Η τελευταία ευκαιρία για πραγματική σύγκλιση

Όταν θα καταλαγιάσει ο θόρυβος από το πραγματικά μείζον γεγονός της
συγχώνευσης των δύο γιγάντων του ελληνικού τραπεζικού συστήματος και όταν θα
μπουν σε μια σειρά υλοποίησης οι εξαγγελίες του κ. Χριστοδουλάκη για τις
διαρθρωτικές αλλαγές στην οικονομία, το οικονομικό επιτελείο θα χρειασθεί να
στρέψει την προσοχή του και σε ένα άλλο θέμα, που πέρασε στην αφάνεια τις
τελευταίες ημέρες: το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης. Καλό θα ήταν, να μην αργήσει
να έρθει αυτή η στιγμή.

Ο Πρωθυπουργός γνωρίζει καλά ότι η υλοποίηση του αναπτυξιακού προγράμματος που
ακούει στο όνομα Γ’ ΚΠΣ είναι ένα τόσο κρίσιμο θέμα όσο και η επιτυχημένη
διεξαγωγή της Ολυμπιάδας του 2004. Ασφαλώς, το γνωρίζει επίσης και ο νέος
υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών, ο οποίος στο παρελθόν είχε ασχοληθεί και
σε επιστημονική βάση με την πολιτική συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι
συνεργάτες του, μάλιστα, διαβεβαιώνουν ότι η πρόθεσή του είναι να εμπλακεί
προσωπικώς στο εκ πρώτης όψεως άχαρο θέμα των κοινοτικών ενισχύσεων.

Η κρισιμότητα του θέματος έγινε φανερή για άλλη μία φορά την περασμένη
εβδομάδα, όταν έγινε γνωστό ότι ο επίτροπος κ. Μισέλ Μπαρνιέ, αρμόδιος για τη
χορήγηση των κοινοτικών κονδυλίων, προέβαλε ένσταση στη χρηματοδότηση των
έργων του ΟΣΕ, διαπιστώνοντας και εκεί προβλήματα, όπως είχε παλαιότερα
διαπιστώσει και στο Κτηματολόγιο. Η υπόθεση του Κτηματολογίου, στην οποία το
κατηγορητήριο της Επιτροπής δεν ήταν αβάσιμο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το
θέμα είχε ποινικές διαστάσεις, καθυστέρησε συνολικά το πρόγραμμα Περιβάλλοντος
του Γ’ ΚΠΣ, από το οποίο αφαιρέθηκε το σχετικό υποπρόγραμμα, ενώ θέτει υπό
αίρεση τη δυνατότητα επαρκούς χρηματοδότησης του σημαντικότατου αυτού έργου
για τη χώρα στο μέλλον.

Τι θα ακολουθήσει;

Θα ισχύσει άραγε κάτι ανάλογο, τώρα, με τον ΟΣΕ; Ο υπουργός Μεταφορών κ.
Χρήστος Βερελής διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει θέμα και θα διευθετηθούν οι
διαφορές μας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά η εμπειρία έχει δείξει ότι αυτές οι
διευθετήσεις είναι χρονοβόρες. Και η πρόσφατη εμπειρία έχει δείξει, επιπλέον,
ότι οι διευθετήσεις δεν οδηγούν πάντα σε διασφάλιση του πλήρους ποσού της
χρηματοδότησης.

Και ποιο θα είναι, άραγε, το μέλλον; Ποια έργα θα ακολουθήσουν στη λίστα των
υπόπτων για παρατυπίες κάθε είδους; Όποιος έχει την παραμικρή ιδέα, όχι μόνο
για τον τρόπο με τον οποίο γίνονται τα έργα του Γ’ ΚΠΣ αλλά σχεδόν οποιαδήποτε
δουλειά στην Ελλάδα, δεν μπορεί να κοιμάται ήσυχος.

Νέοι κανόνες

Οι αρχές, σε επίπεδο υπουργείων και Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που έχουν
επιφορτισθεί με το καθήκον να υλοποιήσουν τα έργα αυτού του Κοινοτικού
Πλαισίου Στήριξης, δεν έχουν συνειδητοποιήσει ακόμη το τελείως διαφορετικό
πλαίσιο, σε σχέση με το παρελθόν, στο οποίο καλούνται να λειτουργήσουν τα
επόμενα χρόνια.

Το πλαίσιο διαφέρει λόγω των νέων, πολύ αυστηρότερων, κανονισμών που διέπουν
τη χορήγηση των κοινοτικών κονδυλίων. Διαφέρει, όμως, επίσης, λόγω της εντελώς
διαφορετικής νοοτροπίας από την οποία διέπεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στο
παρελθόν, η Κομισιόν ήταν ατύπως η σύμμαχος της Ελλάδας στην εκτέλεση του
κοινοτικού πλαισίου. Με άλλα λόγια, την βοηθούσε να ξεπεράσει τις δυσκολίες
της, αν δεν έκανε «τα στραβά μάτια» για μικρές, τουλάχιστον, παρατυπίες. Και
αυτό, γιατί η ίδια η Κομισιόν ήθελε να υπερασπισθεί την πολιτική της για την
κοινωνική συνοχή και να δείξει αποτελέσματα απ’ αυτήν.

