Η Ευρώπη κερδίζει σε παραγωγικότητα

Βρισκόμαστε μπροστά στην αμφισβήτηση του αμερικανικού οικονομικού θαύματος.
Όχι μόνο εξερράγη η αμερικανική φούσκα, αλλά και τώρα φαίνεται ότι το
μεγαλύτερο μέρος του αμερικανικού οικονομικού θαύματος της δεκαετίας του ’90
δεν συνέβη ποτέ. Όταν μιλάμε για οικονομική απόδοση, η Ευρώπη είναι η
βασίλισσα και όχι η Αμερική.

Μια μελέτη των πηγών οικονομικής ανάπτυξης, που εκπόνησε ο Οργανισμός
Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, έφερε στην επιφάνεια ένα εκπληκτικό σετ
δεδομένων.

Αυτό, με τη σειρά του, μας προσέφερε νέα συμπεράσματα σχετικά με το ποια
οικονομία πηγαίνει καλά και ποια όχι. Ένα από αυτά τα νέα συμπεράσματα, είναι
ότι η απόδοση της αμερικανικής οικονομίας δεν είναι τόσο εντυπωσιακή όσο
πιστεύαμε στο παρελθόν. Είναι γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παρουσίασαν
υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90, πολύ
υψηλότερους σε σχέση με τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες. Ωστόσο, σε ό,τι
αφορά την παραγωγικότητα, δεν ισχύει το ίδιο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι
θαύμα παραγωγικότητας.

Αυτό είναι προφανές στη συμβατική έννοια της παραγωγικότητας ­ το παραγόμενο
οικονομικό προϊόν ανά εργαζόμενο. Και τα συμπεράσματα γίνονται ακόμη πιο
ενδιαφέροντα, όταν διαπιστώνουμε ότι στην Ευρώπη οι εργαζόμενοι δουλεύουν
λιγότερες ώρες σε σχέση με τους Αμερικανούς. Όταν εξετάσουμε το οικονομικό
προϊόν ανά ώρα εργασίας, η Ευρώπη προηγείται κατά πολύ της Αμερικής σε
παραγωγικότητα.

Οι Γερμανοί δεν εργάζονται πολύ αλλά, όταν εργάζονται, παρουσιάζουν υψηλή
παραγωγικότητα. Μάλιστα, η παραγωγικότητα βελτιώνεται συνεχώς με την πάροδο
του χρόνου.

Ο Rudi Dornbusch Καθηγητής Οικονομικών στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης και πρώην επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Από αυτά τα στοιχεία φαίνεται ότι οι Ευρωπαίοι έχουν ανακαλύψει ένα τρικ:
Εργάζονται λίγο, αλλά παραγωγικά. Στην πραγματικότητα, στην Ευρώπη, όχι μόνο ο
ρυθμός αύξησης της παραγωγικότητας ήταν υψηλότερος σε σχέση με την Αμερική,
αλλά και το επίπεδο παραγωγικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας ήταν υψηλότερο
σε σχέση με εκείνο της αμερικανικής. Η Δυτική Γερμανία ή η Γαλλία παρήγαγαν
μεγαλύτερης αξίας οικονομικό προϊόν ανά ώρα εργασίας σε απόλυτες τιμές, σε
σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντίθετα, η Ιαπωνία, με τον αναποτελεσματικό
τομέα υπηρεσιών της, βρίσκεται σε χαμηλότερη θέση σε σχέση με τις Ηνωμένες
Πολιτείες ή την Ευρώπη.

Σε χαμηλότερη θέση από άποψη παραγωγικότητας βρίσκεται και η βρετανική
οικονομία.

Με ποιον τρόπο πρέπει να ερμηνεύσουμε αυτά τα στοιχεία; Ένας τρόπος είναι ο
εξής: Η αγορά εργασίας της Ευρώπης αποτελεί ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα. Είναι
υπερ-ελεγχόμενη και δύσκαμπτη. Και το χειρότερο, είναι ακριβή, ακόμη και στα
τρέχοντα χαμηλά επίπεδα που βρίσκεται το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. Για ποιο
λόγο, λοιπόν, θα πρέπει να μας προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές
επιχειρήσεις αποφεύγουν την πρόσληψη εργασίας και λειτουργούν σε κατάσταση
έντασης κεφαλαίου;

Κεφάλαιο ανά εργαζόμενο

Με υψηλή συγκέντρωση κεφαλαίου ανά εργαζόμενο και τους άλλους παράγοντες
ίδιους, η εργασία είναι άκρως παραγωγική ­ αυτό είναι το ευρωπαϊκό μοντέλο.
Επιπλέον, οι επιχειρήσεις εντάσεως εργασίας (και χαμηλής παραγωγικότητας) πολύ
συχνά εκχωρούν ορισμένες δραστηριότητές τους στο εξωτερικό ή μεταφέρουν το
σύνολο των δραστηριοτήτων τους εκτός ευρωπαϊκού εδάφους. Αυτό συμβαίνει, εν
μέρει, επειδή η αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής οικονομίας είναι ένα δύσκολο έργο,
το οποίο μπορεί να καταλήξει στην αποχώρηση ενός ολόκληρου κλάδου της από την
Ευρώπη.

