ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι μυστικοί σύμβουλοι

Η υπόθεση για τις αποκαλύψεις του γνωστού ανθρώπου των μυστικών υπηρεσιών (:
του Γρυλλάκη) θα συνεχιστεί, πιστεύω, με μεγαλύτερη ένταση και θα ήθελα στο
κείμενο αυτό να διατυπώσω ορισμένες σύντομες παρατηρήσεις. Η αναγκαιότητα αυτή
γίνεται ακόμη πιο επιτακτική, γιατί η ιστορία τούτη αποκαλύπτει ανάγλυφα τις
αντιφάσεις (ή τη σχιζοφρένεια) του πολιτικού μας γίγνεσθαι. Από τη μια μεριά ο
Κ. Σημίτης που κρατά στα χέρια του το ευρώ κι εκφράζει συμβολικά τους
προβληματισμούς ενός καινούργιου κόσμου κι από την άλλη μεριά οι σκοτεινές
φιγούρες του πρώην μυστικοσυμβούλου και του τέως πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη που
αποτυπώνουν ανενδοίαστα την ανώμαλη εξέλιξη του ιστορικού παρελθόντος.

Έτσι, θα ήθελα κατ’ αρχήν να κάνω μια θεσμική επισήμανση. Το μόνο
αναμφισβήτητο συμπέρασμα που μπορεί να βγάλει κανείς απ’ αυτή την υπόθεση
είναι το εξής: Είναι ανάγκη, επιτέλους, η κοινωνία των πολιτών στην αυγή του
2002 να ακυρώσει έμπρακτα το μοντέλο του πολιτικού ανθρώπου που εκφράζει
συμβολικά ο Κ. Μητσοτάκης, ο οποίος ασκούσε την εξωτερική πολιτική της χώρας
του με μυστικούς πράκτορες. Την «κοσμοθεωρία» αυτών των πολιτικών που δεν
έχουν στρατηγικό όραμα για την κοινωνία τη συνοψίζει καταλυτικά ο Μακιαβέλι
στις γνωστές του αναφορές: «Ο φρόνιμος ηγεμόνας δεν μπορεί, αλλά ούτε οφείλει
να τηρεί πιστά τις υποσχέσεις του», «Ο πολιτικός πρέπει να είναι mezzo bestia
mezzo uomo» (κατά το ήμισυ άνθρωπος και κατά το ήμισυ θηρίο).

Ο Enzensberger συστήνει ειρωνικά να δείξουμε έλεος σ’ αυτούς τους πολιτικούς,
αλλά μια ορθολογική στάση στις αρχές του 21ου αιώνα απαιτεί αναντίρρητα μια
σαφή υπέρβαση του παραπάνω αναχρονιστικού μοντέλου. Επιπλέον: Μπορεί την
ιστορία μιας χώρας να τη «γράφουν» οι μυστικοί πράκτορες που ανήκουν στην
αθέατη πλευρά της πολιτικής σκηνής; Είναι δυνατόν οι ισχυρισμοί αυτών των
προσώπων να είναι αξιόπιστοι;

Ο Τ. Meyer εξιστορεί την εκπληκτική ιστορία που «έστησαν» οι μυστικές
υπηρεσίες της Γερμανίας πριν από τις εκλογές του 1994 για το «εικονικό»
λαθρεμπόριο πλουτωνίου από τη διαλυμένη Σοβιετική Ένωση. Η πολυδιαφημισμένη
αποστολή του υπουργού της καγκελαρίας στη Ρωσία για να αποσοβήσει αυτόν τον
μεγάλο κίνδυνο που απειλούσε την ανθρωπότητα αποκαλύφθηκε τελικά από το
περιοδικό «Spiegel» ότι δεν έγινε ποτέ. Ποιον ωφέλησε αυτή η υπόθεση; Τον Κολ
που εξελέγη ύστερα από λίγο καγκελάριος; Άλλες δυνάμεις; Κανείς δεν θα μάθει
ποτέ.

Επομένως, δεν μπορούμε να έχουμε καμία εμπιστοσύνη στην «ιστορική γραφή» των
Γρυλλάκηδων. Επιπρόσθετα, η συνεισφορά του Α. Παπανδρέου είναι αναγνωρισμένη
από τον ελληνικό λαό και κανένας μυστικός πράκτορας δεν θα τη δικαιώσει
αναδρομικά.

Από την άλλη μεριά, βέβαια, όταν αδυνατούμε να ανιχνεύσουμε το παρελθόν, τότε
απλούστατα αδυνατούμε να συνθέσουμε το παρόν και το μέλλον της δημόσιας
ιστορίας μας (F. Jameson). Ωστόσο, το ερώτημα παραμένει: Ποιος θα τη «γράψει»
αυτήν την ιστορία; Ο Γρυλλάκης;

Ύστερα απ’ όλα αυτά πιστεύω αναμφισβήτητα ότι εκκολάπτεται το ακόλουθο
συμπέρασμα: Όταν στη χώρα μας υπάρχει 22% φτώχεια και αυξημένη ανεργία, η
κυρίαρχη ενασχόληση με τις αποκαλύψεις ενός πράκτορα αποτελεί πολιτική
παράνοια. Μπορεί, βέβαια, και πρέπει να ελεγχθούν δικαστικά οι αποκαλύψεις
τούτες, ιδίως, μάλιστα, όταν υπάρχουν υπόνοιες ενοχής για τη διάπραξη
αξιόποινων πράξεων. Η μάχη αυτή, πάντως, δεν πρέπει να συσκοτίσει τις
σύγχρονες αντιθέσεις της καινούργιας εποχής που σηματοδότησε η κυκλοφορία του
ευρώ.

Διαφορετικά, «η πολιτική για μια ακόμη φορά θα εμποδίσει τους απλούς ανθρώπους
να ασχοληθούν με τα ζητήματα που τους ενδιαφέρουν» (Ρ. Valery).

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.