Τα έργα τέχνης καταφύγιο σε περιόδους κρίσης

Τα άσχημα νέα είναι καλά νέα για τους συλλέκτες έργων τέχνης – και τους
πωλητές. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα; Οι δημοπρασίες που πραγματοποίησαν τον
περασμένο μήνα οι οίκοι Σόθμπις, Κρίστις και Φίλιπς. Με την πόλη της Νέας
Υόρκης να έχει πληγεί από την ύφεση και την τρομοκρατία, οι προφήτες της
καταστροφής προέβλεπαν ότι οι οίκοι δημοπρασιών θα έπρεπε να πακετάρουν και να
αποθηκεύσουν αμέτρητα έργα τέχνης που θα έμεναν απούλητα. Αυτό δεν συνέβη. Οι
μοντέρνοι και ιμπρεσιονιστικοί πίνακες ζωγραφικής και τα έργα σύγχρονης τέχνης
πραγματοποίησαν θριάμβους, πετυχαίνοντας τιμές πώλησης – ρεκόρ για
περισσότερους από τριάντα καλλιτέχνες. Αυτό που συνέβη δεν ήταν τίποτε άλλο
από την κλασική επίδειξη του ρόλου των έργων τέχνης ως ασφαλούς επενδυτικού
καταφυγίου. Το 2000 η συνολική κεφαλαιοποίηση της αμερικανικής
χρηματιστηριακής αγοράς μειώθηκε κατά περίπου 3 τρισεκατομμύρια δολάρια. Δεν
συνέβη το ίδιο με την αξία των έργων τέχνης. Ο δείκτης Mei/Moses Έργων Τέχνης,
που δημιουργήθηκε και υπολογίζεται από δύο καθηγητές της επιχειρηματικής
σχολής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, τον Τζιάμπινγκ Μέι και τον Μάικλ
Μόουζις, σημείωσε, την ίδια χρονιά, αύξηση 16%. Ο δείκτης, που καλύπτει τρεις
κατηγορίες έργων ζωγραφικής – ιμπρεσιονιστικά και μοντέρνα αμερικανικά (πριν
από το 1950) και παλιών αριστοτεχνών – είναι μια σύνθεση από τις τιμές που
πωλούνται τα έργα τέχνης στις δημοπρασίες. Ο εξαμηνιαίος δείκτης Μέι / Μόουζις
δείχνει στο πρώτο εξάμηνο του 2001 αύξηση 15%.

Αύξηση της ζήτησης

Σε περιόδους πολέμου εκατοντάδες έργα τέχνης μεγάλης αξίας εμφανίζονται στις δημοπρασίες (στιγμιότυπο από δημοπρασία του οίκου Σόθμπις)

Θα ήταν λογικό να υποστηρίξετε ότι οι επενδυτές που βλέπουν την αξία του
χαρτοφυλακίου τους να συρρικνώνεται, δεν παίρνουν μέρος σε δημοπρασίες έργων
τέχνης. Όμως, αυτό ακριβώς συμβαίνει. Και υπάρχουν άφθονα στοιχεία από το
παρελθόν που το αποδεικνύουν. Μετά την κατάρρευση του χρηματιστηρίου της Νέας
Υόρκης, τον Οκτώβριο του 1987, ο βιομηχανικός δείκτης Ντάου Τζόουνς χρειάστηκε
15 μήνες για να επανακτήσει τα προ του κραχ επίπεδα. Οι επενδυτές που
ρευστοποιούσαν μετοχές στο χρηματιστήριο, τοποθετούσαν στη συνέχεια τα χρήματά
τους στην αγορά τέχνης, αναζητώντας υψηλότερες αποδόσεις.

Η κατάρρευση του χρηματιστηρίου είναι μόνο ένας από τους παράγοντες που ωθούν
σε υψηλότερα επίπεδα τις αξίες των έργων τέχνης. Οι Μέι και Μόουζις
δημοσίευσαν τελευταία μία μελέτη για τον τρόπο που επέδρασαν στις τιμές των
έργων ζωγραφικής τέσσερις πρόσφατοι πόλεμοι και 27 υφέσεις της οικονομίας.

Η βάση των δεδομένων τους περιλαμβάνει τη δημοσιευμένη τιμή πώλησης 5.000
έργων τέχνης, που βγήκαν σε δημοπρασίες στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη από το
1950 έως το 2001. Κάθε ένας από αυτούς τους πίνακες ζωγραφικής είχε, στον
παρελθόν, πουληθεί σε δημοπρασία τουλάχιστον μία φορά. Οι Μέι και Μόουζις
συνιστούν προσοχή, διότι υπάρχουν δυσκολίες μη αντιπροσωπευτικότητας στον
δείκτη τους. Και γι’ αυτόν τον λόγο ο δείκτης τους θα πρέπει να θεωρείται ως η
ανώτερη ζώνη απόδοσης που πέτυχαν οι συλλέκτες έργων τέχνης. Για παράδειγμα,
οι τιμές πριν από το 1950 έχουν βασιστεί μόνο σε πίνακες που στη συνέχεια
πουλήθηκαν μέσω δημοπρασιών που πραγματοποίησαν οι οίκοι Κρίστις και Σόθμπις.

