Επένδυση στην υγεία ίσον επένδυση στην ανάπτυξη

Στη σύνοδο της χιλιετίας των Ηνωμένων Εθνών, που πραγματοποιήθηκε τον
Σεπτέμβριο του 2000, οι 180 ηγέτες που πήραν μέρος δεσμεύτηκαν να επιτύχουν
σημαντική βελτίωση του επιπέδου υγείας και οικονομικής κατάστασης των
φτωχότερων λαών του κόσμου, έως το 2015. Αρκετοί από τους βασικούς Στόχους
Ανάπτυξης της Χιλιετίας σχετίζονται με την υγεία και ειδικότερα τον έλεγχο των
επιδημικών ασθενειών και τη μείωση του ρυθμού θνησιμότητας των μητέρων κατά
τον τοκετό και των παιδιών. Για να επιτύχει τους στόχους τής Συνόδου, ο δόκτωρ
Γκρο Χάρλεμ Μπρούντλαντ μού ζήτησε να ηγηθώ μιας επιτροπής σχετικής με τα
μακροοικονομικά και την Υγεία, με στόχο τη χάραξη ενός δρόμου ο οποίος θα
οδηγήσει στην επίτευξη των στόχων για το επίπεδο υγείας και τη μείωση της
φτώχειας. Η επιτροπή μας δημοσιοποίησε τα ευρήματά της στις 20 του περασμένου
Δεκεμβρίου.

Η επιτροπή μας ασχολήθηκε κυρίως με την πρόκληση της αντιμετώπισης των
επιδημικών ασθενειών, που ερημώνουν τις φτωχότερες χώρες του πλανήτη και
ειδικότερα αυτές που βρίσκονται στο νότιο τμήμα της Αφρικής, κάτω από την
έρημο Σαχάρα. Παρά τη σημαντική ποικιλία ευρημάτων που παρήγαγε η διάρκειας
περίπου δύο χρόνων έρευνά μας, η επιτροπή κατέληξε σε ένα κοινό συμπέρασμα,
μετά την εξέταση στοιχείων από όλο τον κόσμο. Τα βασικά συμπεράσματα μπορούν
εύκολα να παρουσιαστούν περιληπτικά.

Ο Jeffrey Sachs Καθηγητής οικονομικών και διευθυντής του Κέντρου Διεθνούς Ανάπτυξης στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Harvard

* Πρώτον, το βάρος των επιδημικών ασθενειών στις φτωχότερες χώρες αποτελεί ένα
θεμελιώδες εμπόδιο στην οικονομική τους ανάπτυξη.

* Δεύτερον, εκατομμύρια πενόμενοι άνθρωποι κάθε χρόνο πεθαίνουν με τραγικό
τρόπο από μεταδιδόμενες ασθένειες, οι οποίες μπορούν να προληφθούν και να
θεραπευθούν, επειδή απλώς δεν έχουν πρόσβαση στις απαραίτητες υπηρεσίες
υγείας.

* Τρίτον, χρησιμοποιώντας τις υφιστάμενες τεχνολογίες θα είναι δυνατόν να
σωθούν περίπου οκτώ εκατομμύρια ζωές ετησίως, έως το τέλος της δεκαετίας. Αυτό
θα γίνει, όμως, μόνο στην περίπτωση που οι πλούσιες χώρες βοηθήσουν τις φτωχές
να αποκτήσουν αυτές τις τεχνολογίες.

Ειδικότερα, η επιτροπή καλεί τις πλούσιες χώρες να αφιερώσουν το ένα δέκατο
του 1% του εθνικού τους οικονομικού προϊόντος – ή απλώς ένα σεντ για κάθε δέκα
δολάρια εθνικού εισοδήματος – προκειμένου να παραχθούν υπηρεσίες υγείας για
τους φτωχούς του κόσμου.

Αφού το ετήσιο σύνολο του εθνικού εισοδήματος των πλούσιων χωρών ανέρχεται σε
περίπου 25 τρισεκατομμύρια δολάρια, η πρόταση της επιτροπής, εφόσον
υιοθετηθεί, μεταφράζεται σε 25 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Αυτά, αν
προστεθούν στις συνεισφορές των ίδιων των φτωχών χωρών, θα βελτιώσουν
ικανοποιητικά το επίπεδο υγείας σε χώρες χαμηλού εθνικού εισοδήματος.

Η λογική συνεισφορά των πλούσιων χωρών προς τις φτωχές θα σώσει ημερησίως
περίπου 21.000 ζωές στις φτωχές χώρες. Επιπλέον, οι συνεισφορές στην υγεία θα
μεταφραστούν σε τεράστια οικονομικά οφέλη. Η βελτίωση των συνθηκών υγείας θα
βοηθήσει τις φτωχές χώρες να ξεφύγουν από την παγίδα της φτώχειας, στην οποία
έχουν πιαστεί την τελευταία δεκαετία. Το χαμηλό επίπεδο υγείας οδήγησε στη
φτώχεια και στην οικονομική στασιμότητα, η οποία, με τη σειρά της, προκαλεί
την επιδείνωση των συνθηκών υγείας του πληθυσμού.

Αν υιοθετηθεί το πρόγραμμα, οι χώρες με υψηλό ρυθμό γεννητικότητας και ταχεία
αύξηση του πληθυσμού θα κινηθούν προς χαμηλότερους ρυθμούς γεννητικότητας και
βραδύτερη αύξηση του πληθυσμού, καθώς τα νοικοκυριά θα αποκτήσουν εμπιστοσύνη
στη δυνατότητα των παιδιών τους να επιβιώσουν και να μεγαλώσουν. Οι
πληθυσμιακές πιέσεις θα μετριασθούν, όπως θα μετριασθούν και οι πιέσεις στα
εύθραυστα τροπικά οικοσυστήματα.