Το αποτέλεσμα, μέσω της διαδικασίας της αποχώρησης, είναι η παραμονή στην
Ευρώπη επιχειρήσεων που παρουσιάζουν υψηλούς ρυθμούς αύξησης της
παραγωγικότητας.

Πρόκειται για ένα έξυπνο μοντέλο. Πρέπει να αναρωτηθούμε, όμως, αν παρουσιάζει
μειονεκτήματα. Το μειονέκτημα είναι το εξής: Η Ευρώπη έχει υψηλή ανεργία,
επειδή οι επιχειρήσεις αποφεύγουν να προσλαμβάνουν εργαζόμενους.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αντίθετα, η ανάπτυξη περιλαμβάνει σχετικά χαμηλότερη
συσσώρευση κεφαλαίου ανά εργαζόμενο και δημιουργεί χαμηλότερη αύξηση της
παραγωγικότητας ανά εργαζόμενο ή ανά ώρα εργασίας. Ωστόσο, ενισχύει σημαντικά
την απασχόληση.

Απορρόφηση ανέργων

Στην πραγματικότητα, μεγάλο μέρος της αμερικανικής ανάπτυξης, κατά τη διάρκεια
της δεκαετίας του ’90, περιελάμβανε απορρόφηση στην παραγωγή ανέργων και
εγγεγραμμένων στο αμερικανικό ταμείο πρόνοιας και ανεργίας. Η αμερικανική
ανάπτυξη δημιουργεί νέες θέσεις απασχόλησης.

Η ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας, στην περίπτωση που είναι υψηλών ρυθμών,
διατηρεί την ανεργία σχεδόν σταθερή. Πρόκειται για δύο διαφορετικά μοντέλα,
που το καθένα έχει τα μειονεκτήματά του. Θα είναι, προφανώς, περισσότερο
ελκυστικό για την Ευρώπη να κερδίσει το επιπλέον πλεονέκτημα από τη μαζική
δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και για τις Ηνωμένες Πολιτείες να παρουσιάσουν
υψηλούς ρυθμούς παραγωγικότητας, σε συνδυασμό με τη μηχανή παραγωγής
απασχόλησης που διαθέτουν. Υπάρχει πιθανότητα να συμβεί κάτι από αυτά;

Για την Ευρώπη, δεν υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες να ξεφύγει από την παγίδα της
ανεργίας τα επόμενα χρόνια ­ με δεδομένη και την επικείμενη οικονομική ύφεση.
Για να αλλάξει την κατάσταση, η Ευρώπη θα πρέπει να δώσει οξυγόνο στην
οικονομία της, με την πραγματοποίηση μεγάλων επενδύσεων, με την παροχή φθηνού
χρήματος, τη μείωση της φορολογίας για όλους και, πιθανόν, με την αύξηση των
δαπανών για δημόσια έργα.

Ωστόσο, δεν υπάρχει καμιά προοπτική να συμβούν αυτά, με δεδομένη την
επιβαλλόμενη δημοσιονομική πειθαρχία.

Η κατάσταση θα παραμείνει αυτή της υψηλής παραγωγικότητας ­ εκπληκτικά υψηλής,
αν αναλογιστεί κανείς ότι η Ευρώπη θεωρείται ότι αποτελεί μέρος της “νέας
οικονομίας”.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες παρατηρείται ύφεση και ­ κατά συνέπεια ­ αύξηση της
ανεργίας. Η πιθανή λελογισμένη ανάκαμψη δεν θα είναι επαρκώς ισχυρή για να
δώσει ώθηση στην παραγωγικότητα. Τον επόμενο χρόνο, κατά συνέπεια, η ευρωπαϊκή
και η αμερικανική οικονομία θα βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση.

Όσον αφορά στην παραγωγικότητα, τα νέα ίσως να είναι λίγο καλύτερα. Αυτή είναι
η πρώτη φορά που η αμερικανική οικονομία, αν και βρίσκεται σε ύφεση (που
συνήθως προκαλεί μείωση της παραγωγικότητας), αυξάνει την παραγωγικότητά της.
Αν οι ρυθμοί αύξησης της παραγωγικότητας διατηρηθούν υψηλοί, με την ανάκαμψη
της οικονομίας, όπως φαίνεται να πιστεύει και ο Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρος της
Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών, οι ΗΠΑ μπορεί σύντομα να
αντιμετωπίσουν το ευρωπαϊκό δίλημμα. Θα τα πηγαίνουν καλά στην παραγωγικότητα,
πιθανόν καλύτερα σε σχέση με την Ευρώπη, αλλά δεν θα μπορούν να μειώσουν την
ανεργία.

Αυτό που προκαλεί απογοήτευση είναι ότι δεν είναι ξεκάθαρο ποια κατάσταση
είναι καλύτερη.

(c) Project Syndicate, Δεκέμβριος 2001