ΑΤΤΙΛΑ ΚΙΓΙΑΤ Προσκολλημένος στο χθες ο Ντενκτάς

Οι πολιτικές εξουσίες στην Τουρκία δεν έχουν διορατικότητα. Αν η Τουρκία
βρισκόταν στα χέρια διορατικών ηγετών, θα μπορούσαμε να μην είμαστε
αντιμέτωποι με αυτή την απειλητική, περιβεβλημένη από εχθρούς εικόνα, που μας
τρομάζει.

Οι Τούρκοι πολιτικοί επέλεξαν να αναθέτουν στις Ένοπλες Δυνάμεις θέματα που
δεν μπορούσαν να τα λύσουν μόνοι τους, λέει ο ναύαρχος εν αποστρατεία Αττίλα
Κιγιάτ. Λέει, επίσης, ότι οι λαοί της Ελλάδας και της Τουρκίας παράγγειλαν
ρητά, το 1999, στους ηγέτες τους να φροντίσουν να λύσουν τα προβλήματα ανάμεσα
στις δύο χώρες και ότι η στάση του Ντενκτάς στο Κυπριακό δεν επιτρέπει τη
συνεννόηση.

Όταν το συζητούμενο είναι η Τουρκία, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, το Κυπριακό,
ποτέ δεν είναι αρκετά όσα και να ρωτήσει κανείς έναν Τούρκο, το ξέρω. Ο Αττίλα
Κιγιάτ υπήρξε διοικητής του τουρκικού στόλου, υπηρέτησε τρία χρόνια στις
Βρυξέλλες, επικεφαλής της τουρκικής Στρατιωτικής Επιτροπής, συμμετείχε στη
δεύτερη απόβαση του τουρκικού στρατού στην Κύπρο το 1974. Αποστρατεύθηκε τον
Σεπτέμβριο του 1999 με τον βαθμό του ναυάρχου.

Σήμερα, είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και εκπρόσωπος Τύπου της
ποδοσφαιρικής ομάδας Φενέρμπαχτσε και, κάθε δεύτερη Παρασκευή, έχει μια δική
του πολιτική εκπομπή με τίτλο «Και τώρα, τι;» στο ειδησεογραφικό κανάλι NTV.

Τη λέξη «ντόμπρα» τη μοιραζόμαστε με τους Τούρκους με την ίδια ακριβώς έννοια.
Η έννοια αυτή είναι, νομίζω, η ειδοποιός διαφορά των απόψεων του Αττίλα
Κιγιάτ, ενός διαμορφωτή, σήμερα, της τουρκικής κοινής γνώμης, που πέρασε
σαράντα χρόνια της ζωής του στον Στρατό.

«Το τουρκικό καθεστώς», λεει ο Κιγιάτ, «δεν είναι συμφιλιωμένο με τον λαό του,
γιατί δεν έχει εκδημοκρατιστεί αρκούντως. Η απαγορευτική νοοτροπία άρχισε να
εξασθενεί τον τελευταίο καιρό, αλλά το τουρκικό κράτος εξακολουθεί να είναι
οργανωμένο εναντίον του εσωτερικού εχθρού».

Μπορεί η γεωγραφική θέση της Τουρκίας να της προσδίδει ισχύ, αλλά η ισχύς,
σύμφωνα με τον Κιγιάτ, δεν μπορεί να προκύπτει από ένα κομμάτι γης, όση
στρατηγική σημασία κι αν έχει, σχετίζεται απόλυτα με τον δυναμισμό των
ανθρώπων που ζουν πάνω στο κομμάτι αυτό της γης. Θεωρεί ότι η Τουρκία δεν
χρειάζεται να πάει να κυνηγάει τρομοκράτες από σπηλιά σε σπηλιά στο
Αφγανιστάν, πρέπει όμως να συμμετέχει στη δύναμη προστασίας της ειρήνης που θα
χρειαστεί αναπόφευκτα να τοποθετηθεί εκεί για ένα διάστημα. Βρίσκει «ανόητες»
τις συζητήσεις περί «παραχώρησης της Μοσούλης και του Κιρκούκ» στην Τουρκία,
«σημαίνουν ότι κάποιος δεν γνωρίζει τις παγκόσμιες ισορροπίες, δεν ξέρει ποιοι
ελέγχουν τις ενεργειακές πηγές και δεν βλέπει υπό τον έλεγχο τίνων θα
παραμείνουν για ποιος ξέρει πόσα χρόνια». Σκέπτεται, όμως, ότι η Τουρκία δεν
μπορεί να πει «δεν παίζω» αν οι ΗΠΑ παρουσιάσουν επαρκή στοιχεία ότι το Ιράκ
βρίσκεται πίσω από τις τρομοκρατικές ενέργειες.