Ευκαιρίες επενδύσεων

Οι ξένοι επενδυτές θα έχουν τη δυνατότητα να επενδύσουν στο αφρικανικό
εργατικό δυναμικό, το οποίο δεν θα πλήττεται πλέον από τις επιδημίες. Τα
οικονομικά οφέλη θα είναι περισσότερα από 360 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως,
από το 2015 έως το 2020, δηλαδή πολλαπλάσια του ετήσιου κόστους των αυξημένων
οικονομικών παροχών υγείας που προβλέπει το πρόγραμμα που παρουσιάσθηκε στην
έκθεση της επιτροπής.

Τα σημαντικά οφέλη της οικονομικής βοήθειας για τη βελτίωση του επιπέδου
υγείας αναφέρθηκαν προηγουμένως. Σε αντίθεση με ορισμένους άλλους τύπους
οικονομικής βοήθειας, η οποία μπορεί να διοχετευθεί σε υπεράκτιους (offshore)
τραπεζικούς λογαριασμούς, η βοήθεια για την υγεία θα φθάσει με τη μορφή
φαρμάκων, διαγνωστικών ιατρικών εργαλείων και μισθολογικής ενίσχυσης για
γιατρούς και νοσηλευτές.

Η ευλογιά εξαλείφθηκε ακόμη και στις πιο απομονωμένες πενόμενες χώρες του
πλανήτη. Η πολιομυελίτιδα βρίσκεται πολύ κοντά στην εξάλειψή της. Οι
εκστρατείες εμβολιασμού, όταν χρηματοδοτήθηκαν επαρκώς, έφθασαν στο μεγαλύτερο
μέρος των πενόμενων παιδιών.

Οι πρόσφατες προσπάθειες για την καταπολέμηση της λέπρας και του τραχώματος,
οι οποίες υποστηρίχθηκαν από βιομηχανικούς κολοσσούς όπως οι εταιρείες Merck,
Novartis και Pfizer, πέτυχαν θαύματα. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η κλίμακα
των αποτελεσματικών προσπαθειών που έγιναν είναι απλώς μια σκιά εκείνων που
απαιτούνται.

Η επιτροπή σημειώνει ότι οι επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη (Research
& Development), που έχουν ως αντικείμενο την καταπολέμηση των ασθενειών
που πλήττουν στις φτωχές χώρες, θα φέρουν τεράστιες οικονομικές αποδόσεις, όχι
μόνο λόγω των πρόσφατων επιτευγμάτων της επιστήμης (όπως η χαρτογράφηση του
παρασιτικού γονιδίου της ελονοσίας ) αλλά, κυρίως, λόγω του γεγονότος ότι
ελάχιστα έχουν επενδυθεί έως τώρα σε αυτούς τους τομείς.

Η ελονοσία αποτελεί περίπου το 3% των επιδημιών του κόσμου αλλά προσελκύει
περίπου το ένα έκτο του 1% των παγκόσμιων επενδύσεων για τη βιοϊατρική έρευνα.
Αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή τα περισσότερα θύματα της ελονοσίας είναι
πενόμενα και, κατά συνέπεια, δεν είναι… ορατά από τις ιδιωτικές εταιρείες. Η
επιτροπή προτείνει μια σειρά μέτρων για την αύξηση των επενδύσεων στην έρευνα
και ανάπτυξη με στόχο την καταπολέμηση των επιδημιών στις φτωχές χώρες. Τα
μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την πραγματοποίηση επενδύσεων περίπου τριών
δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως, δηλαδή του 5% των κεφαλαίων που δαπανώνται
ετησίως σε έρευνα για την υγεία.

Το νέο παγκόσμιο ταμείο για την καταπολέμηση του AIDS, της φυματίωσης και της
ελονοσίας, που εγκαινιάσθηκε από τον Κόφι Ανάν, γενικό γραμματέα των Ηνωμένων
Εθνών, στις αρχές του 2001 και ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2002, μπορεί να
αποδειχθεί ένας πολύτιμος μηχανισμός. Τα προγράμματα θα εκπονούνται σε επίπεδο
χώρας και θα υποβάλλονται για χρηματοδότηση στο νέο ταμείο. Η επιτροπή καλεί
όποια φτωχή χώρα το επιθυμεί, να συστήσει εθνικές επιτροπές, οι οποίες θα
θέσουν μακροπρόθεσμους στόχους για το επίπεδο υγείας και στρατηγικές που θα
αξίζουν χρηματοδότησης.

Το παράδοξο της παγκόσμιας οικονομίας είναι ότι οι πλούσιες χώρες είναι τόσο
πλούσιες και οι φτωχές τόσο φτωχές, που ακόμη και μικρές συνεισφορές από τις
πλούσιες μπορούν να πετύχουν θαύματα. Ένα σεντ για κάθε δέκα δολάρια του
εθνικού εισοδήματος των πλούσιων χωρών θα γεννήσει ιστορικά επιτεύγματα στη
βελτίωση του επιπέδου υγείας των φτωχών. Η ιδέα του ελέγχου των επιδημικών
ασθενειών και της μείωση της απόλυτης φτώχειας, έως το 2015, δεν αποτελεί
αφελή ιδεαλισμό, αλλά επιτεύξιμο στόχο.

Η Επιτροπή Μακροοικονομικών και Υγείας δημοσιοποίησε την έκθεσή της στις 20
Δεκεμβρίου, εκφράζοντας την αισιοδοξία της ότι ο μεγάλος πόλεμος εναντίον των
ασθενειών και της φτώχειας μπορεί να κερδηθεί.

(c) Project Syndicate, Ιανουάριος 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης