινων οργάνων και ιστών. * Απαγωγή, παράνομη κατακράτηση
και ομηρεία. * Ρατσισμός και ξενοφοβία. * Οργανωμένες ή ένοπλες ληστείες.
*Παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών (αρχαιότητες, έργα τέχνης κ.ά.).
*Υπεξαίρεση και απάτη. *Εκβιασμός και προστασία έναντι χρημάτων. *Απομίμηση
και πειρατεία προϊόντων. * Πλαστογραφία δημόσιων εγγράφων. * Παραχάραξη μέσων
πληρωμής. *Λαθρεμπόριο ορμονικών ουσιών και γενικότερα αναβολικών. *
Λαθρεμπόριο πυρηνικών και ραδιενεργών ουσιών. * Βιασμός. *Εμπρησμός.
*Δολιοφθορά. *Αεροπειρατεία και πειρατεία. * Εγκλήματα που εμπίπτουν στην
αρμοδιότητα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.