Ο Κιγιάτ πιστεύει ότι η πιο αποτελεσματική διπλωματία, είναι η διπλωματία των
πολιτών. Στις ελληνοτουρκικές σχέσεις «είναι αλήθεια ότι η προσέγγιση
προχωράει αργά. Αυτό οφείλεται, νομίζω, στο γεγονός ότι και οι δύο πλευρές
επιχείρησαν να εδραιώσουν τον λόγο ύπαρξής τους πάνω στην εχθρότητα με την
απέναντι πλευρά. Τα προβλήματα χρόνισαν. Όταν, τόσο στην εσωτερική πολιτική
όσο και στην εξωτερική, λέμε πρώτο εκείνο που θα έρεπε να λέμε τελευταίο και,
μάλιστα, δημοσίως, αυτοπεριορίζεται αμέσως το πεδίο δράσης και ελιγμών.
Εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες. Η Ελλάδα φοβάται την Τουρκία, η Τουρκία
φοβάται την Ελλάδα. Σε κάθε ενέργεια ψάχνουμε να βρούμε την υστεροβουλία».

Τώρα με το Κυπριακό, οι ανησυχίες είναι πιο συγκεκριμένες. Πώς εκτιμά ένας
απόστρατος ναύαρχος την πολιτική της Τουρκίας στο Κυπριακό;

Πιστεύω πως δεν μπορεί να οικοδομηθεί πολιτική πάνω στην παρελθοντολογία, λέει
ο Κιγιάτ. Αν ήταν έτσι, σήμερα δεν θα είχαμε Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.), ποιος θα
γινόταν φίλος με τη Γερμανία;

Το 1974 η Τουρκία έμεινε αντιμέτωπη με μια κατάσταση όπου δεν μπορούσε να μην
επέμβει. Το γεγονός, όμως, ότι δεν βρέθηκε πολιτική λύση μετά το 1974
οφείλεται στα λάθη όλων των πλευρών. Με την ανακήρυξη του τουρκοκυπριακού
κράτους, το 1983, το νησί χωρίστηκε de facto και το πρόβλημα έγινε στ’ αλήθεια
δυσεπίλυτο. Τώρα, πρέπει να αφήσουμε τις βασισμένες σε πράξεις του παρελθόντος
αλληλοκατηγορίες.

Ο Τούρκος ναύαρχος εν αποστρατεία Αττίλα Κιγιάτ λέει για τον Ντενκτάς: «Έχει ζήσει τα γεγονότα του Κυπριακού από το 1950 και δεν μπορεί να σκεφτεί αντικειμενικά». Στη φωτό αριστερά, από την εισβολή στη Βόρεια Κύπρο το 1974

Ο κ. Ντενκτάς έζησε όλα τα γεγονότα του Κυπριακού από το 1950, κοιμάται με την
Κύπρο, ξυπνάει με την Κύπρο και ό,τι κάνει, νομίζει ότι το κάνει για το καλό
της. Δεν μπορούμε να περιμένουμε από τον Ντενκτάς να σκεφθεί αντικειμενικά.
Ίσως να μη μπορούμε να περιμένουμε ούτε από τον κ. Κληρίδη. Η σημερινή
πολιτική του Ντενκτάς ­ δεν λέω η πολιτική της Τουρκίας, γιατί νομίζω ότι ο
Ντενκτάς υποβάλλει αυτή την πολιτική στις τουρκικές κυβερνήσεις ­ είναι λάθος.
Πρώτα θα με αναγνωρίσεις, μετά θα καθήσουμε στο τραπέζι και όταν σηκωθούμε, το
αποτέλεσμα θα είναι συνομοσπονδία. Αυτό σημαίνει δεν θέλω λύση.

Είναι η μη λύση λύση;

«Όχι. Η Ε.Ε. έχει κάνει επίσης λάθος: είπε στην Τουρκία ότι προϋπόθεση για να
γίνει μέλος της είναι να λύσει το Κυπριακό και ύστερα στράφηκε στην
ελληνοκυπριακή πλευρά και είπε “είτε λυθεί το ζήτημα είτε όχι, εγώ θα σε πάρω
στους κόλπους μου”. Η ελληνοκυπριακή πλευρά και η Ελλάδα δρουν, έτσι, σαν το
θέμα να έχει λυθεί εξαρχής υπέρ τους. Και η μη λύση μοιάζει να τους βολεύει.
Είμαι βέβαιος ότι αν, τα τελευταία δέκα χρόνια, η Τουρκία, αντί μιας στάσης
αδιαλλαξίας, τηρούσε μια στάση που θα έδινε το μήνυμα ότι θα διαλεχθεί, θα
είχε αποκομίσει πολλά οφέλη».

Ο Κιγιάτ αντιδρά όμως και με τις απόψεις του τουρκικού κατεστημένου, το οποίο
υποστηρίζει ότι ενδεχόμενη απομάκρυνση στρατευμάτων από την Κύπρο θα οδηγήσει
σε σφαγές Τουρκοκυπρίων.