Πόλεμοι και τιμές τέχνης

Οι Μέι και Μόουζις εκφράζουν με μεγάλο βαθμό βεβαιότητας την ακόλουθη
διαπίστωση: «Κατά τη διάρκεια των ενόπλων συγκρούσεων μεγάλης διάρκειας του
περασμένου αιώνα, οι δείκτες τιμών των έργων τέχνης ξεπέρασαν σε απόδοση τους
χρηματιστηριακούς δείκτες».

* Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι δείκτες του βρετανικού και του αμερικανικού
χρηματιστηρίου έπεσαν αντίστοιχα κατά 25% και 26%, από το 1913 έως το 1918.
Έως το 1920, και οι δύο αγορές είχαν ανακτήσει το 94% της αξίας που είχαν το
1913. Ο δείκτης τιμών των έργων τέχνης παρουσίασε, τις περισσότερες χρονιές
του πολέμου, καλύτερη απόδοση από τους χρηματιστηριακούς δείκτες. Έως το 1920
είχε πετύχει το 125% της αξίας που είχε το 1913.

* Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οι χρηματιστηριακοί δείκτες στο
Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη βυθίστηκαν. Έως το 1946 είχαν ανακτήσει το 107% και
100%, αντίστοιχα, της αξίας που είχαν το 1937. Ο δείκτης τιμών των έργων
τέχνης είχε πετύχει το 130% της αξίας που είχε το 1937.

* Κατά τη διάρκεια του πολέμου της Κορέας, από το 1949 έως το 1954, ο δείκτης
Στάνταρντ εντ Πουρς στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης σημείωσε αύξηση 67%. Ο
δείκτης Μέι / Μόουζις σημείωσε, την ίδια περίοδο, αύξηση 108%.

* Κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ, από το 1966 έως το 1975, ο δείκτης
Στάνταρντ εντ Πουρς σημείωσε πτώση 27%. Ο δείκτης τιμών έργων τέχνης, στο
μεταξύ, σημείωσε αύξηση 256%.

Οι λόγοι

Για ποιο λόγο τα έργα τέχνης αποδίδουν περισσότερο από τις μετοχές κατά τη
διάρκεια των πολέμων; «Όχι μόνο το χρήμα φεύγει από τα χρηματιστήρια κατά τη
διάρκεια των πολέμων, αλλά και ο πόλεμος φέρνει στην αγορά πίνακες ζωγραφικής
και άλλα έργα τέχνης μεγάλης αξίας, που σε άλλες περιόδους δεν θα άλλαζαν
χέρια. Πηγαίνετε πίσω στη λεηλασία της Ρώμης – και τη λεηλασία της από τον
Ναπολέοντα το 1797. Όταν τα γαλλικά στρατεύματα έμπαιναν στη Ρώμη ξαφνικά,
σχεδόν το σύνολο των έργων τέχνης της ιταλικής αναγέννησης εμφανίστηκε στην
αγορά.

Κατά τη διάρκεια περιόδων πολέμου η αγορά τέχνης πλημμυρίζει από νέους πελάτες
– επιχειρηματίες που διακρίνονται για την ικανότητά τους να αυξάνουν την
περιουσία τους σε καιρούς πολέμου. Η αξία της περιουσίας, σε έργα τέχνης,
βασικών μεσιτών της αγοράς τέχνης, όπως οι Κεγιέ και Βίλντεσταϊν, στο Παρίσι,
στη Νέα Υόρκη και στο Λονδίνο, πολλαπλασιάστηκε κατά τη διάρκεια περιόδων
πολέμου.

Στους καλούς – οικονομικά – καιρούς, οι συλλέκτες δεν γυρίζουν την πλάτη στην
αγορά τέχνης, αλλά είναι πιθανότερο να επενδύσουν αλλού, για γρηγορότερες και
καλύτερες αποδόσεις. Σήμερα; Ο Γουίλιαμ Ρούπρεχτ, διευθύνων σύμβουλος του
οίκου δημοπρασιών Σόθμπις, τονίζει: «Υπάρχουν μεγάλες δυνατότητες κερδών στην
αγορά τέχνης».

(C) Forbes Global Inc

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης