ΔΡΟΜΟΙ

Μα πέστε μου…

… εσείς άνθρωποι, ποιος από σας είναι ικανός για φιλία; αναρωτιόταν ο Νίτσε.
Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, λίγοι. Και ακόμη λιγότεροι ξέρουμε τι θα
πει φιλία. Αν πάρουμε τη φιλία από άποψη πολιτική, είναι άραγε όλα όπως τα
έβλεπε ο σκοτεινός φιλόσοφος Καρλ Σμιτ, μια διαρκής αντιπαράθεση εχθρού και
φίλου; Τι είμαστε εμείς; Άτομα μοναχικά, χωρίς δεσμούς και αισθήματα, μια
διαρκής απουσία στον «κοινό χώρο»; Και τι είναι ο κοινός χώρος: παραμάγαζα από
συντεχνίες που η «φιλία» των μελών τους εξαρτάται από τα προνόμια που
διατηρούν για τον εαυτό τους; Αν όλοι αυτοί είναι φίλοι μεταξύ τους, τότε
εξηγείται γιατί όλοι εμείς αισθανόμαστε καλύτερα που τους νιώθουμε σαν
εχθρούς.

Ο χρόνος…

… που χρειάζεται για μια φιλία είναι μακρύς και ο χώρος πλατύς (φυσικός και
πνευματικός). Σήμερα δεν έχουμε ούτε χρόνο ούτε χώρο ­ έχουν ακυρωθεί. Η φιλία
έχει παραχωρήσει τη θέση της σε ανταλλακτικές κοινωνικές σχέσεις ­ δηλαδή
σχέσεις χωρίς πάθος. Μα μπορεί να υπάρξει φιλία ­ που συνορεύει με τον έρωτα ­
χωρίς πάθος; Έχουμε καταντήσει να πιστεύουμε πως η απουσία κοινωνικών δεσμών
σημαίνει περισσότερη γνησιότητα, περισσότερη ελευθερία. Ο θρίαμβος της
αδιαφορίας και πάνω από όλα της πεζότητας. Τίποτα δεν ξεχωρίζει, όλα είναι
ομοιόμορφα. Μια διαστροφική λογική μάς βάζει να πλάθουμε «εχθρούς»
(εξωτερικούς) για να μπορούμε να ζούμε με την αυταπάτη πως έχουμε «φίλους»
(εσωτερικούς). Όμως, «τας των φαύλων συνηθείας, ολίγος χρόνος διέλυσε», έλεγε
ο Ισοκράτης.

Για τον Αριστοτέλη…

… η φιλία ήταν το υπόβαθρο της πόλεως. Αποστολή της πολιτικής, έλεγε, «είναι
πάνω από όλα η δημιουργία φιλίας». Αυτά, βέβαια, έχοντας υπόψη του ολόκληρη
την κοινωνία και όχι τα πολιτικά παραμάγαζα που αντικείμενο της «φιλίας» τους
είναι η διαρκής σίτιση στο πρυτανείο. Μπορεί βέβαια η αρχαιότητα «να έζησε και
να σκέφτηκε με ένταση τη φιλία, αλλά αργότερα την πήρε μαζί της στον τάφο»
(Νίτσε). Εμείς της κάναμε την εκταφή για να την ξαναθάψουμε ύστερα στον χώρο
του ιδιώτη ­ με την αρχαία έννοια του όρου.

Και το πάθος;…

… Για να το βρει κανείς, πρέπει να περάσει από την ανάγκη στην επιθυμία του
Άλλου ­ σε αυτό έχουν συμφωνήσει πολλές ουτοπίες και θρησκείες. Και έχουν
προτείνει τη συμβολική προσφορά του εαυτού ως «δώρου» (και όχι ως μέσου για
την ικανοποίηση ιδίων αναγκών). Έτσι θα μπορούσε ίσως να γεννηθεί ένας νέος
άνθρωπος που θα είχε επίγνωση της αναπόφευκτης εξάρτησής του από τον Άλλο.
Χρονιάρες μέρες, ίσως να μας περνάει η σκέψη πως δεν είναι ποτέ πολύ αργά για
να προσφέρουμε τον εαυτό μας ως δώρο. Μα πάλι εδώ έρχεται να φωλιάσει στην
ψυχή μας η αμφιβολία σαν σαράκι: Άραγε θα βρεθεί κανείς να το πάρει;