Τα νέα μεγάλα αφεντικά όλου του κόσμου

Χαμόγελα επιτυχίας. Ο Τζέραλντ Λέβιν (αριστερά) και ο αντικαταστάτης του στην AOL Ρίτσαρντ Πάρσονς (δεξιά)

Μια χούφτα άνθρωποι είναι τα αφεντικά του κόσμου. Με περιουσίες
δισεκατομμυρίων, κρατούν στα χέρια τους τις τύχες μας και διαμορφώνουν τη ζωή
μας, ελέγχοντας στρατηγικούς τομείς όπως η τηλεόραση, το Ίντερνετ και ο
κινηματογράφος.

Ποιοι είναι άραγε αυτοί οι μεγιστάνες, οι νέοι βασιλιάδες αυτού του κόσμου που
κυριαρχούν στην τηλεόραση, τον Τύπο και τον κινηματογράφο; Ρούπερτ Μέρντοκ,
Τζέραλντ Λέβιν (και ο αντικαταστάτης του στην AOL Ρίτσαρντ Πάρσονς), Ζαν-Μαρί
Μεσιέ ­ για να αναφέρουμε μόνο μερικούς από τους πιο σημαντικούς. Εδώ και
πολλά χρόνια, όλοι τους επιδίδονται σε μια ανταγωνιστική και εξοντωτική κούρσα
με στόχο τον γιγαντισμό. Με δισεκατομμύρια δολάρια, αυτοί οι πρωταγωνιστές της
αγοράς ­ οι πιο πολλοί από αυτούς Αμερικανοί ­ χρόνο με τον χρόνο
συγχωνεύονται και γιγαντώνονται σε αυτούς τους στρατηγικούς τομείς. Έτσι
ομογενοποιούν σε παγκόσμια κλίμακα τις μουσικές εκδόσεις και τα τηλεοπτικά
προγράμματα, όπως άλλωστε και τις παραγωγές που βγαίνουν από τα στούντιο του
Χόλιγουντ.

Στρατηγική καθετοποίησης

Για να πετύχουν αυτόν τον στόχο, ακολουθούν μια στρατηγική καθετοποίησης που
τους επιτρέπει να αποκτήσουν την κυριαρχία σε έναν συγκεκριμένο τομέα, όπως
συνέβη στον όμιλο Ντίσνεϊ. Ή επιδιώκουν μια οριζόντια συγκέντρωση, επενδύοντας
σε διαφορετικούς τομείς για να πετύχουν την προσέγγιση όσων είναι συναφείς
μεταξύ τους, όπως τα οπτικοακουστικά μέσα και οι τηλεπικοινωνίες. Με στόχο τη
συμπληρωματικότητα και τη σύγκλιση, η General Electric απέκτησε το 1986 το
αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο NBC και ο αμερικανικός τηλεπικοινωνιακός
γίγαντας ΑΤ&Τ απέκτησε το 1999 την TCI και το 2000 την MediaOne, ενώ στις
20 Δεκεμβρίου φέτος πούλησε την Comcast. Με τον όρο «σύγκλιση» απλώς
περιγράφεται η σύγχρονη βουλιμία για την εξαγορά επιχειρήσεων. Σε αυτή την
τάση φαίνεται πως συμβάλλει ακόμη και η κρίση που διέρχονται οι επιχειρήσεις
του Ίντερνετ.

Η χρονιά που πέρασε σημαδεύτηκε από μια σημαντική μείωση των διαφημιστικών
καταχωρίσεων, γεγονός που είχε άμεση αρνητική επίδραση στα έσοδα των
εφημερίδων και των τηλεοπτικών σταθμών. Πάντως, οι περισσότεροι αναλυτές της
αγοράς συμφωνούν ότι πρόκειται για μια κρίση συγκυριακή και βλέπουν ανάκαμψη
των διαφημιστικών εσόδων από το 2003.

Ένα από τα παράδοξα είναι ότι τα έσοδα της συνδρομητικής τηλεόρασης παραμένουν
στο «κόκκινο», μολονότι οι συνδρομητές της δεν έχουν πάψει να αυξάνονται
σταθερά. «Το βρετανικό θεματικό κανάλι BSkyB του Ρούπερτ Μέρντοκ έχει
παθητικό, όπως άλλωστε και οι διεθνείς θυγατρικές του Canal+ και οι
περισσότερες νέες ψηφιακές πλατφόρμες», υπογραμμίζει ο Ζυλ Φοντέν, διευθυντής
του ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Οπτικοακουστικών Μέσων και Τηλεπικοινωνιών. «Η
μεγαλύτερη πρόκληση θα είναι αυτή που έχουν αναλάβει η αμερικανική καλωδιακή
Liberty Medias και το επενδυτικό κεφάλαιο Callahan για την τροποποίηση του
καλωδιακού μοντέλου στη Γερμανία και τη μετατροπή της καλωδιακής τηλεόρασης σε
μια πραγματική αγορά».

