Τα μάτια δεν λένε ψέματα

Ψέματα τέλος: Ο Αμερικανός ενδοκρινολόγος Τζέημς Λέβιν και ο Ελληνοαμερικανός Ιωάννης Παυλίδης σχεδίασαν μια βιντεοκάμερα υψηλής ευκρίνειας που συλλαμβάνει την αλλαγή θερμοκρασίας στην περιοχή των ματιών, όταν ένα άτομο ψεύδεται

«Η αλήθεια φαίνεται στα μάτια». Όχι, αυτή τη φορά δεν πρόκειται για πεποίθηση
κάποιου ρομαντικού. Είναι συμπέρασμα επιστημονικό και συνοδεύεται από το
αντίστοιχο μηχάνημα που εντοπίζει τα μάτια που… λένε ψέματα. Είναι μάλιστα
πιθανό η νέα μέθοδος ανίχνευσης ψεύδους να εφαρμοστεί σύντομα στα αεροδρόμια
των Ηνωμένων Πολιτειών, προς ενίσχυση των μέτρων ασφαλείας.

Η περιοχή που προδίδει τους σύγχρονους ψεύτες είναι αυτή των ματιών. Δύο
επιστήμονες, ο ενδοκρινολόγος Τζέημς Λέβιν, από την κλινική Μάγιο της
Μινεάπολης και ο εληνοαμερικανός Ιωάννης Παυλίδης των Εργαστηρίων Honeywell,
σχεδίασαν μία βιντεοκάμερα υψηλής ευκρίνειας που μπορεί να συλλάβει ταχύτατα
τις αλλαγές θερμοκρασίας στην περιοχή των ματιών, όταν ένα άτομο ψεύδεται. Οι
μεταβολές αυτές προκαλούνται από έντονη δράση του αίματος στο δέρμα γύρω από
τα μάτια. Ακόμη και οι «ειδικοί στο ψέμα», εμφανίζουν αδυναμία στο να κρύψουν
την ερυθρίαση γύρω από τις κόγχες των ματιών και αυτό ακριβώς αξιοποίησαν οι
ερευνητές και εφευρέτες της πρωτότυπης κάμερας, η οποία έχει τη δυνατότητα να
ανιχνεύει μεταβολές της θερμοκρασίας της τάξεως των 0.025 βαθμών Κελσίου.

Οι δύο επιστήμονες εκτιμούν ότι η ανακάλυψή τους μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε
αεροδρόμια και άλλες «ευαίσθητες» περιοχές για τον εντοπισμό ατόμων που δεν
απαντούν με ελικρίνεια στις ερωτήσεις των αρχών ασφαλείας και κατά συνέπεια θα
μπορούσαν να κριθούν ύποπτα. Τονίζουν ακόμη ότι τα αποτελέσματα από τη χρήση
της συγκεκριμένης κάμερας είναι το ίδιο αξιόπιστα με τα αντίστοιχα των νόμιμων
μεθόδων ανίχνευσης ψεύδους που εφαρμόζονται στις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Όταν ένα άτομο εκτίθεται στην κάμερα θερμικής απεικόνισης και ψεύδεται, το
κομπιούτερ ανιχνεύει την θερμότητα που αναπτύσσεται γύρω από τα μάτια. Δεν
είναι το ίδιο με το κοκκίνισμα στα μάγουλα. Είναι δυσδιάκριτο και στην
πραγματικότητα δεν μπορείς να δεις καμία αλλαγή. Η θερμότητα στην επίμαχη
περιοχή μπορεί να είναι η πρώτη ένδειξη ότι κάποιος επιδιώκει να
παραπλανήσει».

Στη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Nature», οι δύο
ερευνητές επισημαίνουν ότι ανάμεσα στα πλεονεκτήματα της κάμερας είναι η
δυνατότητα χρήσης της από μη ειδικούς. «Υπάρχει έντονη ανάγκη για
τεχνολογικούς μηχανισμούς αυτόματης και συνολικής απεικόνισης για τον
εντοπισμό ατόμων που στόχο έχουν τη διενέργεια τρομοκρατικών πράξεων», δήλωσε
ο δρ Λέβιν και συνέχισε: «Προς το παρόν στηριζόμαστε στην υποκειμενική
εκτίμηση των αντιδράσεων σε σύντομες ερωτήσεις του τύπου “ετοιμάσατε μόνος τις
αποσκευές σας;”»

Οι παραδοσιακοί ανιχνευτές αλήθειας δεν είναι πρακτικοί σε μαζική κλίμακα,
απαιτούν περισσότερο χρόνο και τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνευτούν από
ειδικευμένους λειτουργούς, η κρίση των οποίων κρίνεται συχνά υποκειμενική. Με
τη νέα τεχνική όμως απλώς συγκρίνεται η εκπομπή θερμότητας στο δέρμα πριν και
μετά από μία ερώτηση και αναγνωρίζεται ο εν δυνάμει ψεύτης, όταν η διαφορά που
προκύπτει είναι «σημαντική». Το αν τη δεδομένη στιγμή επιδρούν και άλλοι
παράγοντες στις μεταβολές της θερμοκρασίας και πώς ορίζεται η «σημαντική»
διαφορά σε αυτήν την περίπτωση μένουν να διευκρινιστούν.

1. Μάτια που λένε την αλήθεια 2. Μάτια που λένε ψέματα Στην έρευνα που έγινε το 75% όσων είπαν ψέματα και το 90% όσων είπαν την αλήθεια εντοπίστηκε με ορθότητα

Οι επιστήμονες συγκέντρωσαν 20 εθελοντές και ζήτησαν από 8 να κλέψουν από 20
δολάρια. Όταν ρωτήθηκαν αν το έκαναν, η κάμερα κατέγραψε τις αντιδράσεις τους
και αναγνώρισε σωστά 6 από τους 8 που είπαν ψέματα, ποσοστό επιτυχίας 83%.
Αναγνώρισε επίσης το 90% των «αθώων».

Παραδοσιακές μέθοδοι στο ίδιο πείραμα ανταποκρίθηκαν με ποσοστό ορθότητας 70%.
Η διαφορά είναι αισθητή.

Όπως και το γεγονός ότι καμία μέθοδος δεν ξεπέρασε σε ορθότητα το 90% στα
αποτελέσματα. Μέχρι στιγμής δεν έχει δοθεί απάντηση τι γίνεται με αυτές
ακριβώς τις περιπτώσεις – του 10%, 17% ή 30% – κατά τις οποίες τα μηχανήματα
ανίχνευσης αλήθειας αποδεικνύονται ανακριβή. Το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας
πάντως ζήτησε από τους δύο επιστήμονες να περιγράψουν πώς η εφεύρεσή τους θα
μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στα αεροδρόμια.