«Καμιά χώρα δεν μπορεί να κάνει γενοκτονία στον 21ο αιώνα και μάλιστα
χρησιμοποιώντας τρομοκρατικές μεθόδους. Αν η Τουρκία έχει τέτοια υποψία,
πρέπει να την αποβάλει, είναι άτοπη. Η συνεννόηση σε διεθνές επίπεδο είναι σε
κάποιο βαθμό μια δοσοληψία, παίρνετε κάτι, δίνετε κάτι… στο τέλος κάπου θα
συναντηθείτε και αφού συνεννοηθείτε, θα στραφείτε, ο καθένας, στην κοινή του
γνώμη και θα πείτε, “ναι, το έλυσα, αλλά, δείτε, πήρα κι αυτό κι εκείνο”, κι
αν κάποιος γυρίσει και σας πει έδωσες τούτο, θα μπορείτε να πείτε “ναι, έδωσα
εκείνο, αλλά πήρα τούτο”. Η σημερινή στάση του κυρίου Ντενκτάς δεν επιτρέπει
κάτι τέτοιο. Εύχομαι στις 4 Δεκεμβρίου, μετά τη συνάντησή του με τον κύριο
Κληρίδη, να ανάψει ένα πράσινο φως προς αυτή την κατεύθυνση ­ και στις δύο πλευρές».

Ευρώπη και Ελλάδα πρέπει να βοηθήσουν

Πώς φαντάζεται την «επόμενη ημέρα» σε μια Τουρκία αποκομμένη από την Ευρώπη…

Μια Τουρκία αποκομμένη από την Ευρώπη, αποκομμένη από τον κόσμο, κανένας δεν
το θέλει αυτό στην Τουρκία. Η κοινή γνώμη στην Τουρκία δεν επιθυμεί επίσης να
εγκαταλειφθεί η προσπάθεια ένταξής της στην Ε.Ε. για την Κύπρο. Για πρώτη φορά
(25/11), ο Ισμαήλ Τζεμ μιλώντας στη Μεικτή Κοινοβουλευτική Σύνοδο Ε.Ε. –
Τουρκίας είπε «θέλουμε και τα δύο: και την Ε.Ε. και την Κύπρο».

Αν η Τουρκία προσαρτήσει τη Βόρεια Κύπρο, θα αποκοπούν οι σχέσεις της με την
Ευρώπη και με τον κόσμο ολόκληρο και αυτό δεν θα είναι καλό. Νομίζω, πάντως,
ότι η Τουρκία πρέπει να βοηθηθεί για να μπορέσει να ξεκολλήσει από την άκαμπτη
στάση της, να χαλαρώσει. Πρέπει να τη βοηθήσει και η Ε.Ε. και η Ελλάδα.

«Οι πολιτικοί ανέθεσαν στον στρατό τις υποχρεώσεις τους»

Στην Ελλάδα είναι διαδεδομένη η άποψη ότι ο στρατός διοικεί την Τουρκία και
ότι ο στρατός δεν θέλει την ένταξη στην Ε.Ε.

Όταν υπάρχει κενό, οπουδήποτε, κάποιοι αισθάνονται την ανάγκη να το γεμίσουν,
λέει ο Αττίλα Κιγιάτ. «Οι Τούρκοι πολιτικοί ανέθεσαν στον στρατό να κάνει
δουλειές που έπρεπε να κάνουν εκείνοι. Δεν μιλώ μόνο για το θέμα της
τρομοκρατίας. Όταν λες ότι υπάρχει έλλειψη δασκάλων, ας έρθει ο αξιωματικός·
έλλειψη γιατρού, ας πάει ο στρατιωτικός γιατρός· δεν πάει καϊμακάμης στο τάδε
χωριό της Ανατολής, ας πάει ο διοικητής της στρατοχωροφυλακής να τον
αντικαταστήσει. Αναθέτεις στον στρατό μέρος των δικών σου υποχρεώσεων και,
ύστερα, δεν μπορείς βέβαια συγχρόνως να παρακολουθείς τι κάνει ο στρατός. Δεν
το δημιούργησαν ούτε το επέβαλαν αυτό οι ένοπλες δυνάμεις στην Τουρκία».

«Όμως, ορίστε, εγώ είμαι στρατιωτικός και θέλω πολύ να ενταχθεί η Τουρκία στην
Ε.Ε. Είμαι εδώ και δύο χρόνια απόστρατος, ξέρω όμως ότι η μεγάλη πλειονότητα
των στρατιωτικών πιστεύει ότι η θέση της Τουρκίας είναι μέσα στην Ε.Ε. Ο
στρατός δεν είναι εμπόδιο στην ένταξη».