ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Πολλαπλή παραπλάνηση

Υπό την επήρεια του φόβου. Της οργής. Του μίσους. Της άγνοιας. Πάνω απ’όλα,
όμως, υπό την επήρεια ενός τεράστιου προπαγανδιστικού μηχανισμού.

Τέλος χρόνου (του Πήτερ Μπρουκς, από την «Γκάρντιαν»)

Στις αρχές του περασμένου Οκτωβρίου, λίγο μετά το ξέσπασμα της «δεύτερης
ιντιφάντα», το Ινστιτούτο Γεωχαρτογραφίας έκανε μια δημοσκόπηση μεταξύ των
αράβων και εβραίων κατοίκων της Γιάφας. Στη μία από τις 10 ερωτήσεις που
ετέθησαν, το 40% των εβραίων κατοίκων εξέφρασαν την πεποίθηση ότι, σε
περίπτωση πολέμου, οι Άραβες της Γιάφας θα επιτεθούν στους Εβραίους της πόλης.
Σε μια άλλη ερώτηση, η πλειοψηφία των κατοίκων και των δύο πλευρών εξέφρασε τη
βεβαιότητα ότι η συνύπαρξή τους μακροπρόθεσμα δεν θα απειληθεί.

Την άλλη μέρα, η τοπική εβδομαδιαία εφημερίδα του Τελ Αβίβ “Iton” παρουσίασε
το θέμα στην πρώτη της σελίδα με μια μεγάλη φωτογραφία που έδειχνε έντρομους
κατοίκους να δέχονται επίθεση από το μανιασμένο πλήθος. Στο μαύρο φόντο
υπήρχαν δύο αναποδογυρισμένα αυτοκίνητα και ένα πυροσβεστικό όχημα με τα φώτα
αναμμένα. Ο τίτλος ήταν: «Σε περίπτωση πολέμου, οι Άραβες της Γιάφας θα
επιτεθούν στο Τελ Αβίβ». Και η παραπλάνηση των αναγνωστών τετραπλή. Μια γνώμη
παρουσιαζόταν ως βεβαιότητα. Η άποψη ενός τμήματος των ερωτηθέντων ­ των
Εβραίων ­ εμφανιζόταν ως αποτέλεσμα ολόκληρης της δημοσκόπησης. Ακόμη κι
εκείνοι μίλησαν για πιθανή επίθεση στη Γιάφα, όχι στο Τελ Αβίβ. Και το
χειρότερο, όπως αποκάλυψε η οργισμένη επιστολή ενός αναγνώστη, το μανιασμένο
πλήθος της φωτογραφίας αποτελούνταν στην πραγματικότητα από Εβραίους, όχι
Άραβες.

Με το παραπάνω παράδειγμα αρχίζει το βιβλίο «Εφημερίδες υπό την επήρεια»
(Bavel Publishers), ένα από τα ελάχιστα εβραϊκά βιβλία με θέμα τα μέσα
ενημέρωσης. Ο ερευνητής και γλωσσολόγος Ντάνιελ Ντορ, που διδάσκει στα Τμήματα
Επικοινωνίας και Αγγλικών του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, αναλύει εδώ με
διεξοδικό τρόπο την κάλυψη του πρώτου μήνα της ιντιφάντα από τις τρεις
μεγαλύτερες εφημερίδες του Ισραήλ: τη Yedioth Ahronoth, τη Ma’ariv και τη
Ha’aretz. Το συμπέρασμά του είναι ότι όποιος στηρίχθηκε στην ενημέρωση από
αυτές τις πηγές ούτε κατάλαβε τι έγινε εκείνες τις κρίσιμες εβδομάδες ούτε
συνειδητοποίησε τη σχέση ανάμεσα στην επίσκεψη του Σαρόν στο Όρος του Ναού και
τα γεγονότα που ακολούθησαν. Όπως οι Άραβες της Γιάφας μεταμορφώθηκαν σε μια
πέμπτη φάλαγγα στην καρδιά του Τελ Αβίβ, έτσι και μια σύνθετη κρίση
μετατράπηκε σε μια μάχη των «καλών» εναντίον των «κακών», των «παιδιών του
φωτός» εναντίον των «παιδιών του σκότους».

Πόλεμο προπαγάνδας διεξάγουν και οι Παλαιστίνιοι, δεν υπάρχει αμφιβολία.
Υπάρχει όμως μια μεγάλη διαφορά, επισημαίνει ο Ντορ. Ο παλαιστινιακός Τύπος
ελέγχεται από ένα αντιδημοκρατικό καθεστώς, για το οποίο η άσκηση προπαγάνδας
αποτελεί ζωτική ανάγκη. Τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, αντίθετα, που είναι (ή
θέλουν να λέγονται) ανεξάρτητα και λειτουργούν στους κόλπους μιας δημοκρατίας,
έχουν την υποχρέωση να καλύπτουν τα γεγονότα με τρόπο αντικειμενικό και
έντιμο. Στην πραγματικότητα, κάνουν ακριβώς το αντίθετο.