Αν εξαιρέσουμε την κινηματογραφική διανομή, οι άλλοι τομείς των μέσων ­
συγκεκριμένα η τηλεόραση ­ δεν είναι ιδιαίτερα παγκοσμιοποιημένοι. Το γεγονός
αυτό αναμένεται να προκαλέσει κύμα εξαγορών, που δεν θα μπορέσουν να
αποτραπούν παρά μόνο με αντιμονοπωλιακή νομοθεσία αμερικανικού τύπου ή με
άμεσες ρυθμίσεις από τις Βρυξέλλες.

Οι μεγιστάνες δεν ξεπέρασαν όλα τα εμπόδια

Δυναμικό ζευγάρι. Ο Ρούπερτ Μέρντοκ με τη σύζυγό του Γουέντι Ντενγκ

Οι κυρίαρχοι του κόσμου είναι εδώ. Πίσω τους όμως βρίσκονται γιγάντιες
εταιρείες ­ τα πραγματικά αφεντικά ­ όμιλοι που εξαγοράζουν, πουλούν και
ξαναπουλούν άλλες εταιρείες, με μια καθαρά χρηματιστηριακή λογική.

Αυτές οι μεγάλες αλλαγές και οι μετατοπίσεις κεφαλαίων προκαλούν πάντα την
απώλεια χιλιάδων θέσεων εργασίας. Πρωταθλητής σε αυτόν τον τομέα είναι χωρίς
αμφιβολία ο Ζαν-Μαρί Μεσιέ, ο πρόεδρος του γαλλικού ομίλου Vivendi που
εξαμερικανίζεται ολοένα και περισσότερο. Αφού πούλησε κομμάτι-κομμάτι τις
παλιές δραστηριότητες των εκδόσεων Havas, τη χρονιά που πέρασε απέκτησε τις
εκδόσεις Houghton Mifflin, την εταιρεία USA Networks και το 10% του
δορυφορικού ομίλου Echostar. Για να μπορέσει να γίνει ανταγωνιστική με τους
αμερικανικούς κολοσσούς, η Vivendi θα πρέπει να αποκτήσει ένα παναμερικανικό
τηλεοπτικό δίκτυο, όπως η Ντίσνεϊ απέκτησε το ABC, η Viacom το CBS, η General
Electric το NBC και ο Ρούπερτ Μέρντοκ το Fox.

Πάντως, οι μεγιστάνες δεν έχουν ξεπεράσει ακόμη όλα τα εμπόδια στα σχέδιά
τους. Το καλοκαίρι, ο Ρούπερτ Μέρντοκ δεν κατάφερε να βάλει στο χέρι την
DirecTV, τον πρώτο αμερικανικό δορυφορικό όμιλο. Το νούμερο ένα παγκοσμίως, η
AOL TimeWarner, δεν είχε προβλέψει ότι ο ανταγωνισμός θα προερχόταν από τη
Microsoft, υπολογίζοντας ότι η ηγεμονία του CNN θα ήταν αδιαφιλονίκητη. Από τη
μεριά του, ο Bertelsmann δεν μπορούσε να προβλέψει την κρίση του Ίντερνετ και
πόσο αυτή θα τον υποχρέωνε να αναθεωρήσει τη στρατηγική του.

Μπροστά σε αυτούς τους γίγαντες που ελέγχουν όλους τους τομείς των
επικοινωνιών στον κόσμο και τείνουν να τους εξαμερικανίσουν, οι «μεσαίοι»,
όπως ο Leo Kirch στη Γερμανία, η Sony, η TF1 και οι δημόσιες τηλεοράσεις όπως
η ARD στη Γερμανία, το BBC στη Βρετανία και το ΝΗΚ στην Ιαπωνία, περιορίζονται
στα εθνικά πλαίσια. Όμως, το πιο ανησυχητικό είναι πως η ύπαρξη των «μικρών»
απειλείται από το κύμα συγχωνεύσεων και εξαγορών. Τότε, τι νόημα έχει άραγε να
μιλάμε για διαφορετικότητα και πολυπολιτισμικότητα;