Αυτό δεν ισχύει πιά. Η σημερινή Επιτροπή δεν είναι εξ ορισμού σύμμαχος του
επωφελούμενου κράτους. Έπειτα και από τα σκάνδαλα που έριξαν την προκάτοχό
της, αισθάνεται κυρίως υπόλογη απέναντι στον Ευρωπαίο φορολογούμενο, του
οποίου τα χρήματα θέλει να είναι σίγουρη ότι αξιοποιούνται σωστά. Γι’ αυτό όχι
μόνο δεν κάνει «τα στραβά μάτια», αλλά εξαντλεί κάθε περιθώριο ελέγχου που της
δίνουν οι νέοι Κανονισμοί. Και όπου διαπιστώσει παρατυπίες δεν διστάζει να
παρέμβει διακόπτοντας τη χρηματοδότηση. Στο κάτω κάτω, δεν λείπουν οι
ενδιαφερόμενοι να απορροφήσουν ό,τι δεν απορροφηθεί από την Ελλάδα ή από τις
άλλες χώρες της «συνοχής». Στην ουρά περιμένουν μια σειρά από υποψήφιες για
ένταξη χώρες με μεγάλες ανάγκες.

Όσο για τους νέους κανονισμούς, αυτοί αλλάζουν δύο βασικά δεδομένα. Πρώτον, το
σύστημα των ελέγχων, οι οποίοι γίνονται πλέον πυκνοί, εκτεταμένοι και συχνά
διεξάγονται χωρίς προειδοποίηση. Ήδη, έχουν ξεκινήσει τέτοιοι έλεγχοι σε
διαχειριστικές αρχές και οι επικεφαλής τους έχουν συνειδητοποιήσει τη διαφορά
σε σχέση με το παρελθόν και τους κινδύνους, σε περίπτωση που διαπιστωθεί
οποιαδήποτε παρατυπία. Οι έλεγχοι δεν ήταν παιχνίδι, έλεγαν πριν από λίγες
ημέρες οι πρώτοι που τους γεύθηκαν.

Το δεύτερο βασικό δεδομένο, που αλλάζει με τους νέους κανονισμούς, είναι η
δυνατότητα μεταφοράς πόρων από έτος σε έτος. Με τους παλαιότερους κανονισμούς,
η δυνατότητα αυτή ήταν απεριόριστη. Τώρα, πλέον, δεν είναι. Από τη στιγμή που
θα δεσμευθεί ένα ποσό για ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα, μπορεί να μεταφέρεται
επί δύο χρόνια χωρίς πρόβλημα. Από εκεί και πέρα, αφαιρείται από τον
προϋπολογισμό του.

Υπάρχουν και άλλα νέα στοιχεία στους νέους κανονισμούς, όπως τα αποθεματικά
που θα μοιράζονται μεταξύ των κρατών-μελών, στο μέσον του προγράμματος,
ανάλογα με την αποδοτικότητά τους. Πολλές επιμέρους διατάξεις, που κατατείνουν
στον εξής κοινό παρονομαστή: Όποιος δεν τηρεί με συνέπεια τις δεσμεύσεις του
θα χάνει κονδύλια αργά ή γρήγορα.

Ανησυχίες

Οι ανησυχίες που προκαλούν τα νέα αυτά δεδομένα και οι οποίες διατυπώνονται
πλέον χωρίς επιφυλάξεις από αρμόδια στελέχη των διαχειριστικών αρχών του Γ’
ΚΠΣ, δηλαδή της ελληνικής κυβέρνησης, είναι τόσο έντονες, που δεν μπορεί να
μην τις έχει ακούσει ο νεός υπουργός Εθνικής Οικονομίας και ακόμη και ο
Πρωθυπουργός. Άλλωστε, ο ίδιος ο αρμόδιος υφυπουργός κ. Χρήστος Πάχτας, ο
οποίος ανακοίνωσε προχθές ότι επίκειται η είσπραξη 1,12 τρισ. δρχ. από τα
κοινοτικά ταμεία, δεν κρύβει σε κατ’ ιδίαν συνομιλίες του τις δικές του
ανησυχίες όχι τόσο ­ όπως λέει ­ για την απορρόφηση των κονδυλίων όσο για την
αξιοποίησή τους στους σκοπούς για τους οποίους προορίζονται, ώστε να συμβάλουν
στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της χώρας.

Να μη χαθεί η ευκαιρία

Ίσως, αυτό που χρειάζεται για τη θεραπεία του προβλήματος είναι ένα
αυστηρότερο σύστημα προελέγχων, από ελληνικής πλευράς, των έργων και
προγραμμάτων, ώστε να μη φτάνουν τα όποια προβλήματα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή,
αλλά να αντιμετωπίζονται στην αρχή τους από τις εθνικές αρχές. Ένα τέτοιο
σύστημα, όμως, θα έπρεπε να βασιστεί στην αντίληψη ότι τα χρήματα των
Ευρωπαίων φορολογουμένων ­ μεταξύ των οποίων και οι Έλληνες ­ πρέπει πράγματι
να διαφυλαχθούν και να αξιοποιηθούν σωστά και όχι να σπαταληθούν υπέρ των
διαφόρων ημετέρων επωφελουμένων.

Η ελληνική διοίκηση δεν μας έχει συνηθίσει σε τέτοιες αντιλήψεις. Ο νέος
υπουργός, πάντως, καλείται να τις εμπνεύσει ­ όπως και να βρει τρόπους να τις
θέσει σε εφαρμογή, για να μη χαθεί η μεγάλη αναπτυξιακή ευκαιρία του Γ’ ΚΠΣ.
Μια αποτυχία τέτοιας κλίμακας θα είχε ως συνέπεια να μην μπορέσει η Ελλάδα ­
πιθανότατα ποτέ ­ να προσεγγίσει το βιοτικό επίπεδο των Ευρωπαίων εταίρων της,
δηλαδή να πετύχει την πραγματική σύγκλιση.