ΔΡΟΜΟΙ

Την Ευρώπη…

… καθένας τη βλέπει όπως θέλει. Άλλος σαν Μέλλον και άλλος σαν Ιστορία. Για
τον ιστορικό Ζακ Λε Γκοφ μοιάζει με μια μάλλον ακαθόριστη πορεία. Ο προορισμός
είναι πάνω κάτω γνωστός, αλλά καλού κακού ο ιστορικός μας συμβουλεύει τον
«περιπατητή» που δεν θέλει να μπερδευτεί να μην κοιτάζει ποτέ πίσω του στον
δρόμο. Γιατί αυτό που λέμε Ευρώπη δεν υπήρξε ποτέ μια πραγματικότητα αλλά μια
διαδικασία, μια μπερδεμένη κληρονομιά από διάφορα ιστορικά στρώματα. Το πιο
αρχαίο είναι το ελληνορωμαϊκό, εκείνο που χωρίστηκε σε ένα τμήμα
δυτικό-λατινικό και ένα τμήμα ανατολικό-ελληνικό. Το πρόβλημα ήταν πάντα πώς
να ενώσει κανείς σε ένα αυτά τα δύο μέρη.

Ένα πρόβλημα…

… μεταγενέστερο ήταν πως ο πυρήνας του ευρωπαϊκού πολιτισμού, των ηθών και
των εθίμων του, προήλθε από τον Μεσαίωνα. Γύρω από αυτόν τον πυρήνα χτίστηκαν
αργότερα η Αναγέννηση, ο Διαφωτισμός, ο ρομαντισμός, ο θετικισμός και ένα σωρό
άλλα. Ίσως αυτή ακριβώς η μονομέρεια ήταν εκείνη που στένεψε τη ματιά του
Καρλομάγνου. Πέρα από την Ευρώπη της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας δεν μπόρεσε
να δει την Ευρώπη του Βορρά, της Ανατολής, της αραβικής κυριαρχίας, της
Αγγλίας. Του έλειπε η προοπτική. Είχε το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν. Όμως
και η ματιά των μεταγενέστερων «ευρωπατέρων» συχνά δεν ήταν καλύτερη. Η
ενωμένη Ευρώπη για τον Ναπολέοντα ήταν μια ήπειρος στην οποία έπρεπε να
κυριαρχήσει η Γαλλία. Ακόμη χειρότεροι ήταν οι χιτλερικοί. Από τους σύγχρονους
«ευρωπατέρες», πιο σημαντικούς θεωρεί ο Λε Γκοφ τον Ζαν Μονέ και τη
χριστιανοδημοκρατική τριάδα: Ντε Γκάσπερι, Αντενάουερ και Σουμάν. Αυτό πάντως
δεν σημαίνει πως βλέπει το ευρωπαϊκό μέλλον σαν μια υπόθεση αποκλειστικά
χριστιανική. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, αφού ό,τι άλλοτε έμενε έξω, σήμερα
βρίσκεται μέσα στην Ευρώπη. Τι απόμεινε έξω;

Τα ανατολικά…

… σύνορα, αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα. Η Ρωσία δεν μπορεί να αγνοείται
άλλο. Ευρώπη είναι και η Τσεχία, η Ουγγαρία, οι βαλτικές χώρες, τα Βαλκάνια.
Δεν είναι η Τουρκία, που δεν συμμερίστηκε ποτέ τις θεμελιώδεις ευρωπαϊκές
αξίες ­ και πρώτα από όλα τη δημοκρατία, λέει ο Λε Γκοφ. Από τον Μεσαίωνα και
ύστερα, η Ευρώπη ήταν πάντα κατακερματισμένη σε κράτη. Γι’ αυτό, η ενότητα
πρέπει να ξεκινάει από τις διαφορές. Άρα, δεν πρέπει να στοχεύει σε ένα
υπερκράτος. Χρειάζονται ένα ανοιχτό σύστημα πολιτικών θεσμών και ένας
φιλόξενος κοινωνικός χώρος που μέσα του καθένας θα βρίσκει τη θέση του.

Το παρελθόν…

… λοιπόν δεν μας χρειάζεται; Μονάχα για να θυμόμαστε πως δεν υπήρξε πάντα
ένδοξο και πως συχνά ήταν γεμάτο «μαύρες τρύπες», πολέμους, αποικιοκρατία,
ρατσισμό, μισαλλοδοξία. Το μέλλον; Αόριστο, όπως και η τύχες της διεύρυνσης,
που θα συζητηθούν στη σύνοδο κορυφής του Λέκεν. Σε δεκεπέντε ημέρες θα ξέρουμε
αν το «ευρωπαϊκό σπίτι» που μέσα του θα μας βάλουν να ζήσουμε είναι μια στέγη
δίχως τοίχους.