Μέσ’ στους καπνούς και τα βιβλία

Η πινακίδα “Παλαιά Βιβλία” στο παράθυρο έχει δει σίγουρα καλύτερες ημέρες.
Μικρά παιδιά κρυφοκοιτάζουν από την πόρτα. Δεν μπορούν να διαβάσουν. Οι
περισσότεροι Αφγανοί, άλλωστε, είναι αγράμματοι. Το βιβλιοπωλείο “Ανουάρι”
απευθύνεται στους διανοούμενους του Αφγανιστάν, τους τελευταίους ιατρούς και
καθηγητές και δημόσιους υπαλλήλους που τυχαίνει να περνούν από την Πεσαβάρ και
θέλουν να διατηρήσουν την κουλτούρα τους ­ όσους δεν έχουν ήδη πουλήσει τα
βιβλία τους στην Καμπούλ προκειμένου να επιβιώσουν.

Ο Φαρίντ Ανουάρι μού δίνει ένα κομμάτι πανί να καθαρίσω τα χέρια μου από τη
σκόνη του δρόμου προτού ανοίξω ένα περιοδικό από τη δεκαετία του 1960 ονόματι
“Αριάνα”. Στα αριστερά, μια φωτογραφία ενός Αμερικανού διπλωμάτη, του Τσέστερ
Μπόουλς, ειδικού απεσταλμένου του προέδρου Κέννεντυ, σε μια συνάντηση με τον
Βασιλιά Ζαχίρ Σαχ ­ τον ίδιο γηραιό βασιλιά που μαραζώνει σήμερα στη Ρώμη. Και
τι λέει ο κύριος Μπόουλς στον Αφγανό μονάρχη; “Θαυμάζουμε απεριόριστα τον λαό
του Αφγανιστάν”, μας ενημερώνει η λεζάντα, “και τη μακρά, υπερήφανη κληρονομιά
εθνικής ανεξαρτησίας του”.

Ο πατέρας του Ανουάρι εγκατέλειψε την Καμπούλ πριν από έξι χρόνια. Ήταν
επικεφαλής του καλλιτεχνικού και λογοτεχνικού τμήματος της κρατικής τηλεόρασης
­ μέχρι που ανέλαβαν την εξουσία οι Ταλιμπάν, οπότε η λογοτεχνία και η τέχνη
κρίθηκαν επικίνδυνες. “Ανοίξαμε το μαγαζάκι μας για οικονομικούς λόγους ­
χρειαζόμασταν τα χρήματα”, λέει ο Φαρίντ. “Θέλαμε όμως και να προσφέρουμε μια
υπηρεσία στους Αφγανούς διανοούμενους εδώ στην Πεσαβάρ και σε άλλες πόλεις”.
Και προσέφεραν πράγματι υπηρεσία.

Η ποίηση μιας από τις μεγαλύτερες ποιήτριες του Αφγανιστάν, της Μαχτζούμπα
Χεράβι, επιβιώνει μέσα σε μαύρα, πανομοιότυπα εξώφυλλα, πλάι σε ένα
φωτογραφικό λεύκωμα του Πιέτρο Μέλε από τη δεκαετία του 1960, οι πιο δυνατές
ίσως φωτογραφίες των βουδιστικών αγαλμάτων του Μπαμιάν που τραβήχτηκαν ποτέ ­
των αγαλμάτων που έκαναν σκόνη οι Ταλιμπάν.

“Οι μορφωμένοι Αφγανοί καθ’ οδόν για τις δυτικές χώρες και την Αμερική,
έρχονται εδώ για να σώσουν τον πολιτισμό και τις παραδόσεις τους αγοράζοντας
αυτά τα βιβλία”, λέει ο Φαρίντ. “Μερικά τα αγόρασα από μαγαζάτορες στους
δρόμους της Καμπούλ.

Εκείνοι τα είχαν αγοράσει από καθηγητές και ειδικούς που αγωνίζονταν να
επιβιώσουν. Οι καιροί ήταν δύσκολοι για αυτούς”.

Το ευρετήριο των “καιρών” εκείνων βρίσκεται σήμερα σε αυτό το μικροσκοπικό
κατάστημα από χαρτί και σκόνη. Ο Φαρίντ δεν έχει λάβει καθόλου βιβλία από τότε
που ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί στο Αφγανιστάν. Επισκέφθηκε για τελευταία φορά
την Καμπούλ τον Ιούλιο ­ και επέστρεψε με ένα δέμα παλαιών, απαγορευμένων
βιβλίων. Το βλέμμα μου όμως πέφτει σε δύο χαρτόδετους τόμους που μοιάζουν καινούργιοι.

Με έκπληξη διαπιστώνω ότι έχουν εκδοθεί από τους Ταλιμπάν, φέρουν τον τίτλο
“Ισλαμικό Εμιράτο του Αφγανιστάν”, και χρονολογούνται από το 2000 και το 2001
αντίστοιχα. Πρόκειται ­ το μαντέψατε ­ για καταλόγους νόμων, περιορισμών και απαγορεύσεων.